شفاف شدن مواضع گروههای سیاسی و اعلام استراتژی حضور در انتخابات، شکلگیری فضای سیاسی ـ انتخاباتی را در کشور نوید میدهد. پس از کش و قوسهای فراوان در درون گفتمانهای سیاسی پیرامون نحوه تعامل با افکار عمومی و وزنکشی حزبی، اینک فرایند انتخابات در منظر عموم شفافیت بیشتری یافته است.
نظام مردمسالار دینی ایران، بر اساس مؤلفههای دموکراسی تاکنون نشان داده است که در رعایت حقوق شهروندی ـ بنا بر اعتراف تحلیلگران منصف ـ از جایگاه ویژهای در میان نظامهای دمکراتیک برخوردار میباشد. این ادعا زمانی بر مبنای قالبهای موجود سیاسی بهتر تبیین میگردد که پرونده و عملکرد انتخاباتی جمهوری اسلامی در سالهای پس از پیروزی انقلاب اسلامی، مطابق با مدلهای موجود دموکراسی، بر اساس مقایسهای تطبیقی، مورد مطالعه قرار گیرد.
امروزه مشارکت عمومی در ادبیات سیاسی برای تبیین وزن سیاسی نظامهای مبتنی بر آرای عمومی مردم معیار قابل اعتنایی است، به گونهای که نظامهای سیاسی برخوردار از فرایند روان مشارکت سیاسی، از این مؤلفه به عنوان معیاری مهم برای نشان دادن عیار بالای مردمی بهره میبرند.
در واقع کشورهای حامی حقوق شهروندی، کانال ارتباطی خود را با ملتهایشان از طریق ساز و کار مشارکت سیاسی تعریف مینمایند. در کشورهای دیگر، «مردم» نقش مهمی در مشروعیتبخشی به ساختار حاکمیتی دارند، اما جمهوری اسلامی ایران برای مردم نقش مقبولیت بخشی قائل است و این فرایند حضور را مبنای پایگاه اجتماعی و سیاسی خود در میان آحاد جامعه، فارغ از موضوع مشروعیت، ارزیابی میکند.
نکته قابل ذکر و وجه ممیزه جمهوری اسلامی در مقایسه با کشورهای مدعی مردمسالاری، رقابتهای انتخاباتی در سپهر سیاسی ـ اخلاقی جامعه برگرفته از آموزههای عقیدتی معمار کبیر انقلاب اسلامی است.
در نظامهای سیاسی برخی کشورها، به دلیل نبود آموزههای اخلاقی در رقابتهای انتخاباتی، پیامدهای جبرانناپذیر مادی و معنوی فراوانی به بار آمده است. خبرهای متعدد منتشر شده در آستانه برگزاری انتخابات در بعضی کشورهای مدعی دموکراسی در خصوص خشونتهای انتخاباتی، مبین این امر میباشد.
اینک، بار دیگر در آستانه انتخابات مجلس شورای اسلامی در بیست و چهارم اسفند ماه سال جاری، حزبها و گرایشهای سیاسی مختلف با مرزبندیهای جناحی، به گونهای هویت سیاسی خود را در معرض قضاوت افکار عمومی قرار میدهند.
از آنجا که اصول و مبانی اسلامی، آحاد شهروندان را با تعلیم و تربیت براساس آموزههای دینی به سوی جامعه مطلوب سوق میدهد، انتظار میرود افرادی که برای کسب کرسیهای خدمت در فرایند انتخابات قرار میگیرند، به بهترین وجه، رفتاری متناسب با تعالیم اخلاقی را پیشه سازند.
شایسته است نامزدهایی که با طرح شعارها و یا دفاع از عملکرد خود، تلاش میکنند شخصیت انتخاباتی خود را به آرای عمومی معرفی نمایند، با محوریت دادن به موضوع اخلاق، خروجی رفتار و گفتارشان شائبه هویت و شخصیت مشکوک را به اذهان ارایه نکند.
تجربه سالهای گذشته رقابتهای انتخاباتی نشان داده است برخی نامزدها با رعایت نکردن الزامهای اخلاقی و رفتاری و به منظور رسیدن به نتیجه مطلوب و دلخواه خود، رقبایشان را در مسابقه سیاسی تخریب نموده اند. اگر گروهی مطابق تحلیلهای موجود میتواند به نتیجه مورد نظر دست یابد و وزن سیاسی جریان خود را از دیگر رقبا سنگین تر احساس میکند، متوسل شدن به گزینههای رفتاری ناهنجار سیاسی توجیهناپذیر است.
