دوره ریاست 25 ماهه پل ولفوویتز بر بانک جهانی در حالی به اتمام رسید که جمهوری اسلامی ایران طی این مدت موفق به دریافت هیچ وامی با امضای وی نشد.
بازخوانی پرونده رییس مستعفی بانک جهانی:
پل ولفوویتز معاون سابق وزیر دفاع آمریکا که از وی بهعنوان «معمار جنگ عراق» نیز نامبرده میشود، آخر مارس 2005 میلادی به سمت ریاست بانک جهانی انتخاب شد و در تاریخ اول ژوئن سال 2005 نیز بهعنوان دهمین رئیس بانک جهانی کار خود را در این نهاد مالی بینالمللی آغاز کرد. انتخاب پل ولفوویتز به این سمت در شرایطی انجام شد که حرفوحدیث فراوانی درباره نقش وی در جنگ عراق از سوی برخی از کشورهای عضو بانک جهانی مطرح شده بود و کشورهای اروپایی وی را به دلیل نفوذش در تعیین سیاست خارجی آمریکا و نداشتن سابقه اقتصادی فردی جنجالآفرین عنوان کرده بودند. کشورهای اروپایی از زمان معرفی ولفوویتز ابراز نگرانی کرده بودند که شاید وی بانک جهانی را به بازویی برای اجرای سیاست خارجی آمریکا و دستور کار نومحافظهکاران به اشاعه مردمسالاری و اقتصاد بازار تبدیل کند. اما این استراتژیست نظامی قول داده بود که دستور کار توسعه این سازمان را تغییر ندهد. تصمیم ریاست وی بر بانک جهانی توسط دولتهایی که سهامدار اصلی در این بانک به حساب میآیند و در مقابل 24 عضو هیاترییسه این بانک اتخاذ شد. به این ترتیب پل ولفوویتز 61 ساله از اول ژوئن سال 2005 جانشین "جیمز ولفنسون" رئیس اسبق بانک جهانی شد. بانک جهانی از نهادهای بینالمللی است که بزرگترین حامی مالی فقیرترین کشورهای جهان در راه دستیابی به توسعه بشمار میرود. ولفوویتز تنها نامزدی بود که برای تصدی ریاست این بانک معرفی شده بود و از گذشته قانون نانوشتهای در بانک جهانی رایج است که یک آمریکایی در راس قرار داشته باشد. اما دوره ریاست ولفوویتز بر بانک جهانی که 5 ساله و قابل تمدید هم بود، بیش از 25 ماه دوام نیاورد و وی که با اتهاماتی در زمینه فساد اداری و اخلاقی در این بانک مواجه شده بود در ماه می 2007 میلادی مجبور به استعفاء شد و از امروز نیز رابرت زولیک که پیش از این معاون وزیر خارجه آمریکا بوده است، به مدت 5 سال ریاست این نهاد پولی بینالمللی را بر عهده گرفت.
آخرین وام بانک جهانی به ایران 5 روز قبل از آغاز ریاست ولفوویتز:
آخرین وامی که توسط هیاتمدیره بانک جهانی برای جمهوری اسلامی ایران تصویب شده است به تاریخ 26 می 2005 میلادی یعنی پنج روز قبل از آغاز ریاست ولفوویتز بر این بانک برمیگردد. بانک جهانی در این روز پرداخت وام 344 میلیون دلاری به دو پروژه بهسازی شبکه آب و فاضلاب در شهرهای شمالی ایران را به تصویب رسانده بود. براساس مصوبه 26 می سال 2005 هیاتمدیره بانک جهانی، این بانک مبلغ 224 میلیون دلار به پروژه بهسازی شبکه آب و فاضلاب چهار شهر شمالی ایران شامل انزلی، رشت، ساری و بابل اختصاص داده بود. «پروژه مدیریت شبکه جامع آب و زمین البرز» دیگر پروژهای بود که بانک جهانی در آن روز پرداخت وام 120 میلیون دلاری به این پروژه را تصویب کرده بود. بانک جهانی در جهت مدیریت بهینه منابع آب پروژه مدیریت شبکه جامع آب و زمین البرز را در استان مازندران اجرا میکند.
