مهرداد ابراهیمی
مقدمه:
ادعای دولتیهای نهم در مورد برنامه چهارم این روزها به نقطه جالبی رسیده است. آنها گاهی اوقات میگویند به این برنامه وفادار بودهاند و در بعضی مواقع نیز با هجوم به طراحان چهارمین برنامه توسعه کشور آن را الگویی از اقتصادهای غربی میدانند. چند روز پیش محمود احمدینژد[احمدینژاد] در گفتوگوی ویژه خود در سیمای ملی نیز یک بار دیگر به نقد برنامه چهارم پرداخت. در گفتوگویی با حمیدرضا برادران شرکاء ـ رئیس اسبق سازمان منحل شده مدیریت و برنامهریزی کشور ـ به ارزیابی دیدگاه دولت در مورد برنامه چهارم پرداختیم. شرکاء میگوید دولت به جای گلایه مداوم اقدام به اصلاح برنامه کند. متن این گفتوگو در ادامه آمده است.
">مهرداد ابراهیمی
مقدمه:
ادعای دولتیهای نهم در مورد برنامه چهارم این روزها به نقطه جالبی رسیده است. آنها گاهی اوقات میگویند به این برنامه وفادار بودهاند و در بعضی مواقع نیز با هجوم به طراحان چهارمین برنامه توسعه کشور آن را الگویی از اقتصادهای غربی میدانند. چند روز پیش محمود احمدینژد[احمدینژاد] در گفتوگوی ویژه خود در سیمای ملی نیز یک بار دیگر به نقد برنامه چهارم پرداخت. در گفتوگویی با حمیدرضا برادران شرکاء ـ رئیس اسبق سازمان منحل شده مدیریت و برنامهریزی کشور ـ به ارزیابی دیدگاه دولت در مورد برنامه چهارم پرداختیم. شرکاء میگوید دولت به جای گلایه مداوم اقدام به اصلاح برنامه کند. متن این گفتوگو در ادامه آمده است.
">مهرداد ابراهیمی
مقدمه:
ادعای دولتیهای نهم در مورد برنامه چهارم این روزها به نقطه جالبی رسیده است. آنها گاهی اوقات میگویند به این برنامه وفادار بودهاند و در بعضی مواقع نیز با هجوم به طراحان چهارمین برنامه توسعه کشور آن را الگویی از اقتصادهای غربی میدانند. چند روز پیش محمود احمدینژد[احمدینژاد] در گفتوگوی ویژه خود در سیمای ملی نیز یک بار دیگر به نقد برنامه چهارم پرداخت. در گفتوگویی با حمیدرضا برادران شرکاء ـ رئیس اسبق سازمان منحل شده مدیریت و برنامهریزی کشور ـ به ارزیابی دیدگاه دولت در مورد برنامه چهارم پرداختیم. شرکاء میگوید دولت به جای گلایه مداوم اقدام به اصلاح برنامه کند. متن این گفتوگو در ادامه آمده است.
">مهرداد ابراهیمی
مقدمه:
ادعای دولتیهای نهم در مورد برنامه چهارم این روزها به نقطه جالبی رسیده است. آنها گاهی اوقات میگویند به این برنامه وفادار بودهاند و در بعضی مواقع نیز با هجوم به طراحان چهارمین برنامه توسعه کشور آن را الگویی از اقتصادهای غربی میدانند. چند روز پیش محمود احمدینژد[احمدینژاد] در گفتوگوی ویژه خود در سیمای ملی نیز یک بار دیگر به نقد برنامه چهارم پرداخت. در گفتوگویی با حمیدرضا برادران شرکاء ـ رئیس اسبق سازمان منحل شده مدیریت و برنامهریزی کشور ـ به ارزیابی دیدگاه دولت در مورد برنامه چهارم پرداختیم. شرکاء میگوید دولت به جای گلایه مداوم اقدام به اصلاح برنامه کند. متن این گفتوگو در ادامه آمده است.
