گروه اقتصادی: تنگه هرمز استراتژیکترین آبراه جهان است که اهمیت فوقالعاده آن طی دو سال گذشته و در پی صدور قطعنامه علیه برنامه هستهیی ایران بیشتر نمایان شد البته اهمیت این تنگه در منطقه به نحوی است که وزارت انرژی آمریکا تنگه هرمز را مهمترین نقطه عبور نفت در جهان دانست و صد البته اهمیت این تنگه آن چنان است که تحلیلگران جهان ایران از آن به عنوان سلاح تحریم احتمالی یاد میکنند که اگر این چنین شود رشد اقتصادی جهان به شدت سقوط خواهد کرد اما آیا ایران تحریم میشود تا جهانیان چشم روی نفت ببندند؟ در وقع این سوالی است که بسیاری از کارشناسان و تحلیلگران پاسخ روشنی بدان ندادند و هر کس از موضع خاص خودش بدان مینگرد. گروهی از این تحلیلگران معتقدند که ایران تنگه هرمز را نخواهد بست. «ویلیام رمسای» که معاون مدیر اجرایی آژانس بینالملل انرژی اتمی در آن گروه است، میگوید: بعید به نظر میرسد که ایران عرضه نفت خود را از طریق تنگه استراتژیک هرمز در پی هرگونه تنشی با غرب بر سر فعالیتهای هستهییاش متوقف کند. وی تصریح میکند: صراحتاً اعلام میکنم که تقریباً هیچ احتمالی مبنی بر اینکه ایران نفعی در متوقف کردن صادرات انرژی داشته باشد وجود ندارد. «ریتکیه» کارشناس شورای روابط خارجی آمریکا بستن تنگه هرمز را تنها یک تهدید اغراقآمیز میکند.
وی اما معتقد است که احتمالاً در فهرست نگرانیهای آمریکا، مسدود کردن خلیج فارس جایگاهی ندارد که البته به نظر میرسد این کارشناس آمریکا کمی غلو کرده یا حداقل از مصرف انرژی و رشد آن و حتی وابستگی شدید کشورش به نفت خاورمیانه بیخبر است، آنگونه که رئیسجمهور این کشور بارها و بارها از کاهش وابستگی آمریکا به نفت خاورمیانه سخن به میان آورد اما حتی یک گام مثبت در جهت کاهش این وابستگی بر نداشته است. در حال حاضر آمریکا روزانه بیش از 10 میلیون بشکه نفت مصرف میکند که واردکننده نیمی از این میزان است و این در حالی است که بسیاری از کارشناسان انسداد تنگه هرمز را سقوط اقتصاد جهانی میدانند چرا که در حال حاضر دو پنجم نفت جهان از این تنگه میگذرد و هرگونه تنش یا تهدید در آن باعث شوک در بازار جهانی نفت میشود.
محمدعلی خطیبی کارشناس موسسه بینالمللی مطالعات انرژی در اینباره میگوید: با توجه به اینکه بخش اعظمی از تولیدات نفت و فرآوردههای نفتی از این تنگه میگذرد هرگونه تنشی در آن باعث شوک در قیمت نفت میشود به عبارتی دیگر بازار عکسالعمل شدیدی را نسبت به قیمت نفت نشان میدهد.
وی معتقد است: هرگونه تنش در صادرات و واردات نفت موجب میشود که کشورهای تولیدکننده و مصرفکننده این محصولات متضرر شوند در نتیجه در صورت بروز هرگونه مشکل حساسیت بازار نفت نسبت به عرضه نفت بسیار شدید میشود. خطیبی تاکید میکند: وقتی بازار نسبت به کاهش یا افزایش 200هزار بشکه تولید نفت عکسالعمل نشان میدهد چطور میتواند نسبت به 14 میلیون بشکه نفت تولیدی کشورهای حاشیه خلیج فارس بیتفاوت باشد.
همچنین علیرضا داوری کارشناس مسائل بینالملل معتقد است: تهدید امنیتی علیه ایران در خلیج فارس و تنگه هرمز، جریان ارسال چهل و چند درصد نفت و انرژی دنیا را با تهدید مواجه میکند و این برای تمام دنیا و منطقه نمیتواند مفید باشد. تنگه هرمز استراتژیکترین منطقه انرژی در دنیا به حساب میآید و وجود ناامنی در این منطقه میتواند اقتصاد جهانی و روند جریان انرژی را دچار مشکل سازد. وی میافزاید: مطمئناً آمریکاییها بر این مساله اعتقاد دارند که تامین امنیت این آبراه استراتژیک همواره و در طول چند دهه گذشته در اختیار ایران بوده و در حال حاضر نیز ایران بر تامین امنیت آن تاکید فراوانی دارد. پاتریک لکاوسون کارشناس آمریکایی مسائل ایران نیز میگوید: اگر تنگه هرمز بسته شود اقتصاد جهانی سقوط خواهد کرد.
90درصد صادرات و واردات ایران از تنگه هرمز
سیدمحمد خاتمی رئیسجمهور پیشین ایران نساختن پالایشگاه را نقطه ضعف دولت خود میداند و از آن ابراز تاسف میکند و دولت نهم نیز همچنان درگیر و دار حل معضل بنزین است تا شاید با سهمیهبندی مشکل مصرف بیرویه را حل کند. اما همین بنزین تهدید علیه ایران است، موسم «کنترل ریسک» لندن اعلام میکند.
هرگونه توقف هر چند کوتاهمدت در صادرات نفت حتی اگر کمتر از یک هفته هم طول بکشد سریعاً بر اقتصاد ایران و جهان تاثیر میگذارد.
البته باید به این موضوع توجه داشت که در حال حاضر بیش از 90درصد صادرات و واردات ایران از طریق تنگه هرمز صورت میگیرد که در این زمینه نیز به نظر نمیرسد بستن تنگه هرمز چندان مفید فایده باشد. اما در حالی که ابزار بستن تنگه هرمز به عنوان سلاح در دست دولتمردان ایران قرار دارد ابزاری که ایران از آن استفاده نخواهد کرد. در آن سو کشورهای واردکننده نفت ایران اعم از چین و فرانسه که عضو گروه 1+5 هستند سعی در کاهش وابستگی به نفت خلیج فارس دارند اگرچه آمارهای دقیق صادرات نفت به این کشورها از سوی مسئولان وزارت نفت اعلام نمیشود اما چند خبرگزاری خارجی اعم از بلومبرگ و رویترز خبر از کاهش حجم واردات نفت این کشور میدهند. موسسه تحقیقات کنگره آمریکا جزئیات صادرات نفت ایران را چنین اعلام کرده است. 4 درصد نفت صادراتی ایران روانه چین، 7 درصد فرانسه، 9درصد کره، 10درصد ژاپن، 11 درصد ایتالیا، 14درصد بلژیک، 22 درصد ترکیه و 23 درصد یونان میشود. این موسسه مینویسد: با قطع صادرات نفت ایران افزون بر محروم ماندن این کشور از درآمدهای نفتی، کشورهای فوق نیز در تنگنا قرار میگیرند.