6 پروژه بانک جهانی در ایران 2 سال در انتظار امضای ولفوویتز:
عدمتصویب وام برای ایران طی دوره ریاست 25 ماهه ولفوویتز در حالی است که بانک جهانی طی این مدت تأمین مالی شش پروژه در ایران به ارزش 500 میلیون دلار را در دست بررسی داشته است. به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری فارس، در بخش انرژی و معدن پروژهای با نام «انتقال و توزیع برق» در دست بررسی بانک جهانی بوده است. هدف از این پروژه که 250 میلیون دلار ارزش دارد، بهبود و افزایش کیفیت عرضه برق و تقویت عملکرد ساختاری و مالی این بخش عنوان شده است و پروژه مذکور همچنان در حال آمادهسازی اسناد است. در بخش توسعه روستایی نیز پروژهای با نام «افزایش بهرهوری و توسعه صادرات» مدتها در دست بررسی است. هدف از این پروژه رونق بخشیدن به بازار کالاهای کشاورزی ایران در ابعاد داخلی و بینالمللی اعلام شده است. بانک جهانی پیشتر در گزارشی تصریح کرده بود: اجرای این پروژه که 20 میلیون دلار ارزش دارد، با تاخیر مواجه شده است. پروژه سوم که در بخش حملونقل است، "همکاری فنی در بخش حملونقل شهری" نام دارد. هدف این پروژه تقویت تواناییهای فنی ایران در زمینه اتخاذ و اجرای استراتژیهای مناسب حملونقل عنوان شده است. هزینه این پروژه تاکنون برآورده نشده است و بانک جهانی از مدتها پیش در حال بررسی ابعاد مختلف این پروژه است. "امنیت جادهای" نام پروژه دیگری میباشد که مربوط به بخش حملونقل ایران بوده و ماهها در دست بررسی قرار دارد. هدف از این پروژه کاهش تصادفات جادهای در نقاط حادثهخیز و مناطق شهری و افزایش توانایی دولت در حل مشکلات مربوط به امنیت جادهها تعیین شده است. هرچند مراحل آمادهسازی این پروژه به پایان رسیده و ارزش این پروژه نیز 80 میلیون دلار ارزیابی شده است، هیاتمدیره بانک جهانی با اختصاص این وام هنوز موافقت نکرد. پروژه بعدی موسوم به صندوق توسعه روستایی است که با هدف ارتقای جامعه روستایی و کاهش فقر دنبال میشود و هرچند مذاکرات آن با تاخیر مواجه شد ولی در حال انجام است. ارزش این پروژه نیز 75 میلیون دلار اعلام شده است. پروژه ششمی که بانک جهانی از مدتها پیش در نظر دارد آن را در ایران به اجرا بگذارد مربوط به بخش توسعه شهری است. این پروژه «مدیریت مواد زائد تهران» نام دارد. هدف از این پروژه با ارزش 70 میلیون دلار ارتقاء مدیریت و کنترل مواد سمی و زائد در سطح شهر تهران میباشد.
شرط ولفوویتز برای پرداخت وام به ایران:
اوایل سال 85 دیداری بین طهماسب مظاهری معاون کل وزارت امور اقتصادی و دارایی و معاون بانک جهانی انجام شده بود که در این دیدار پرداخت هرگونه وام جدید بانک جهانی به ایران منوط به تصویب سند همکاریهای سه ساله ایران و بانک جهانی موسوم به CAS شد. در این دیدار که در حاشیه اجلاس بهاره بانک جهانی برگزار شده بود، طهماسب مظاهری تأکید کرد که سند مذکور به زودی نهایی شده و به هیأت مدیره بانک جهانی جهت تصویب ارائه میشود. پورتمن معاون بانک جهانی نیز در این دیدار به لزوم رایزنی ایران برای رفع برخی موانع موجود، جهت تسهیل اعطای وام به ایران تأکید کرد.
پرداخت 3 میلیارد و 600 میلیون دلار وام به ایران تا قبل از ریاست ولفوویتز:
براساس گزارش سایت رسمی بانک جهانی، میزان وامهای تصویب شده از سوی بانک جهانی برای ایران قبل و پس از پیروزی انقلاب اسلامی تا 26 می 2005 میلادی یعنی قبل از آغاز ریاست ولفوویتز حدود 3 میلیارد و 600 میلیون دلار بوده است ولی طی 25 ماه گذشته یعنی دوره ریاست ولفوویتز حتی یک سنت هم وام برای ایران تصویب نشد. به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری فارس، میزان وامهای تصویب شده از سوی بانک جهانی پس از پیروزی انقلاب اسلامی حدود 4/2417 میلیون دلار بوده است. براساس این گزارش، ریز وامهای تصویب شده عبارت از پروژه بازسازی مناطق زلزله در "14 مارس 1991" میزان 250 میلیون دلار، ارتقا آبیاری در "16 مارس 1993" میزان 157 میلیون دلار، پروژه سیسل سیستان در "28 مه 1992" میزان 57 میلیون دلار، پروژه ارتقا کارایی بخش نیرو در "30 مارس 1993" میزان 165 میلیون دلار، پروژه زهکشی تهران در "28 مه 1992" میزان 77 میلیون دلار، پروژه بهداشت و تنظیم خانواده(1) در "25 مارس 1993" میزان 4/141 میلیون دلار، پروژه بهداشت و تغذیه(2) در "18 مه 2000" میزان 87 میلیون دلار، پروژه فاضلاب تهران "در 18 مه 2000" میزان 145 میلیون دلار، پروژه سد البرز (پاشاکلا) در "26 مه 2005" میزان 120 میلیون دلار، پروژه آبوفاضلاب شیراز و اهواز در "25 مه 2004" میزان 279 میلیون دلار، پروژه بهسازی مسکن در "25 مه 2004" میزان 80 میلیون دلار، پروژه مدیریت زیستمحیطی در "8 آوریل 2003" میزان 20 میلیون دلار، پروژه آبوفاضلاب شهرهای شمالی در "26 مه 2005" میزان 224 میلیون دلار، پروژه بازسازی مناطق زلزلهزده در "3 ژوئن 2003" میزان 180 میلیون دلار و پروژه بازسازی مناطق زلزلهزده بم و بروات در "28 اکتبر 2004" میزان 220 میلیون دلار بوده است. طی سالهای قبل از پیروزی انقلاب اسلامی نیز مبلغ یک میلیارد و 210 میلیون دلار وام توسط بانک جهانی به ایران داده شده بود.