">مهرداد ابراهیمی
مقدمه:
ادعای دولتیهای نهم در مورد برنامه چهارم این روزها به نقطه جالبی رسیده است. آنها گاهی اوقات میگویند به این برنامه وفادار بودهاند و در بعضی مواقع نیز با هجوم به طراحان چهارمین برنامه توسعه کشور آن را الگویی از اقتصادهای غربی میدانند. چند روز پیش محمود احمدینژد[احمدینژاد] در گفتوگوی ویژه خود در سیمای ملی نیز یک بار دیگر به نقد برنامه چهارم پرداخت. در گفتوگویی با حمیدرضا برادران شرکاء ـ رئیس اسبق سازمان منحل شده مدیریت و برنامهریزی کشور ـ به ارزیابی دیدگاه دولت در مورد برنامه چهارم پرداختیم. شرکاء میگوید دولت به جای گلایه مداوم اقدام به اصلاح برنامه کند. متن این گفتوگو در ادامه آمده است.
">مهرداد ابراهیمی
مقدمه:
ادعای دولتیهای نهم در مورد برنامه چهارم این روزها به نقطه جالبی رسیده است. آنها گاهی اوقات میگویند به این برنامه وفادار بودهاند و در بعضی مواقع نیز با هجوم به طراحان چهارمین برنامه توسعه کشور آن را الگویی از اقتصادهای غربی میدانند. چند روز پیش محمود احمدینژد[احمدینژاد] در گفتوگوی ویژه خود در سیمای ملی نیز یک بار دیگر به نقد برنامه چهارم پرداخت. در گفتوگویی با حمیدرضا برادران شرکاء ـ رئیس اسبق سازمان منحل شده مدیریت و برنامهریزی کشور ـ به ارزیابی دیدگاه دولت در مورد برنامه چهارم پرداختیم. شرکاء میگوید دولت به جای گلایه مداوم اقدام به اصلاح برنامه کند. متن این گفتوگو در ادامه آمده است.
">مهرداد ابراهیمی
مقدمه:
ادعای دولتیهای نهم در مورد برنامه چهارم این روزها به نقطه جالبی رسیده است. آنها گاهی اوقات میگویند به این برنامه وفادار بودهاند و در بعضی مواقع نیز با هجوم به طراحان چهارمین برنامه توسعه کشور آن را الگویی از اقتصادهای غربی میدانند. چند روز پیش محمود احمدینژد[احمدینژاد] در گفتوگوی ویژه خود در سیمای ملی نیز یک بار دیگر به نقد برنامه چهارم پرداخت. در گفتوگویی با حمیدرضا برادران شرکاء ـ رئیس اسبق سازمان منحل شده مدیریت و برنامهریزی کشور ـ به ارزیابی دیدگاه دولت در مورد برنامه چهارم پرداختیم. شرکاء میگوید دولت به جای گلایه مداوم اقدام به اصلاح برنامه کند. متن این گفتوگو در ادامه آمده است.
*آقای دکتر، شما در دولت قبل مدتی ریاست سازمان مدیریت و برنامهریزی را به عهده داشتید و در تهیه و تدوین برنامه چهارم توسعه اثرگذار بودید. اخیرا آقای احمدینژاد در گفتوگو با صدا و سیما به بررسی علل تورم و گرانیهای کشور پرداختند. ایشان گفتند که«من به قانون برنامه چهارم توسعه نقد دارم ولی آن را اجرا میکنم.»
با توجه به این اظهارنظر جناب احمدینژاد، شما نوع عملکرد دولت نهم را در اجرای قانون برنامه چهارم توسعه به چه شکل ارزیابی میکنید؟
**ما در همان زمان تهیه و تدوین برنامه چهارم توسعه اعلام کردیم ممکن است با توجه به شرایط جدید کشور، مسائل بینالمللی، افزایش قیمت نفت و مسائلی از این قبیل، نیاز به اصلاح برنامه داشته باشیم. بنابراین دولت همیشه اجازه و امکان دارد که یک لایحه اصلاحیه برای قانون برنامه چهارم تهیه کند و به مجلس بفرستد. اما متاسفانه دولت نهم، هیچ اقدامی در این زمینه انجام نداده است و تا جایی که من اطلاع دارم، دولت چنین پیشنهادی به مجلس نفرستاده است.
