محمد ملازهی
دولت پاکستان طی روزهای اخیر با بحرانی داخلی در خصوص طلاب مدارس مذهبی مواجه شده است. روزنامه «تهران امروز» با محمد ملازهی کارشناس مسائل آسیا گفتوگویی انجام داد که ایشان معتقد است توسل به زور از سوی دولت پاکستان در رابطه با طلاب دینی در این کشور مشکلات زیادی را برای دولت مشرف به وجود خواهد آورد.
* ارزیابی حضرتعالی از درگیریهای اخیر طلاب دینی با نیروهای پلیس و نظامی پاکستان چیست؟
** باید در وهله اول ریشههای این مساله را جست و جو کنیم تا بتوانیم به واقعیتهای موجود در این خصوص پی ببریم. واقعیت این است که مسجد لعل یکی از مراکز مهم تربیت طلاب دینی در پاکستان میباشد و بسیاری از رستههای اصلی و مقامات پاکستان تا چندی قبل حمایت همه جانبه از این مرکز دینی به عمل میآوردند به حدی که خیلیها معتقدند که مسجد لعل خطمشیهای دولت را دنبال میکرده و 100 درصد تحت نظارت و حمایت مقامات دولتی پاکستان بوده است و در راستای خواستههای آنان به فعالیتها خود ادامه میداده است اما اخیراً اختلافی بین مدیریت مسجد و دولت پاکستان به وجود آمده مبنی بر اینکه دروس آموزش جهاد از مدارس دینی حذف گردد.
* اهمیت مدارس دینی در پاکستان چگونه است؟
** باید توجه داشت که از زمان اشغال افغانستان به وسیله شوروی سابق علاوه بر دروس مذهبی در مراکز دینی پاکستان به طلاب این مراکز در مساجد مختلف و سراسری پاکستان تعلیمات و آموزش نظامی نیز تدریس میشد و یک افسر نظامی از سوی دولت مسوولیت آموزش مسائل نظامی را در کنار آموزههای دینی و مذهبی به آنان بر عهده داشت و طلاب دینی نیز ملزم به فراگیری برنامههای جهادی در بدو ورود به این مدارس میشدند. یک نوع همکاری تنگاتنگ بین نظامیان پاکستان و طلاب مذهبی در این کشور به وجود آمده بود که اغلب در جهاد افغانستان برای اهداف مقامات دولتی پاکستان کارساز بوده و مورد قبول قرار داشت، بعد از اینکه شوروی در افغانستان شکست خورد روز به روز ضرورت این فرآیند یعنی آموزش نظامی برای طلاب دینی از سوی دولت پاکستان کمرنگ و بیفایده گردید و از مدتها پیش دولت پاکستان در تلاش بود تا اینگونه آموزشها را یا به خواست خود دولت و یا تحت فشارهای خارجی از برنامههای مساجد و مراکز مذهبی پاکستان حذف کنند که همین برنامه منجر به تنش میان دولت و مراکز مذهبی پاکستان گردید و گاهگاهی به درگیریهای محدود بین طلاب و نیروهای پلیس پاکستان در نقاط مختلف پاکستان منجر میگردید تا اینکه سرانجام این موضوع به نقطه اوج خود رسید و به درگیری نیروهای نظامی و پلیس پاکستان با طلاب دینی مسجد لعل در اسلامآباد ـ پایتخت این کشور ـ منتهی گردید. باید یادآور شوم که مسجد لعل در واقع نماد اصلی اختلاف نظر بین مقامات دولتی و مدیریت دینی مراکز مذهبی پاکستان میباشد. مدیریت مراکز دینی جون مسجد لعل معتقد است که مستقل عمل کرد و زیر فشار دولت قرار نگیرد و خواستههای آنان مبنی بر تعطیلی برنامههای جهادی در مراکز دینی را نپذیرند لیکن دولت مشرف تلاش دارد که مراکز دینی و مذهبی پاکستان را تحت نظارت و برنامههای دیکته شده خود در بیاورد و دولت استدلال میکند که برای جذب طلاب مراکز مذکور در بازار کار باید آنان زبان انگلیسی، کامپیوتر و آموزشهای فنی را فرا بگیرند که این استدلالها از سوی مدیریت مراکز دینی رد گردیده است. در یک اقدام طلاب مسجد الاحمر که وابسته به مسجد لعل است زنان مربی آموزشهای ورزشی را که عمدتاً از چین بودند به گروگان گرفتند گرچه با وساطت برخی از اشخاص این موضوع خاتمه یافت ولی دولت پاکستان از این مساله ضربه شدیدی خورد.
* بسیاری از دیپلماتها در پاکستان اظهارنظر کردهاند که دولت مشرف در مقابله با طلاب دینی، جدی نباشد، شما این موضوع را تایید میفرمایید؟
** با توجه به اینکه یک نوع همکاری بین نظامیان پاکستان و طلاب دینی این کشور از زمان جهاد افغانستان جریان داشته است و تعداد زیادی از افرادی که در زمان جهاد افغانستان وارد ارتش گردیدهاند اغلب از نیروهای جهادی میباشند و از سوی دیگر ارتش پاکستان یک ارتش منظم و قوی است و در مقابل ارتش هند سازماندهی گردیده و میتواند به سادگی بر بسیاری از مسایل چیره و غالب گردد، ولی آمریکا از ارتش و نظامیان پاکستان انتظاراتی دارد که با توجه به شرایط موجود این خواستهها قابل اجرا نمیباشد. قدر مسلم این است که دولت پاکستان یا این مشکل را به صورت مسالمتآمیز حل و فصل کند و یا متوسل به زور گردد و راه میانهای وجود ندارد و چنانچه دولت پاکستان به راهحل زور اتکای بیشتری پیدا کند شاید اوضاع بدتر از آنچه که هست در روزهای آتی رخ نماید.