همان گونه که مقام معظم رهبری در این باره معتقدند: «کارشکنی نسبت به دیگران، لجن پراکنی علیه این نامزد یا آن نامزد، بدگویی کردن و افشاگریهای بیپایه و اساس نسبت به اشخاص، همه اینها کارهای ممنوع و ضدارزش و خلاف مشی جمهوری اسلامی و خلاف حق است؛ از این کارها اجتناب کنند».
معمولاً در جریان انتخابات، نامزدهای انتخاباتی، برنامهها، ایدهها و هدفهای خود را برای مردم بیان میکنند تا آنان نیز با شناخت و آگاهی به انتخاب نماینده مورد نظر خود بپردازند. این شیوه با همه محاسنی که دارد و کتمان پذیر هم نیست، به ابزاری برای وعده دادنهای بیپایه و اساس به مردم تبدیل شده و جایگاه اصلی خود را از دست داده است.
بسیاری از افراد در جریان تبلیغات انتخاباتی، به بیان مواردی میپردازند که از حیطه اختیار و نفوذ آنان خارج است. قانون، معیار و میزان صلاحیت نهادها و دولتمردان است و هر کس اعم از نماینده، رئیسجمهور، وزیر، فرمانده نظامی و 5 حدود صلاحیت و اختیاراتی دارد که قابل افزایش و کاهش نیست. از این رو، دادن وعدههای کاذب و تحقق ناپذیر از سوی نامزدها، از نظر اخلاقی مذموم و ناپسند بوده و با سلب اطمینان مردم، زمینه واگرایی آنان را نسبت به آن جریان سیاسی فراهم و مشارکت حداکثری آنها را کم رنگ میکند.
نامزدهای انتخاباتی با طرح شعارهای کارشناسی شده در چارچوب قانون اساسی که ظرفیت حقوقی برای تحقق آن متصور باشد، آسانتر میتوانند نیات و هدفهای درونی حزب خود را در معرض قضاوت و ارزیابی جامعه قرار دهند. بدیهی است، از این رهگذر فرصت مناسب برای انتخاب افراد و جریانهای شایسته یک دوره کاری مشخص، فراهم میآید.
بدون تردید، اگر نماینده یا نمایندگانی به فکر تحقق مطامع حزبی و باندی خویش باشند، انتظار اصلاح امور از آنان امری بیهوده تلقی میگردد. نکته دیگر که ذکر آن خالی از لطف نیست و پرداختن به آن با توجه به عملکرد گذشته برخی جریانها، ضروری مینماید، نحوه هزینه نمودن در زمان انتخابات، تبلیغات پر زرق و برق و مخارجی است که در باورها و برداشتهای رأیدهندگان توجیهناپذیر بوده و ذهن آنان را در خصوص منابع تأمین و چگونگی هزینه کرد آن، به خود مشغول مینماید.
این فراز را با فرمایشهایی از بنیانگذار جمهوری اسلامی به پایان میبریم: «من بسیار مایل هستم که گروههایی که متعهد و معتقد به جمهوری اسلامی و خدمتگزار به اسلام هستند، در مبارزات انتخاباتی کمال آرامش را در تبلیغ کاندیداهایشان رعایت نمایند و نسبت به یکدیگر تفاهم و صمیمیت و اخوت اسلامی داشته باشند و از تفرقه و کدورت شدیداً احتراز کنند که تفرقه و تشتت، دوستان را نگران و دشمنان را کامیاب میکند و موجب تبلیغات سوء میشود».
بدین منظور، شایسته است نامزدهای انتخابات مجلس هشتم که در اسفند ماه برای حضور در مجلس با یکدیگر به رقابت میپردازند، با رعایت نکات اخلاقی، بسترساز برگزاری انتخاباتی باشند که ضمن فضاسازی برای مشارکت حداکثری آحاد جامعه جهت تعیین سرنوشت خودشان، زمینه به وجود آمدن رفتارهای غیرقابل دفاع گذشته را در موسم انتخابات از بین ببرند.