در مورد اینکه برنامه چهارم اجرا میشود یا خیر، ارزیابی این هم نیازمند ارائه شاخصهای معینی است. مطابق ماده 157 قانون برنامه چهارم توسعه، دولت موظف است شاخصهایی را تعریف کند و هر ساله گزارشی از وضعیت کشور بر مبنای این شاخصها جهت استحضار مقام رهبری و نمایندگان مجلس تهیه کند و از آن طریق در اختیار عموم قرار بگیرد و مشخص شود که آیا اهداف قانون برنامه چهارم تحقق یافته است یا نه و چقدر اهداف آن محقق شده است. حتی در همان ماده 157 قانون برنامه چهارم توسعه گفته شده که اگر اهداف برنامه محقق نشده دولت باید توضیح بدهد که چرا آن اهداف تحقق پیدا نکرده و ایراد کار در کجا بوده است. ما هنوز ندیدهایم که دولت نهم، چنین گزارشی با این شکل ارائه کند، لذا هر نظری که درباره اجرای برنامه چهارم داده شود خیلی کلی خواهد بود و مستند به اسناد نیست.
*این شاخصهای عمده، چه شاخصهایی هستند که با بررسی آنها بدانیم واقعا دولت نهم دارد برنامه چهارم توسعه را اجرا میکند یا نه؟
**گفته شده که دولت برای همه اهداف برنامه باید شاخصهایی تعریف کند. در حقیقت این وظیفه را به عهده سازمان مدیریت و برنامهریزی گذاشته بودند که به نمایندگی از دولت این شاخصها را تهیه کند.
*با انحلال سازمان مدیریت و برنامهریزی و ایجاد معاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رئیسجمهور، تهیه این شاخصها به عهده چه ارگانی خواهد بود؟
**ما الان نمیدانیم وظایفی که در قانون برنامه چهارم توسعه به عهده سازمان مدیریت بوده، عینا به این معاونت جدید منتقل شده یا خیر؟ آیا معاونت جدید در این زمینهها دارد کار میکند یا فعالیتی در این زمینه ندارد؟
*به طور دقیق چه شاخصهایی بایستی از جانب دولت نهم تهیه شود که با در نظر گرفتن آنها بدانیم دولت در حال اجرا کردن برنامه چهارم توسعه است؟در برنامه چهارم توسعه موضوع تعامل فعال با اقتصاد جهانی مطرح شده است.
**این موضوع در برنامه چهارم آمده است ولی تعامل فعال با اقتصاد جهانی، با شاخصهای خاصی ارزیابی میشود. بایستی این شاخصها تهیه میشد، اندازهگیری لازم به عمل میآمد و هر ساله پیشرفت این شاخصها به اطلاع عموم مردم میرسید. این شاخصها نیز شاخصهایی نیستند که هر کس بتواند به صورت انفرادی، آنها را اندازهگیری کند. همه این شاخصها، اطلاعاتی میخواهند که تهیه آنها به عهده دولت است. به همین دلیل سازمان مدیریت و برنامهریزی به عنوان یک سازمان فراسازمانی و فرابخشی انتخاب شده بود که اطلاعات لازم را از دستگاههای اجرایی بگیرد و محاسبات لازم را انجام دهد و نتیجه کار را اعلام کند. موضوع رقابتی شدن اقتصاد را در برنامه چهارم توسعه آوردیم. الان در سطح جهانی چیزی حدود 340 شاخص وجود دارد که میزان رقابتی شدن یک اقتصاد را اندازه گیری میکنند. این شاخصها حتما نیازمند این است که یک دستگاه مثل سازمان مدیریت و برنامهریزی سابق، اطلاعات لازم را جمع کند و بعد از محاسبات لازم، نتایج به دست آمده را به اطلاع نهادها و مقامات مسوول برساند.