سهام 8/2 میلیارد دلاری ایران در بانک جهانی:
وزارت امور اقتصادی و دارایی از طریق سازمان سرمایهگذاری و کمکهای اقتصادی و فنی ایران، هماهنگکننده کلیه فعالیتهای گروه بانک جهانی (Bank Group World) در ایران بوده، وزیر محترم امور اقتصادی و دارایی بهعنوان نماینده دولت جمهوری اسلامی ایران (Govemor) در هیات عامل و جناب آقای خزاعی، معاون محترم وزیر در امور بینالملل نیز بهعنوان جانشین نماینده (Govemor Altemate) در تصمیمگیریهای هیات نمایندگان شرکت مینمایند. هدف اصلی بانک جهانی، کاهش فقر، توسعه پایدار و بهبود استانداردهای زندگی کشورهای عضو میباشد و یکی از پیشروترین موسسات توسعهای جهان در این زمینه میباشد. این بانک از طریق ارائه وام، خدمات مشاورهای، کمکهای فنی، انتقال دانش، حمایت از رشد بازارهای سرمایه خصوصی و کمک به توسعه بخش خصوصی، کمک به توسعه سرمایهگذاری مستقیم خارجی و تشویق جریان سرمایهگذاری مستقیم به کشورهای در حال توسعه از طریق فراهم نمودن ضمانت برای سرمایهگذاران در خصوص ریسکهای غیرتجاری، سعی دارد در پیشرفت و توسعه کشورهای عضو همکاری نماید. کشورمان در تاریخ 17/11/1324 به عضویت بانک جهانی درآمد و از طریق پذیرهنویسی سهام بانک، هماکنون دارای 23 هزار و 686 سهم (48/1 درصد از کل سهام بانک جهانی) به ارزش 2857 میلیون دلار آمریکا، میباشد. بابت این میزان سهم، مبلغ 175 میلیون دلار از سوی ایران به بانک پرداخت شده و مابقی تنها در صورت نیاز بانک به تقویت منابع مالی خود و براساس روال قانونی خاصی پرداخت خواهد شد. براساس این میزان سهام، قدرت رای ایران در بانک جهانی برابر با 48/1 درصد از کل آراء میباشد. ایران از زمان عضویت در بانک جهانی تاکنون با استفاده از منابع مالی آن بانک اقدام به اجرای 33 پروژه تا پیش از انقلاب اسلامی به ارزش 1210 میلیون دلار و 15 پروژه بعد از انقلاب اسلامی به ارزش 2417 میلیون دلار نموده است. پروژههای مذکور عمدتا در بخشهای آب و فاضلاب، حملونقل، انرژی، بهداشت، حمایتهای اجتماعی و بازسازی مناطق زلزلهزده بوده است. همچنین، جمهوری اسلامی ایران توانسته است برای اجرای 4 پروژه دیگر، از کمکهای بلاعوض آن بانک به میزان 8/1 میلیون دلار استفاده نماید. بانک جهانی پس از انقلاب، در تابستان سال 1369 به دنبال وقوع زلزله در استانهای گیلان و زنجان و با تدارک پروژه اضطراری بازسازی مناطق زلزلهزده فوقالذکر و پس از نهایی شدن گزارش وضعیت اقتصادی جمهوری اسلامی ایران، در بهار سال 1371 بهطور رسمی ارتباط کشورمان را مجدداً از سر گرفت. بانک بینالمللی ترمیم و توسعه به کشورهای عضو با درآمد متوسط، از جمله ایران و یا به سازمانهای دولتی یا خصوصی این کشورها در قالب وام مستقیم به دولت و یا با تضمین دولت وام پرداخت میکند. تخصیص وام به بخش خصوصی چنانچه با نظارت دولت باشد و از قبل پیشبینیهای لازم برای بازپرداخت اصل و فرع تسهیلات تدارک شده باشد، بلامانع میباشد. لازم به ذکر است که ایجاد تعهد در قوانین برنامه توسعه و متعاقب آن در بودجه سنواتی مشخص میگردد و استفاده از وامهای بانک جهانی نیز در چارچوب مربوطه امکانپذیر میباشد.