فرامرز اصغری
انتخابات پارلمانی ترکیه با محوریت رقابت اسلامگرایان و سکولارها در 31 تیر برگزار شد. انتخابات زودهنگامی که به جای 4 نوامبر با حضور 7394 کاندیدا از جمله 699 کاندیدای مستقل آغاز شد سرانجام با پیروزی اسلامگرایان به کار خود پایان داد.
حزب عدالت و توسعه با رهبریت نخستوزیر، رجب طیب اردوغان که در انتخابات 2002 با 34 درصد آرا به تشکیل دولت پرداخت اکنون با 46 درصد آراء بار دیگر مامور تشکیل کابینه گردید تا فرایند تحولات ترکیه همچنان ادامه داشته باشد. هر چند که این پیروزی قابل پیشبینی مینمود اما دلایل رویکرد گسترده مردم به اسلامگرایان را از چند منظر میتوان ارزیابی کرد.
1- حزب عدالت و توسعه که در سال 2002 قدرت را در دست دارد در طول این سالها توانسته است اقدامات زیربنایی برای اصلاح ساختار اقتصادی، سیاسی و اجتماعی کشور انجام دهد. این تحرکات از مناطق کردنشین گرفته تا حومه آنکارا و استانبول به طور آشکار مشهود است چنانکه کارشناسان اقتصادی و حتی مردم ترکیه بر این امر اعتراف دارند که در سالهای اخیر این کشور با رشد چشمگیری مواجه شده است که برگرفته از سیاستهای اردوغان است. این اقدامات تا بدان حد بود که در سال 2005 اتحادیه اروپا با تایید اصلاحات ترکیه، خواستار از سرگیری مذاکرات الحاق آنکارا به جمع اتحادیه اروپایی گردیدند.
2- جامعه ترکیه با 90 درصد مسلمان بهرغم حضور سکولارها در راس قدرت، همواره در چارچوب موازین اسلامی حرکت کرده و اعتقادات دینی و مذهب خود را حفظ کردهاند. حمایتهای مردمی از حزبا... لبنان در جنگ 33 روزه و مقاومت ملت فلسطین، اعلام انزجار از رژیم صهیونیستی و تاکید بر قطع روابط با آن، تلاش برای گسترش روابط با کشورهای اسلامی در جهان عرب و غیرعرب، در کنار تحرکات دولت برای تحکیم روابط با کشورهای اسلامی که نمود آن در سفرهای اردوغان و عبدا... گل به ایران و کشورهای عربی مشاهده گردید، حمایت از اصلاح قانون حجاب در دانشگاهها و مراکز آموزشی و... از رویکرد همهجانبه مردم به اسلام و اسلامگرایان حکایت داشت که نتیجه آن در انتخابات مذکور آشکار گردید. البته تاثیرات طرح اردوغان برای تعیین رئیسجمهور از سوی مردم که اعطای حقی بزرگ به ملت ترکیه است را در این پیروزی نمیتوان نادیده گرفت.
3- دوری دولت از آمریکا و به چالش کشاندن آن از خواستههای مردم ترکیه بود که اردوغان به خوبی آن را ایفا کرد. اعتراضات گسترده به مدافعات آمریکا در روابط ایران و کشورهای اسلامی ترکیه، هشدار نسبت به تحرکات واشنگتن در تحریک پ.ک.ک، تاکید بر کاهش فعالیتهای نظامیان آمریکایی در پایگاه اینجرلیک، عدم مشارکت در جنگ عراق و ممنوع ساختن استفاده از خاک این کشور برای این مهم و... از جمله موارد رویاروی ترکیه با ایالات متحده بود که به خواست مردم انجام شد.
باتمام این تفاسیر هر چند که حزب عدالت و توسعه با الگوی اسلامگرایانه توانست به خواست مردم بر سکولارها پیروز گردد اما برای اجرای اهداف آیندهاش با چالشهایی مواجه است که میتواند ترکیه را با بحران سیاسی مواجه سازد. اولا، سکولارها که در این انتخابات شکست سنگینی را متحمل شدهاند، از فعالیت باز نخواهند ماند و چنانکه رهبران آنها تاکید کردهاند در پارلمان در برابر اسلامگرایان قرار میگیرند. چگونگی تعیین رئیسجمهور و جانشین سزر و اصلاحات در ساختار اجتماعی و اقتصادی مهمترین عرصه رقابت در پارلمان خواهد بود.
ثانیا، نکته مهم عملکرد ارتش در حفظ آنچه «جمهوری سکولار آتاتورک» مینامند، میباشد. ارتش که خود را میراثدار آتاتورک و اصول سکولار و لائیک میداند در 27 آوریل سال گذشته با هشدار به اردوغان مبنی بر حضور در پست ریاست جمهوری، حرکت برای حفظ اصول ارزشی خود را اعلام کرده است. اکنون نیز این احتمال وجود دارد که ارتشی که به نام مقابله با پ.ک.ک آرایش جنگی دیده است، برای مقابله با اسلامگرایان دست به کودتا زده و قدرت را در دست گیرد.
ثالثا، عملکردهای ایالات متحده آمریکا، اتحادیه اروپا، رژیم صهیونیستی که در سالهای اخیر بسیاری از منافع خود را در ترکیه از دست دادهاند در بحرانآفرینی برای اسلامگرایان نمیتوان نادیده است. بسیاری از گزارشها و اسناد افشا شده، نشان میدهد که تحریک پ.ک.ک انفجارهای متعدد، تظاهراتهای خیابان بر ضد دولت، برگرفته از فعالیتها و توسعههای این بازیگران میباشد. آنها حضور دولتی سکولار و لائیک را پشتوانه خواستههای خود میدانند لذا برای مقابله با اسلامگرایان فعالیت میکنند. البته این احتمال وجود دارد که بازیگران مذکور با به چالش کشاندن ترکیه به بحران سیاسی که تاثیر بسیاری بر منطقه دارد جهت اجرای توطئههایشان گام بردارند.
براساس آنچه ذکر شد میتوان گفت که انتخابات زودهنگام ترکیه آشکار ساخت که این ملت، همچنان بر اصول اسلامی و دینی تاکید دارند و برخلاف تبلیغات غرب خواستار حفظ این ارزشها میباشند. بر این اساس این مهم را میتوان شکست سکولاریسم و غرب در ترکیه دانست که میتواند سرآغاز تحولات جدیدی در این کشور حتی منطقه باشد.