فرضا اگر این شاخصها تهیه میشد، دولت باید اعلام میکرد که در سال اول اجرای برنامه چهارم توسعه (1384) اقتصاد کشور ما به چه میزان رقابتی شده است، چقدر پیشرفت و یا عقب ماندگی داشتیم و به همین صورت گزارشها شکل میگرفت و کارها ادامه مییافت.
*آیا دولت در تهیه این شاخصهای ارزیابی کننده دچار قصور شده است؟
**من معتقدم که مطبوعات در کشور باید چشم و گوش مردم باشند و واقعا به عنوان رکن چهارم دموکراسی عمل کنند. الان شما باید برنامه چهارم توسعه را بخوانید و با اتکا به مواد 156 و 157 این برنامه از دولت بخواهید اطلاعات لازم را در مورد این گزارشها ارائه کند و مردم بدانند اجرای برنامه چهارم چه وضعیتی دارد.
متاسفانه مسائل مربوط به برنامه چهارم توسعه، در مطبوعات و رسانهها پیگیری نمیشود. ممکن است حتی یکسری از این مواردی که در مورد آنها بحث کردم توسط دولت تهیه شده باشد. اما چون اطلاع رسانی نشده، ما خبر نداریم.
من بارها گفتهام که انتشار این گزارشها به نفع دولت است و بهتر است این اطلاعات را در اختیار مردم قرار دهند. با این کار، دولت خودش را مطرح میکند و به بسیاری از سوالات مردم پاسخ داده میشود.
*هنگامی که دولت توان آن را ندارد که رشد اقتصادی 8 درصدی کشور را طبق مفاد برنامه چهارم توسعه تحقق ببخشد، به نوعی دولت در اجرای این برنامه ناکام مانده است و با چنین عملکردی، اهداف برنامه عملی نخواهد شد؟
**دولت برای توضیح این مشکل باید گزارش تحلیلی صادر کند و بگوید ما چرا نتوانستهایم رشد اقتصادی 8 درصد داشته باشیم و در حد 6 درصد متوقف شدهایم. یعنی باید توضیح بدهد که تعیین آن 8 درصد ایدهآلی بوده یا این شرایط داخلی و خارجی باعث شده که ما نتوانستیم به اهداف برنامه برسیم.
در واقع دولت باید در مورد تنگناهای موجود توضیح بدهد.
البته ممکن است بعضی دلایل سیاسی هم وجود داشته باشد که نتوانند بیان کنند. به طور طبیعی هم هیچکس توقع ندارد که مسائل امنیتی و سیاسی کشور در مطبوعات اعلام شود و در هیچ جای دنیا این کار را نمیکنند.
*رئیسجمهور خطاب به منتقدانش اعلام کرد که بگویند دولت در کجا قانون برنامه چهارم توسعه را اجرا نکرده است. حال این سوال مطرح میشود که وقتی رئیسجمهور به عنوان اجرا کننده این برنامه به آن نقد دارد، آیا میتواند به طور کامل این قانون را اجرا کند؟
**همین موضوع هم جالب است. الان آقای رئیسجمهور میتواند به دستگاههای نظارتی دولتی دستور بدهد و بگوید چون برخی انتقاداتی در مورد برنامه چهارم دارند و میگویند دولت برنامه چهارم توسعه را اجرا نکرده است، یک گزارش تهیه کنید و به اطلاع عموم مردم برسانید که اهداف برنامه چهارم تا چه میزان عملیاتی شده است و چه اهدافی در حال اجرایی شدن است. به هر حال، برنامه چهارم توسعه هم وحی منزل نیست. برنامه چهارم توسعه، در واقع نظرات کارشناسان و متخصصان است که بعدا از طرف دولت به عنوان لایحه به مجلس رفته و در مجلس تصویب شده و شورای نگهبان آن را تایید کرده است. این نظرات هم به ذهن کارشناسان رسیده و برای کشور و منافع ملی کشور مطرح کردهاند.
