بازداشت پانزده نظامی انگلیسی به علت ورود غیرقانونی به آبهای ایران در روز جمعه 23 مارس (سوم فروردین) بازتاب قابل توجهی در فضای رسانههای غربی به ویژه رسانههای انگلیسی و آمریکایی داشت به گونهای که بخش عمدهای از فضاسازی این رسانهها درباره مسایل ایران معطوف به این مساله شد. گرچه در این میان عفو مقتدرانه تفنگداران نظامی انگلیس دیپلماسی ظریف جمهوری اسلامی ایران را در موضعی بالا دستی قرار داد ولیکن در این زمینه نوع بررسی تاکتیکهای جنگ روانی ـ رسانهای غرب به وضوح از درماندگی دولت انگلیس و همپیمانانش پرده برداشت.
در این خصوص و به نظر میرسد رسانههای غربی با بکارگیری عملیات فراروانی و به طور مشخص برجستهسازی و بزرگنمایی اخبار مربوط به بازداشت نظامیان انگلیسی کوشیدند قدرت تصمیمگیری را از مسوولان نظام اسلامی در مدیریت این مساله سلب کنند. در این جهت این رسانهها و به ویژه سرویس جهانی بیبیسی با استمرار در خبر رسانی و ارائه خبرهای جدید و به ظاهر بیطرفانه و همچنین تکمیل این فرایند از طریق ارایه گزارشهای تحلیلی هدفمند به دنبال پیشبرد عملیات فرا روانی مورد نظر خود بودند. رسانههای غربی در انعکاس اخبار مربوط به بازداشت نظامیان انگلیسی در آبهای ایران یک نکته مهم را لحاظ میکردند و آن القاء غیرمستقیم پیام بود تا از این طریق نظر مخاطب را جلب کنند به گونهای که مخاطب با مقایسه اطلاعات بدون این که متوجه اهداف پنهانی باشد به نتیجه دلخواه این رسانهها برسد.
سرویس جهانی بی.بی.سی به عنوان بنگاه خبری دولت انگلیس با نگاه ویژهای اخبار مرتبط با بازداشت نظامیان انگلیسی را پیگیری میکرد و این رسانه خبر مربوط به بازداشت نظامیان انگلیسی را به صورت هدلاین و در صدر گزارشهای خبری خود مورد توجه قرار داد و با فضاسازی هدفمند و بهرهگیری از شیوههای امروزی جنگ روانی کوشید تحولات مرتبط با بازداشت نظامیان انگلیسی را به شیوه سناریویی پیش برده و به اهداف تبلیغی مورد نظر خود در این زمینه دست یابد. در ادامه مهمترین تاکتیکهای جنگ روانی مورد استفاده سرویس جهانی بی.بی.سی در اخبار بازداشت نظامیان انگلیسی در آبهای ایران بررسی میشود.
1- جهتدار کردن اخبار و تحولات مرتبط با بازداشت نظامیان انگلیسی
سرویس جهانی بی.بی.سی با توجه به تغییر و تحولات در عرصه ارتباطات و فراهم شدن دسترسی افراد به اخبار و اطلاعات از منابع مختلف در انعکاس خبر بازداشت نظامیان انگلیسی در آبهای ایران بیشتر به دنبال جهتدهی هدفمند به اخبار و تحولات مرتبط با این مساله بود. در این شیوه نیازی به جانبداری مستقیم از موضوعی خاص و یا دور شدن بیش از حد از واقعیت نیست. جهتدار کردن اخبار براساس موارد زیر صورت میگیرد انتخاب جا و اولویت انتشار خبر لحن بیان خبر استفاده از تیترها و تصاویر.
سرویس جهانی بی.بی.سی در انعکاس خبر بازداشت نظامیان انگلیسی در آبهای ایران، علت اصلی وقوع این رویداد یعنی ورود غیرقانونی نظامیان انگلیسی به آبهای ایران را به صورت کمرنگ جلوه داد و در مواردی نیز که دیدگاه مقامات ایران درباره علت بازداشت نظامیان انگلیسی را بازتاب میداد برای تحتالشعاع قرار دادن آن اظهارات مقامات انگلیسی مبنی بر بازداشت آنان در آبهای سرزمینی عراق را تکرار و برجسته میکرد و یا در انتهای خبر با مرتبط کردن این موضوع با مسایلی از قبیل تصویب قطعنامه 1747 شورای امنیت علیه ایران بازداشت دیپلماتهای ایرانی در اربیل و همچنین مانور نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی در آبهای خلیج فارس میکوشید بازداشت نظامیان انگلیسی را سیاسی جلوه داده و ابعاد فنی و حقوقی این موضوع را در حاشیه قرار دهد.
در این راستا سایت فارسی بی.بی.سی در تاریخ (3/1/86) مدعی شد: این افراد در راستای قطعنامه 1723 شورای امنیت سازمان ملل متحد و حمایت از دولت عراق مشغول فعالیت بودند. براساس این اطلاعیه این پانزده ملوان بازرسی عادی از یک کشتی تجاری در آبهای ساحلی عراق را به پایان رسانده بودند که کشتیهای ایرانی آنها و قایقشان را محاصره و به سوی آبهای ساحلی ایران هدایت کردند.
2- پیشفرضسازی
چهارچوب اخبار و گزارشهای سرویس جهانی بی.بی.سی بر مبنای این پیش فرض تبلیغی استوار شد که نظامیان انگلیسی در آبهای عراق بازداشت شدهاند. بر این اساس این رسانه عباراتی همچون «بازداشت بریتانیاییها در آبهای ساحلی عراق»، «بازداشت ملوانان در بخش شمالی خلیج فارس و در نزدیکی سواحل عراق» را در قالب اخبار و گزارشهای خود به کار میگرفتند.
