در ادبیات اقتصادی افزایش سطح عمومی قیمت کالا و خدمات را تورم میگویند. منظور از بالا رفتن سطح عمومی قیمتها بزرگ شدن عددی قیمتها نیست بلکه چگونگی افزایش آن در یک دوره زمانی مشخص است. افزایش یک کالا و خدمت حتی اگر کالایی پر مصرف باشد به تنهایی نمیتواند معیار سنجش تورم یک کشور باشد بلکه گروههای مختلف کالاها که اصطلاحا سبد کالای خانوار خوانده میشود باید مدنظر قرار گیرد. نکته: اگر سطح عمومی قیمتها کاهش یابد از واژه "تورم منفی" استفاده میکنند که معمولا در کمتر کشوری رخ میدهد و همه جوامع معمولا با افزایش نرخ تورم روبرو هستند.
تورم پدیدهای پیچیده و بروز آن متاثر از عوامل گوناگونی است که مهمترین آنها افزایش حجم نقدینگی یا افزایش حجم پول اعم از اسکناس و اعتبار در جامعه , کاهش تولید و ضعف بنیانهای اقتصادی , افزایش هزینهها و افزایش تقاضا است.
تورم ده سال گذشته در کشور
پیش از بررسی آمارهای بانک مرکزی درباره نرخ تورم بیان این موضوع در برطرف کردن ابهام درباره نرخ تورم ضروری به نظر میرسد و آن اینکه برخی افراد هنگامیکه خبر کاهش نرخ تورم منتشر میشود تصور میکنند قیمتها کاهش یافته است در صورتیکه این نرخ روند افزایش قیمتها را بیان میکند و در سالهای اخیر گرچه قیمتها سیر صعودی داشته است اما در سالهای مختلف نرخ تورم گاهی کاهش و گاهی افزایش داشته است. آمارهای ده سال اخیر بانک مرکزی نشان میدهد سطح عمومی قیمت کالاها و خدمات از سال 1375 تا 1385 بیش از چهار برابر افزایش یافته است. به استناد آمارهای ارائه شده اداره آمارهای اقتصادی بانک مرکزی نرخ تورم در سال هزار و سیصد و هفتاد و پنج 23 و دو دهم درصد بود این نرخ در سال 76 به 17 و سه دهم درصد رسید اما در سال 77 با هشت دهم درصد افزایش نسبت به سال قبل از آن به 18 و یک دهم درصد بالغ شد. براساس این گزارش نرخ تورم در سال 78 با رشدی محسوس به 20 و یک دهم درصد افزایش یافت. اما نرخ رشد تورم در سال 1379 با کاهش چشمگیر به 12 و شش دهم درصد و در سال 1380 با تداوم کاهش به 11 و چهار دهم درصد رسید.
در حالیکه اقتصاد ایران سه سال پی در پی روند کاهش نرخ رشد تورم را تجربه میکرد این نرخ در سال 1381 بار دیگر سیر صعودی گرفت و در این سال به 15 و هشت دهم درصد رسید اما در سال بعد یعنی 1382 با اندکی کاهش به 15 و شش دهم درصد رسید و در سال 1383 نرخ رشد تورم 15 و دو دهم درصد شد. نکته: کاهش نرخ تورم به معنی کاهش قیمتها نیست بلکه مقدار افزایش قیمتها کاهش مییابد. آمارهای بانک مرکزی درباره نرخ رشد تورم نشان میدهد در سال 1384 این نرخ با دو و یک دهم درصد کاهش نسبت به سال 83 به 12 و یک دهم درصد رسید. تحلیلگران اقتصادی آزادسازی نرخها در سال 83 و تثبیت قیمت 12 قلم کالا و خدمات و نیز تثبیت نرخ ارز را عمدهترین علتهای تفاوت 2 و یک دهم درصدی نرخ رشد تورم این دو سال میدانند. بانک مرکزی در تازهترین گزارش نرخ تورم را در سال 1385 سیزده و شش دهم درصد اعلام کرد که یک و نیم درصد بیشتر از پارسال است.
اگر چه تعیین نرخ تورم برای برنامهریزیهای اقتصادی و تنظیم امور مالی کشورها ضروری است اما آنچه بر اهمیت تنظیم این نرخ در سالهای اخیر در کشورمان افزوده