دولت جدید ممکن است نسبت به این برنامه نقد داشته باشد، ولی به هر حال تا فرصت هست، باید مشکلات آن را برطرف کند. چون 5 سال هم برای یک کشور رو به رشد مثل کشور ما بسیار ارزشمند است.
*الان که حدود سه سال از زمان اجرای برنامه چهارم توسعه (88ـ1384) گذشته است و دولت اهتمام جدی به اجرای برنامه ندارد.
**هنوز دو سال باقی مانده است. دولت باید بگوید که در دو سال آینده میخواهد چه کارهایی برای توسعه کشور انجام دهد.
*آیا رئیسجمهور به عنوان بالاترین مقام اجرایی کشور که باید قوانین تصویب شده مجلس را اجرا کند، میتواند بگوید من به قانون برنامه چهارم توسعه نقد دارم؟
**رئیسجمهور میتواند قانون را اجرا نکند، ولی دستگاههای نظارتی مثل مجلس باید بر اجرای قوانین نظارت کنند. بازرسی کل کشور و مجمع تشخیص مصلحت نظام نیز در حد وظایف خودش باید بررسیهای لازم را در این زمینه انجام دهند.
برای مثال قرار بوده که گزارشهای سالیانه تهیه شود. وقتی که دولت این گزارشها را تهیه نکرده، مجلس باید مدعی آن شود.
با این حال آقای رئیسجمهور میتواند بگوید من راهحل بهتری برای اجرای قانون دارم ولی نمیتواند آن را اجرا نکند.
*با توجه به اینکه دولت نهم از تابستان سال 84 شروع به کار کرده و تاکنون اصلاحیهای به مجلس نداده که تغییراتی در قانون برنامه چهارم ایجاد شود، آیا رئیسجمهور این اختیار را دارد که هنوز هم بگوید من به برنامه چهارم توسعه نقد دارم؟
**ما باید بگوییم آقای رئیسجمهور اگر شما به برنامه چهارم توسعه نقد دارید، چرا برای برطرف شدن مشکلات احتمالی اقدامی انجام ندادهاید.
دولت میتواند از اختیارات قانونی خودش استفاده کند و این نقدها را تبدیل به یک لایحه اصلاحیه کند. به نظر من الان هم نباید بگوییم دیر شده، چون هنوز دو سال و سه ماه از زمان اجرای برنامه چهارم توسعه باقی مانده و این مدت، زمان کمی نیست.
در حال حاضر آقای رئیسجمهور میتواند اصلاحیههایی را به مجلس بفرستد و مجلس نیز با دو فوریت آنها را بررسی کند. نمیشود بگوییم دیر شده و بگذارید برویم سراغ برنامه پنجم توسعه.
*رئیسجمهور در مصاحبه تلویزیونیشان گفتند که «در برنامه گفته شده دولت کوچک شود ولی ماموریتهای دولت دو برابر شده است. ما اگر پذیرفتهایم دولت کوچک بشود، ماموریتهایش هم باید کوچک شود.» آقای دکتر شرکا شما نقش موثری در تهیه برنامه چهارم توسعه داشتهاید.
آیا شما اعتقاد داشتید دولت ضمن کاهش استخدامهای دولتی جدید میتواند با کارآمدی بیشتر، وظایف بیشتری را انجام دهد؟
**در برنامه چهارم توسعه گفته شده که یک بار تمام وظایف دستگاههای دولتی را احصا کنیم و توانمندیها، نیروهای کاری، وظایف و امکانات آنها را بررسی کنیم. قرار بود سازمانی مثل سازمان مدیریت براساس شاخصهای کارایی و بهرهوری این اقدامات را انجام دهد، ما بحث مناسبسازی دولت را مطرح کردیم و نه کوچکسازی را. به همین دلیل ممکن است در بخشی حوزهها دولت ناچار باشد برای انجام وظایفش، بزرگتر شود. متناسبسازی را نباید با کوچکسازی، یکی فرض کنیم، اما وقتی دولت بخشی از بودجه عمرانی را به بودجه جاری میدهد نشان میدهد که پیشبینی و برآوردش برای بودجه جاری درست نبوده است.
