مجتبی فتحی
دیپلماسی دولت نهم، از جمله حوزههای مورد اختلاف در ارزیابی فعالان سیاست است که بحثهای متنوعی را برانگیخته است. این تفاوت دیدگاهها در گفتوگوی «سرمایه» با چهار فعال سیاسی به خوبی مشهود است.
در حالی که احمد شیرزاد، عضو شورای مرکزی جبهۀ مشارکت بر این عقیده است که سطح روابط تهران با کشورهای صاحبنفوذ و قدرت در عرصۀ بینالمللی کاهش پیدا کرده، لطفالله فروزنده، قائممقام جمعیت ایثارگران تاکید میکند: «ارتباط با کشورهای اسلامی و کشورهایی که میتوانند در مقابل جهان تکقطبی بایستند، اگر کاهش سطح روابط قلمداد شود، تحلیلی اشتباه است.»
همچنین در مقابل انتقاد هاشم هدایتی، عضو شورای مرکزی سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی از تغییر سیاست تنشزدایی دولتهای پیشین به سیاست تهاجمی حسین کنعانی مقدم دبیر سیاسی ائتلاف حزبالله معتقد است: «این تغییر سیاست در راستای احیای منافع ملی صورت گرفته است.»
شیرزاد در ارزیابی خود از عملکرد دولت در سیاست خارجی میگوید: «سیاست خارجی اگر در خدمت منافع ملی باشد باید به وضوح آثار آن در عرصه جامعه و به خصوص در میدان اقتصادی دیده شود.»
وی میافزاید: «در حالی که دولت نهم بارها شعار داده که میخواهد از اهرم سیاست خارجی برای منافع اقتصادی استفاده کند ولی آنچه تاکنون بروز پیدا کرده خلاف آن را ثابت میکند.»
به عقیده این تحلیلگر سیاسی، در این دو سال، حوزه نگاه کشور ما در سیاست خارجی از کشورهایی که از نفوذ و قدرت در عرصه بینالمللی برخوردارند، به کشورهای کمتاثیرتر، تغییر جهت داده است.»
به گفته شیرزاد، اگر به لحاظ کمیت در سفرهای دیپلماتیک دولت نهم در مقایسه با دولتهای گذشته تفاوتی احساس نمیشود با این حال به لحاظ کیفیت، این تفاوت، آشکار و ملموس است.
عضو شورای مرکزی جبهه مشارکت کشورهای فعلی دارای ارتباط قوی و دوستانه با تهران را اینگونه تشریح میکند: «روابط دیپلماتیک تهران در حال حاضر با کشورهایی است که چندان در عرصه تولیدات اقتصادی و نفوذ بینالمللی از جایگاه مناسبی برخوردار نیستند.
به عنوان مثال، سفرهای متعدد به ونزوئلا و برخی کشورهای دیگر در حوزه آمریکای لاتین و همچنین کشورهای قفقاز در عمل نه دستاورد و تاثیر سیاسیای در عرصه بینالمللی برای ایران دارد و نه در عرصه تولید و اقتصاد و فنآوری.»
اما لطفالله فروزنده در ارزیابی خود از عملکرد دولت در سیاست خارجی معتقد است: «بهطور کلی با توجه به اینکه دولت سیاست فعال را برگزیده است در زمینههای احیای گفتمان انقلاب که روح آن استکبارستیزی است، همگرایی با کشورهای منطقه و تثبیت ایران به عنوان کشوری هستهای موفق عمل کرده است.»
وی در رد این تحلیل که سطح روابط ایران با کشوری بینالمللی کاهش یافته، میگوید: «این را قبول ندارم. این تحلیل اشتباهی است که ارتباطهای رییسجمهوری با کشورهای اسلامی و آمریکای لاتین را کماثر بدانیم.»
به عقیده قائممقام جمعیت ایثارگران، این کشورها میتوانند جلوی تکقطبی شدن در معادلات بینالمللی را بگیرند.
فروزنده تاکید میکند: «با وجود آنکه نوع رابطه ما با اسراییل و آمریکا شفافتر شده با این حال سطح روابط و موقعیت ایران در همه مجامع در آسیا، آفریقا، اروپا و آمریکای جنوبی توسعه و ارتقا یافته است.»
در همین حال، هاشم هدایتی در ارزیابی خود از عملکرد دولت در سیاست خارجی تاکید میکند: «دولت نهم، گفتمان نامنعطفی از ایران را به منصه ظهور گذاشته است.»
وی گفت: «دولت هاشمیرفسنجانی، سیاست تنشزدایی را آغاز کرد که این رویکرد در دولت خاتمی ادامه یافت و پررنگتر شد تا جایی که آمریکا از ایران عذرخواهی کرد. به واسطه این سیاست یک بار دیگر روابط مثبت و سازندهای با کشورهای اروپایی و همچنین کشورهای اسلامی برقرار شد.»
وی میافزاید: «با وجود آنکه سیاستهای دولت خاتمی و همچنین مطرح کردن بحث گفتوگوی تمدنها، نام ایران را بر سر زبانها انداخت و میتوانستیم اندکاندک جایگاهی درخور دست و پا کنیم، متاسفانه با تغییر رویه و سیاست دولت نهم فرصتها به راحتی از دست رفت.»
به عقیده وی، این تغییر موجب شده کشورهایی که پیش از این در مجامع و رایگیریهای بینالمللی از ما دفاع میکردند برای اولین بار به طور رسمیو قانونی در شورای امنیت برای صدور قطعنامه علیه ایران رای مثبت دهند.
هدایتی در ادامه تاکید میکند: «کیفیت مسافرتهای هاشمی و خاتمی به کشورهای جهان با مسافرتهای احمدینژاد قابل مقایسه نیست و سطح روابط ایران با دیگر کشورها نزول پیدا کرده است.»
هدایتی تاکید میکند: «بهتر است احمدی نژاد، شفاف بگوید که وزن و جایگاه ایران را تا چه میزان در عرصه بینالمللی افزایش داده است.»
به گفته این عضو سازمان مجاهدین انقلاب، در عرصه بینالمللی وزن علمی، اقتصادی و نفوذ سیاسی مطرح است و شعار، در حال حاضر، فایدهای ندارد.
با وجود آنکه کنار گذاردن سیاست تنشزدایی خاتمیدر عرصه سیاست خارجی مورد انتقاد شماری از صاحبنظران قرار گرفته و از آن به عنوان یک نقطه ضعف یاد میشود، حسین کنعانیمقدم، دبیر سیاسی ائتلاف حزبالله به دفاع از آن پرداخته و میگوید: «در دولت گذشته، سیاست تنشزدایی بخشی از اصول سیاست خارجی ما بود که با رفتوآمدهای بینالمللی به دنبال ثبات آن بودند اما دولت نهم با یک سیاست تهاجمیپا در عرصه بینالمللی گذاشت که با این تهاجم قصد داشت تا به منافع بینالمللی سمت و سو دهد تا از حق و حقوق ایران، دفاع کند.
وی معتقد است: «با وجود آنکه سطح روابط ایران با کشورهای منطقه نزول پیدا کرده و سطح تماسهای بینالمللی کاهش یافته اما از این نظر که دولت، تعریف منافع ملی و به دنبال آن دستیابی به آن را پیگیری میکند، قابل تقدیر است.»