محاصره اقتصادی ایران ناممکن و تحریم بینتیجه است. این را سردار ذوالقدر، معاون امنیتی و نظامی وزارت کشور، میگوید. اما به رغم تحلیلی که سردار ذوالقدر ارائه داده است، مقامات سیاسی دو کشور آمریکا و انگلیس با تمام توان به دنبال تشدید موارد تحریم علیه ایران هستند، به نظر میرسد آنها بر باوری متفاوت با مسوولان دولت ایران تحریمها را موثر تلقی کرده یا اهدافی مشخص را در این حوزه دنبال میکنند. دو کشور آمریکا و انگلیس که پرچم اعمال فشار علیه ایران را در دست دارند، همزمان با آغاز دور جدیدی از مذاکرات علی لاریجانی مقام ارشد مذاکرهکننده ایرانی در پرونده هستهای با البراعی و سولانا فشارهای خود را تشدید کردهاند. در این میان، مکانیسم خود به خودی شورای امنیت سازمان ملل نیز راه خود را باز کرده است.
رئیس دورهای شورای امنیت سازمان ملل متحد که ریاست «کمیته بینالمللی نظارت بر تحریمهای ایران» را نیز بر عهده دارد، روز پنجشنبه در گزارشی از نحوه اجرای تحریمهای دو قطعنامه 1737 و 1747 علیه ایران تاکید کرد که بیش از 60 درصد اعضای شورای امنیت همچنان به تعهدات خود در زمینه ارائه گزارشهای نوبهای از نحوه اعمال تحریمهای بینالمللی علیه تهران عمل نکردهاند. به گزارش آفتاب به نقل از خبرگزاری آسوشیتدپرس و همچنین پایگاه خبری سازمان ملل متحد، «یوهان وربک» سفیر بلژیک در سازمان ملل پس از ارائه گزارش خود یادآور شده است که کمیته بینالمللی نظارت بر تحریمهای ایران در نامههایی جداگانه به کشورهای عضو سازمان ملل که تاکنون گزارش خود را ارائه نکردهاند از آنها خواسته است به وظیفه خود در اجرای دو قطعنامه مصوب شورای امنیت برای تحریم ایران عمل کنند.
وی افزود: از این 50 گزارش، 38 کشور تایید کردهاند که قوانین مناسب برای اجرای تحریمهای سازمان ملل علیه ایران را تصویب کرده و 12 کشور نیز درباره اقدامهایی که اتخاذ کردهاند و یا اتخاذ خواهند کرد، گزارش دادهاند. اگر چه این گزارش از وخامت اوضاع حکایت میکند، اما با آنچه در شورای امنیت علیه ایران به تصویب رسید، فاصلهای بسیار دارد و این کارنامه کاری نشان میدهد که بسیاری از کشورها نسبت به آنچه آمریکاییها و انگلیسیها علیه ایران دنبال میکردهاند، توجهی نشان ندادهاند. به گفته رئیس دورهای شورای امنیت شورای ملل؛ قطعنامه 34 مارس تصریح کرده است همه 192 کشور سازمان ملل ظرف 60 روز از تاریخ تصویب قطعنامه باید درخصوص گامهای برداشته شده برای اجرای تحریمهای سازمان ملل گزارش دهند که این خواسته هرگز محقق نشده است. در همین حال خبرگزاریها از تهیه پیشنویس قطعنامه تازهای علیه ایران خبر دادهاند که البته این بار به جای مسوولان کاخ سفید لندننشینان آن را تهیه و تدوین کردهاند.
مهمترین فشار اقتصادی که در پیشنهادهای انگلیسیها بر آنها تاکید شده است، محدودیتهایی است که در حوزه حمل و نقل و ترابری هواپیماها و کشتیهای ایرانی در نظر گرفته شده است. این پیشنهادها از آن رو دارای اهمیت بسیار است که در صورت نهاییشدن میتواند بر سر بزرگترین منبع درآمد ایران یعنی درآمد حاصل از فروش نفت اخلال ایجاد کند. اگر چه این ابزار به همان اندازه که برای ایران خطرناک است برای کشورهای صنعتی مصرفکننده نفت هم نگرانکننده است. شاید همین نگرانیها باعث شده تا مسوولان کاخ سفید به صراحت از قطعی نبودن این گزینه سخن بگویند، این پیشنهاد که بازارهای نفتی را تحت تاثیر قرار میدهد، برای کشورهای صنعتی با ریسکهای بسیاری همراه است. یک مقام بلند پایه آمریکایی در این باره گفت که این هدف واشنگتن نیست و این چیزی نیست که بررسی شده است.
البته همچنان بانکهای ایرانی به عنوان سادهترین و در عین حال موثرترین هدف تحریمها و اعمال فشارها علیه ایران در این پیشنویس انگلیس مورد توجه قرار گرفتهاند. در این میان یکی از مهمترین مواردی که در این پیشنویس از آن سخن گفته شده، مسدود کردن داراییهای شرکتهای نظامی متعلق به سپاه پاسداران به شرکتهای غیرنظامی نظیر «قرارگاه خاتمالانبیا» گسترش مییابد. مقامهای آمریکایی و اروپایی از بحث درباره جزئیات پیشنویس انگلیس خودداری کردند، با این حال «شانمک کورمک» سخنگوی وزارت خارجه آمریکا گفت که ناکامی ایران در همکاری با سیستم بینالمللی، گفتوگو درباره تحریمهای جدید را ضروری کرده است. توجه مخالفان ایران نسبت به نام قرارگاه خاتمالانبیا که در دو سال اخیر یکهتاز پروژههای نفتی، گازی و عمرانی دولتی در ایران بوده است، میتواند برای دولت ایران نگرانکننده باشد. اما بروز اختلافنظر بین انگلیس و آمریکا که نزدیکترین مواضع را علیه ایران دارند، این امیدواری را پررنگ کرده است که سرانجام این پیشنویس به نقطه روشنی نخواهد انجامید.