*در این مصاحبه تلویزیونی اعلام شد که دولت در سالهای 84، 85 و 86 در حد 30، 31 و 32 میلیارد دلار از درآمدهای نفتی برداشت کرده است. با توجه به اینکه طی دو سال گذشته هر ساله حداقل حدود 50 میلیارد دلار صادرات نفت داشتهایم، پس بقیه این درآمدها به کجا رفته است؟
**آنچه که باقی میماند باید به حساب ذخیره ارزی برود.
البته در حساب ذخیره ارزی فقط 7 میلیارد دلار هست و نه بیشتر. پس حداقل 60 میلیارد دلار بقیه درآمد نفتی در این 3 سال کجا رفته است؟
باید منتظر باشیم که گزارشهای رسمی این حساب از سوی بانک مرکزی اعلام شود. بر همین اساس ضرورت دارد دولت گزارشهای رسمی خود را به اطلاع عموم مردم برساند.
*چندی پیش، آقای داوودی معاون اول رئیسجمهور اعلام کرد که برنامه چهارم توسعه توسط نامحرمان تهیه شده است. در حالی که رئیسجمهور در مصاحبه با صداوسیما معتقد بودند که دولت نهم به طور کامل دارد برنامه چهارم را اجرا میکند. آیا این نوع تفاوت دیدگاهها در درون یک دولت مشکل ساز نیست؟
**قانون برنامه به تصویب مجلس هفتم رسیده و شورای نگهبان آن را تایید کرده است. ما وقتی صحبت از قانون میکنیم، این نوع اظهارنظرها جالب نیست. این نوع حرفها جز اینکه گلایههایی را به وجود بیاورد، مشکلی را حل نمیکند. بهتر است که همه ما دست به دست هم دهیم و مسائل و مشکلات مملکت را حل کنیم.
*جناب آقای احمدینژاد گفتند البته مدل دولت ما توسعه اسلامی و ایرانی است.
آیا در برنامههای قبلی به مقتضیات اسلامی و ایرانی توجه نشد؟
**خوشبختانه بعد از انقلاب، تمام برنامههای توسعه کشور توسط متخصصان ایرانی تهیه شده است و شرایط مختلف کشور را در نظر داشتهاند، اما فقط ممکن است آقایان مطالعات بیشتری انجام دهند و مدل کارآمدتری را تنظیم کنند.
*با توجه به ترکیب گروه 30 نفرهای که از جانب رئیسجمهوری موظف شدهاند اصول برنامه پنجم توسعه را تدوین کنند، میتوانیم بگوییم این مدل اقتصادی دولت چه شاخصههایی دارد؟
**برنامهریزی یک کار تخصصی است و متخصصان امور برنامهریزی باید در تهیه آن نقش داشته باشند. من هنوز نمیدانم کدام سازمان و با چه افراد و تشکیلاتی میخواهند برنامه پنجم توسعه را تهیه کنند. من امیدوارم یک سازمان جدید جایگزین سازمان مدیریت و برنامهریزی ایجاد شود. البته سازمان مدیریت، سابق دبیرخانه برنامهریزی بود و تهیه برنامههای پنج ساله با همکاری تمامی کارشناسان کشور انجام میشد. تا وقتی که دولت سازوکارهای جدید، نوع تخصصها و دفاتر تخصصی را اعلام نکرده است، نمیتوانیم در مورد الگوی اقتصادی دولت اظهارنظر کنیم.