ترجمه: محسن جوادی
متخصصان نیروی دریایی در مورد اینکه چگونه زیردریاییهای هوشمند بدون سرنشین آنها به زودی در جنگها مورد استفاده قرار میگیرند، هیچ صحبتی نمیکنند، اما از کارکرد و تواناییهای آنها رضایت کامل دارند. زیردریاییهای بدون سرنشین به «ماشینهای زیردریایی خودگردان» (AUV) معروف و در اقع روباتهای زیردریایی هستند. برتری نیروی دریایی ایالات متحده به دلیل اعتقاد به این موضوع است که سلاح هرچه بزرگتر باشد بهتر است، اما این موضوع هم اکنون در حال تغییر و تحول است.
در آغاز جنگ خلیج فارس دو رزم ناو «تریپولی» و «پرینستون» آمریکا به وسیله مینهای دریایی نابود شدند. این مینهای دریایی فقط چندهزار دلار قیمت دارند ولی خسارتهای میلیونی به بار میآورند. امروزه سلاحهای جنگی نیز پیشرفتهایی مانند موشکهای کروز و بالستیک داشتهاند و این به معنی آن است که بسیاری از کشورها با استفاده از این فناوری راه عبور نیروهای دشمن به مرزهای خود را سد کنند. در اصطلاح نظامی این مساله به معنای «محرومیت سرزمینهای وسیع» است. تنها راهی که نیروی دریایی میتواند در رقابت کنونی از دیگران جلوتر باشد، استفاده از «زیردریاییهای بدون سرنشین» است. در دهه گذشته روباتهای زیردریایی در آزمایشگاههای تحقیقاتی دانشگاه MIT و دانشگاه بوستون، طراحی و ساخته و با حمایت شرکتهای تجاری به بازار عرضه شدند. در آن زمان بخشی از هزینههای پیشرفت این پروژه را نیروی دریایی تامین کرد تا در آینده از نمونه پیشرفته آنها استفاده کند.
در اوایل سال 2000 میلادی، گروهی از کارشناسان نیروی دریایی گزارش کردند که فناوری روباتهای زیردریایی در بازارهای جهانی قابل دسترسی و لازم است نوع پیشرفته این روباتها طراحی و تولید شوند.
براساس این گزارش بخشهای اکتشاف، سیستمهای مخابراتی و اکتشاف، سیستم جست و جو و بررسی در اعماق دریا و سیستمهای دیگری به پروژه AUVها افزوده شد و اکنون به پیشرفتهای مهمی در این زمینه دست یافتهاند. با این همه ساخت چنین زیردریاییهایی آسان نخواهد بود، زیرا زمانی که چندین AUV نیروی دریایی در آزمایشگاههای شکار مین آزمایش شدند، تواناییهای شان بیشتر از تصورات کارشناسان نظامی افت کرده بود. به همین دلیل کارشناسان پیش از استفاده از آنها، مجبور شدند در بخشهای فرآیند ارسال علائم، حسگرها، منابع انرژی و روشهای جهتیابی تجدیدنظرهای کلی انجام دهند.
این در حالی است که کار با زیردریاییهای بدون سرنشین بسیار پیچیدهتر از کار با هواپیماهای بدون سرنشین مانند «پردیتور» است که از راه دور کنترل میشوند.
اما مساله فقط خود گردان بودن زیردریایی نیست. «رابرت ورن لی» یکی از کارشناسان AUVها در بخش سیستمهای دریایی مرکزی در شهر سن دیگو در این زمینه میگوید: «در زیر دریا همه چیز بر خلاف تصور صورت میگیرد. در دریا دشواریها به مراتب بیشتر از هوا است و جریانهای پر فشار آب دریا، ابزار را از مسیر موردنظر منحرف میکنند، آبهای شور هم سطح خارجی آنها را میپوشاند. ضمن اینکه امواج رادیویی و GPS هم در اعماق آبها نفوذ نمیکنند و به همین دلیل ارتباطهای مخابراتی با مشکل مواجه میشود.» اما استفاده از AUVها همچنان قابل توجیه است. زیردریاییها نمیتوانند در خشکی توقف کنند و باید حتماً با هواپیما آنها را منتقل کرد، اما این مشکل برای روباتهای زیردریایی وجود ندارد. این زیردریاییها میتوانند به طور کامل در هر نقطه از اقیانوس فرو رفته و علائم مغناطیسی و آکوستیک کمیداشته باشند و بدون قابلیت شناسایی، عملیات مراقبت را برعهده گرفته و بدون خبردار شدن نیروهای دشمن، حمله خود را آغاز کنند. زیردریاییهای بدون سرنشین را میتوان آن قدر کوچک ساخت که تقریباً از هر نوع کشتی، زیردریایی یا هواپیمایی به آب انداخت تا ماموریتهایی را در اعماق دریا برعهده بگیرند. این در حالی است که طراحی و تولید زیردریاییهای بدون سرنشین کوچک، هزینه بسیار اندکی نسبت به دیگر تجهیزات نظامی دارد و به همین دلیل میتوان از تعداد زیادی از آنها استفاده کرد، در عین حال در شرایط نامناسب و خطرناک نیز قابل استفاده هستند. زیردریاییهای بدون سرنشین به عنوان مولد نیرو عمل میکنند، یعنی از عملیاتهای بزرگ پشتیبانی کرده و ناوگانهای سرنشین دار را برای انجام ماموریتهای مشکل آزاد میگذارند ضمن اینکه در ماموریتهای خطرناک از جان غواصان محافظت کرده و زیردریاییها را حمایت میکنند. در حال حاضر نیروی دریایی مجهز به AUVهایی است که به عنوان شکارچیهای مین عمل میکنند، زیردریاییهای روباتیک میتوانند نقشه جریانهای آبی و کف اقیانوس را تهیه کنند که این کار به زیردریاییهای سرنشیندار و کشتیها کمک میکند تا با امنیت کامل جهتیابی کنند. این زیردریاییها را مخفیانه به مرزهای آبی دشمن میفرستند تا از اقدامات دشمن آگاه شده و از راه ماهوارهها، گزارشهای خود را ارسال کنند. زیردریاییهای بدون سرنشین در واقع مانند چراغهای چشمکزن عمل کرده و به دیگر زیردریاییها امکان میدهند که موقعیت خود را بدون بالا آمدن برای دریافت علائم«GPS»حفظ کنند. علاوه بر این میتوانند با نزدیک شدن به زیردریایی دشمن، آنها را تعقیب کرده و در صورت لزوم منفجر کنند.
«تام سوین» مدیر بخش مهندسی دریایی و برنامهریزی سیستمهای زیردریایی در دفتر تحقیق نیروی دریایی در این باره میگوید:«این زیردریاییهای روباتیک، انرژی تازهیی به نیروی دریایی دادهاند و اکنون زمان آن رسیده است تا بسیاری از غواصان و حتی زیردریاییهای سرنشین دار، دیگر هرگز در موقعیتهای خاص و خطرناک قرار نگیرند. تمام تلاش ما بر این است که با تسلط بر دریاها از افزایش تلفات خود جلوگیری کرده و حتی از این ماشینها برای اکتشافات علمی و عملیاتهای بشردوستانه استفاده کنیم.»