بحران روابط آمریکا و ترکیه

29 اکتبر سال 1923 پارلمان ترکیه که در آن زمان مجلس کبیر نام داشت، با انتخاب مصطفی کمال پاشا به عنوان رییس‌جمهور این کشور، رای به جمهوری شدن ترکیه داد. جمهوری ترکیه جای امپراتوری عثمانی را گرفت که زمانی یک قلمرو پهناور شامل سرزمین‌های عربی و اروپای جنوب شرقی بود. امروز 84 سال از آن تاریخ می‌گذرد و کشور ترکیه توانسته است با گذر از یک مسیر پر فراز و نشیب به سمت یک کشور رو به رشد حرکت کند. برداشتن گامهای مثبت در مسیر دموکراسی و پیشبرد اقتصادی بخصوص در سالهای اخیر به روند رو به رشد این کشور سرعت بیشتری بخشیده است.

 ترکیه هشتاد و چهارمین تولد خود را در حالی جشن می‌گیرد که احتمال حمله نظامی ‌این کشور به شمال عراق هر لحظه قوت بیشتری می‌گیرد.

دیدگاه آمریکا

مقامات آمریکایی با شگفتی به رای نمایندگان پارلمان ترکیه چشم دوختند که اجازه حمله نظامی ‌به شمال عراق را صادر کرد. این اجازه در پی کشته شدن تعدادی از سربازان ترک توسط شورشیان حزب کارگران کرد(پ.ک.ک) بود.

 آمریکایی‌ها معتقدند که حملات تلافی‌جویانه ارتش ترکیه می‌تواند به ضرر ترکیه، عراق و آمریکا باشد. روزنامه واشنگتن پست در مقاله خود نوشت که حمله به شمال عراق در وهله اول ثبات تنها منطقه آرام عراق را بر هم خواهد زد و ترکیه را وارد باتلاقی می‌کند که خود ایجاد کرده است. متاسفانه این بحران قابل پیش‌بینی بود و پیش‌بینی شده بود. مقامات آمریکایی می‌دانستند که پایان صبر ترکیه تنها با یک حمله تروریستی دیگر تمام خواهد شد. پیش‌بینی انجام شده درست از آب درآمد و مقامات آمریکایی سعی کردند تا شاید بتوانند این مشکل را از راه دیپلماسی حل کنند. اما نبود تصویر و اطلاعاتی دقیق در وزارت امور خارجه آمریکا از بمبی که در این منطقه به زمان ترکیدنش نزدیک می‌شود به بن‌بستی انجامید که امروز به نوعی دنیا را درگیر خودش کرده است. باید این را پذیرفت که درک اختلافات بین ترک‌ها و کردها در این منطقه بسیار دشوار است.

برای ترک‌ها مشکل فراتر از حزب کارگران کرد است. نگرانی ترک‌ها از این بابت است که تشکیل یک کردستان مستقل در شمال عراق می‌تواند کردها ترکیه را نیز به تجزیه‌طلبی ترغیب کند. پ.ک.ک که بیش از بیست سال است که از منطقه شمال عراق استفاده می‌کنند و به شورش دست می‌زنند و در این منطقه برای خود پایگاه‌هایی را درست کرده‌اند که در مرزهای ترکیه کمتر است. مشکل بعدی خود پ.ک.ک است. با توجه به اینکه عبدالله اوجالان رهبر پ.ک.ک در زندانهای ترکیه به سر می‌برد، این سازمان تنها راه‌کار موجود برای آزادی وی را تحریک کردهای ترکیه می‌داند. در این میان به نظر می‌رسد که کردهای عراق و حزب عدالت و توسعه به طور مستقیم و غیرمستقیم می‌خواهند به دولت بوش اعلام کنند که مشکل آنها با یکدیگر متفاوت نیست. پیش از این مقامات کرد نظرات خود را برای مقامات آمریکایی اعلام کرده بودند و حزب عدالت و توسعه نیز دو سال پیش نیروهای آگاه خود را برای مذاکره با کردها به منطقه اعزام کرده بود. این در حالی است که در اوایل سال جاری عبدالله گل که در آن زمان سمت وزیر امور خارجه ترکیه را برعهده داشت به طور خصوصی با نچروان ادریس بارزانی نخست وزیر منطقه کردستان دیدار کرد هرچند این دیدارها باید در سطح رسمی ‌انجام می‌شد و یاشار بیوکنت، فرمانده ارتش با سخنرانی خود تند به دولت در مورد ملاقات با مقامات کرد هشدار داد و دیدار عبدالله گل را ناتمام گذاشت. مقامات آمریکایی اما نتوانستند از فرصت به دست آمده استفاده کنند و از این دیدار به نفع بهبود روابط آنکارا و کردهای عراق بهره گیرند. چنین دیداری می‌توانست حداقل این پیامد را در پیش داشته باشد که کردهای عراق را از پ.ک.ک جدا کند و ترک‌ها را به تضمین امنیت کردهای عراق وادار سازد. برای آمریکا به وجود آمدن چنین شرایطی برای کردها در شمال عراق امنیت، برای ترکیه یک آرامش و به طور کلی برای هر سه مثلث این ماجرا یک پیروزی به حساب می‌آمد. اما امروز بهترین اتفاقی که مقامات آمریکایی می‌توانند به آن امیدوار باشند این است که ترکیه با انجام یک عملیات محدود که بتواند خشم و ناراحتی مردم و رسانه‌ها را آرام کند به این بحران به وجود آمده پایان دهد. وضعیت به مرحله‌ای رسیده است که تنها امید آمریکایی‌ها این است که زمستان و بدی هوا بتواند جلوی عملیات نظامی ‌در این منطقه را بگیرد. آنچه مسلم است این است که واشنگتن از پنجره باز موقعیت‌ها به خوبی استفاده نکرده است و سه سال دیگر مقابله با چنین مسئله‌ای به مراتب از امروز سخت‌تر خواهد بود.

ترکیه قصد حمله ندارد

آغاز رایزنی‌های دیپلماتیک ترک‌ها با مقامات کشورهای منطقه و سفر علی باباجان، وزیر امور خارجه این کشور به ایران می‌تواند نشان‌دهنده این واقعیت باشد که ترکیه قصد حمله به شمال عراق را ندارد و درصدد است تا بتواند با استفاده از راه کارهای دیپلماتیک به بحران به وجود آمده در این منطقه خاتمه دهد.

ترکیه با توجه به شرایط به وجود آمده برای خاموش کردن آتشی که از یک طرف پ.ک.ک به آن دامن می‌زد و از طرف دیگر آمریکا هیزم به آن اضافه می‌کرد لایحه حمله به شمال عراق را در پارلمان تصویب کرد.

رجب طیب اردوغان پس از تصویب این لایحه اعلام کرد که هدف از حمله به شمال عراق تنها حزب پ.ک.ک خواهد بود و این حمله حمله‌ای محدود خواهد بود.. هر چند رجب طیب اردوغان نیز می‌داند که با آغاز تهدیدهای حمله به این منطقه اکنون با یک عملیات محدود قادر به خنثی کردن پ.ک.ک نیست اما شاید تنها راه خلاصی از این بحران برای رسیدن به یک آرامش نسبی برای پیدا کردن راه‌حلی منطقی‌تر همین عملیات محدود باشد.