سایت بی.بی.سی در تاریخ 3/1/1385 به نقل از نیروی دریایی انگلیس اعلام کرد: این افراد در دو قایق کوچک در عملیات نیروهای ائتلاف تحت رهبری آمریکا برای جلوگیری از قاچاق اسلحه و نیروهای شورشی به داخل عراق شرکت داشتند و در بخش شمالی خلیج فارس در نزدیکی سواحل عراق دستگیر شدند.
نکته قابل توجه آن که تلویزیون بی.بی.سی در مواردی با بکارگیری عبارت جعلی خلیج و خلیج عربی اخبار مربوط به بازداشت نظامیان انگلیسی در آبهای ایران را بازتاب داد.
3- استفاده هدفمند از برخی مفاهیم خاص
سرویس جهانی بی.بی.سی در انعکاس اخبار و گزارشهای مربوط به بازداشت نظامیان انگلیسی از مفاهیم و عبارات خاصی بهره میگرفت و برخی از مفاهیم را به صورت هدفمند برجسته میکرد. این رسانه در تیترهای خبری خود عبارت بازداشت ملوانان انگلیسی را برجسته کرده و در عین حال با استفاده هدفمند از عبارت گشتهای عادی نیروهای انگلیسی و یا بیان این مطلب که عملیات ملوانان انگلیسی در راستای قطعنامه 1723 شورای امنیت بوده است میکوشید ورود غیرقانونی نظامیان انگلیسی به آبهای ایران را تحتالشعاع قرار دهد. مفاهیمی با معنای حقوقی و سیاسی خاص همچون «اعترافات تلویزیونی»، «بازجویی» و «به گروگان گرفته شدن» در توصیف بازداشت نظامیان انگلیسی نیز به صورت هدفمند در گزارشهای این رسانه تکرار میشد.
۴- قرینهسازی
سرویس جهانی بی.بی.سی در پرداختن به اخبار بازداشت نظامیان انگلیسی در آبهای ایران از الگوی بررسی تطبیقی بهره گرفت این رسانه در پرداختن به این موضوع در مواردی این موضوع را با مساله تسخیر لانه جاسوسی آمریکا مقایسه میکرد. این در حالی است که این دو موضوع به لحاظ ماهیت با هم تفاوت داشته و نمیتوان این دو رویداد را با الگوهای حقوقی و سیاسی مشابه تحلیل کرد. در واقع اگر بخواهیم ورود غیرقانونی نظامیان انگلیسی به آبهای سرزمینی ایران را از منظر حقوق بینالمللی بررسی کنیم چیزی جز تجاوز به آبهای ایران نمیتوان به آن اطلاق کرد.
5-پیوندسازی
سرویس جهانی بی.بی.سی به گونهای هدفمند موضوع بازداشت نظامیان انگلیسی را با مساله هستهای و به طور مشخص تصویب قطعنامه 1747 ربودن دیپلماتهای ایرانی در اربیل و... پیوند میزد و در این چهارچوب گزارههای تبلیغی مورد نظر خود را برای سیاسی جلوه دادن بازداشت نظامیان انگلیسی القا میکرد. این رسانه در گزارشهای تحلیلی خود به گونهای غیرمستقیم و با بهرهگیری از تکنیک تبلیغی محتوازدایی بازداشت نظامیان انگلیسی را اقدامی هدفمند و برنامهریزی شده از سوی ایران میخواند و میکوشید این موضوع را تا سطح بحرانی بینالمللی بالا ببرد. درخواست انگلیس از شورای امنیت برای واکنش به مساله بازداشت نظامیان انگلیسی نیز در این راستا قابل ارزیابی است.
6- تکنیک ترحمسازی
سرویس جهانی بی.بی.سی در فضاسازی درباره بازداشت نظامیان انگلیسی در آبهای ایران به گونهای عمل کرد که این اقدام به تدریج در ذهن مخاطب مغایر با موازین انسانی تلقی شود. این در حالی است که علت اصلی وقوع این رویداد یعنی تجاوز نظامیان انگلیسی به آبهای ایران به گونهای در چهارچوب گزارشهای این رادیو تحریف، سانسور و حذف شده و در واقع به حاشیه میرفت. این رسانه همچنین با انعکاس هدفمند و غیرواقعی اخبار مربوط به اعتراف نظامیان انگلیسی به ورود غیرقانونی به آبهای ایران فضای مبهم و در عین حال عاطفی را ترسیم میکردند که مخاطب برخورد غیرانسانی با نظامیان انگلیسی را برداشت کند. در واقع انگلیس به جای عذرخواهی از اقدام نظامیان خود در ورود به آبهای ایران با رسانهای کردن این موضوع و تلاش برای بینالمللی کردن آن میکوشید اصل موضوع یعنی تجاوز نظامیان انگلیسی به آبهای ایران را در حاشیه قرار دهد.
7- تکنیک ایجاد تفرقه
سرویس جهانی بی.بی.سی با استفاده از تکنیک تبلیغی ایجاد تفرقه ضمن ایجاد مرزبندی و جناحبندیهای کاذب و ساختگی مدعی منافع گروههای مختلف در ایران از بازداشت نظامیان انگلیسی بوده و به صورت هدفمند میکوشید نظامیان ایران را مسوول بازداشت نظامیان انگلیسی معرفی کند و برای تسهیل القای این ادعا به ربودن دیپلماتهای ایران در اربیل اشاره میکرد و با ادعای این که آنان از مسئولان سپاه قدس بودهاند.