رامین رهبر یعقوبی
شهر کاراکاس پایتخت ونزوئلا در ماه گذشته شاهد تظاهراتها و ناآرامیهای پی در پی خیابانی بود. روز 27 مه 2007 کارکنان شبکه رادیو تلویزیونی کاراکاس (آرسیتیوی) جلوی ساختمان این شبکه جمع شدند، دست به دعا برداشتند، اشک ریختند و با اندوه بسیار یکدیگر را در آغوش کشیدند. این عده پس از خواندن سرود ملی ونزوئلا فریاد «آزادی! آزادی!» سر دادند. ولی هیچ یک از این کارها موجب نشد که آرسیتیوی بتواند به فعالیت خود ادامه دهد. شبکه آرسیتیوی به حکم دیوان عالی ونزوئلا و پس از 53 سال به ناگزیر به کار خود پایان داد. واقعیت این است که مجوز پخش آرسیتیوی در تاریخ 27 مه منقضی میشد و دولت ونزوئلا از تمدید تاریخ مجوز پخش این شبکه خودداری کرد. دقایقی پس از اتمام کار آرسیتیوی شبکه جدیدی به راه افتاد که علاوه بر پخش برنامههای فرهنگی و آشپزی، از هوگو چاوس رئیسجمهور ونزوئلا و عامل تعطیل رسانه آرسیتیوی تعریف و تمجید میکرد.
هوگو چاوس کاهش رسانههای گروهی خصوصی در کشور را برای ادامه بقای نظام خود ضروری میداند. او در دسامبر سال 2006 اعلام کرده بود که دیگر در ونزوئلا جایی برای فاشیستها و کودتاچیان آرسیتیوی نیست.
مالک شبکه آرسیتیوی و کارکنان آن، به همراه بسیاری از فعالان مستقل حقوق بشر این اقدام دولت ونزوئلا را در جهت گسترش خفقان و سانسور در این کشور میدانند. ارتش ونزوئلا به حکم دیوان عالی کشور به داخل ساختمان شبکه تلویزیونی یورش برد و اموال آن را مصادره کرد، در حالی که مشروعیت دیوان عالی ونزوئلا حتی از جانب هواداران چاوس مورد تردید قرار دارد.
قریب به یک سوم افرادی که در ونزوئلا به تماشای تلویزیون علاقه دارند از هواداران پروپاقرص برنامههای سرگرمکننده آرسیتیوی بودهاند. از اول ماه ژوئن 2007 مردم ونزوئلا دریافتند که دیگر قادر به تماشای سریالها و فیلمهای کمدی محبوب خود در آرسیتیوی نیستند. در عوض هواداران چاوس با حمایت دولتی توان آن را یافتند که کارکنان آرسیتیوی را به باد ناسزا بگیرند.
طبق نظرسنجیهایی که در ونزوئلا به عمل آمد مشخص شد بسیاری از مردم این کشور تعطیل آرسیتیوی را تقبیح کرده و آن را دخالت در امور اجتماعی و فرهنگی قلمداد میکنند. تظاهرات آرام خیابانی راه به جایی نبرد و دانشجویان کاراکاس پاسخ اعتراضهای خود را با گاز اشکآور و شلیک گلولههای پلاستیکی دردآور دریافت کردند. این امر به آشوبی انجامید که تا سه روز ادامه داشت.
جنجال بر سر تعطیلی آرسیتیوی به اینجا ختم نشد زیرا بسیاری از خبرنگاران مشهور ونزوئلایی به صف مخالفان دولت پیوستند. در خیابانهای کاراکاس و در میان معترضان میشد هنرپیشگان مشهور سریالهای تلویزیونی و حتی گویندههای شبکه خصوصی «ونه ویژن» رقیب اصلی آرسیتیوی را دید.
بسیاری از هواداران چاوس نیز با تعطیلی آرسیتیوی مخالف هستند. اسماعیل گارسیا رهبر حزب «پودموس» دومین حزب بزرگ ونزوئلا که از چاوس حمایت میکند اوایل ماه ژوئن خطاب به نمایندگان مجلس گفت: «نباید فقط در شعارهایمان تکثرگرا باشیم.»
او درست هوگو چاوس را خطاب قرار داده بود. شاید به همین دلیل حزب پودموس در مراسم اتخاذ تصمیم تعطیل آرسیتیوی شرکت نکرد. اعضای این حزب و نمایندگان آن در مجلس بدون آنکه نامشان افشا شود گفتهاند با تعطیل این شبکه تلویزیونی به شدت مخالف هستند. تعطیلی این شبکه تلویزیونی برخلاف انتظار با محکومیت بینالمللی روبهرو شد و حتی مجلس سنای ایالات متحده آمریکا قطعنامهیی را برای محکوم دانستن این اقدام چاوس صادر کرد. اتحادیه اروپا از این اقدام چاوس ابراز انزجار کرد و خوزه مانوئل باروسو رئیس کمیسیون اتحادیه اروپا آن را اقدامی «ناامیدکننده» و «واپسگرا» نامید. اوسکار آریاس رئیسجمهور کاستاریکا از تعطیلی آرسیتیوی با عنوان «ضربه مهلک به دموکراسی» یاد کرد. این در حالی است که سایر دولتهای آمریکای لاتین در اینباره سکوت اختیار کردند. بعضی از این کشورها به شدت به کمکهای ونزوئلا و نفت ارزان قیمت آن وابستهاند. بعضی نیز از لحن تند و غیردیپلماتیک چاوس پرهیز میکنند.
شبکه آرسیتیوی در دوران فعالیت خود چندان هم بیتقصیر نبوده است. در آوریل سال 2002 کودتایی نافرجام علیه چاوس شکل گرفت. در حالی که سقوط نظام چاوس برای بسیاری از رسانهها مسلم بود، شبکههای تلویزیونی (به جز آرسیتیوی) سعی کردند اخبار واقعی مربوط به کودتا را پخش نکنند. همین موضوع به چاوس کمک کرد تا بتواند دوباره قدرت را در دست بگیرد و کودتایی سخت را پشت سر بگذارد. پس از این واقعه هوگو چاوس به قدرت رسانه در ونزوئلا پی برد و سپس بر آن شد تا تعداد رسانههای دولتی را افزایش دهد. یکی از دو شبکه تلویزیونی خصوصی را تعطیل کرد و شبکه خصوصی دیگر را تحت نظارت شدید دولتی درآورد.
در سال 1999 که هوگو چاوس به قدرت رسید دولت ونزوئلا فقط یک شبکه تلویزیونی به نام «ونزوئلا دو تلویزیون» یا ویتیوی داشت. در آن دوران ونزوئلا فقط یک شبکه خبری و یک شبکه رادیویی داشت. اما پس از رخداد سال 2002 چاوس سرمایه عظیمی را به بخش رسانهیی ونزوئلا اختصاص داد. امروزه دولت ونزوئلا 6 شبکه تلویزیونی در اختیار دارد که از این میان 2 شبکه از عنوان شبکه ملی برخوردارند. 8 ایستگاه رادیویی در این کشور تحت نظارت دولت فعالیت میکنند. دولت ونزوئلا در این حال در حدود 200 شبکه رادیویی و تلویزیونی دیگر و تعداد بیشماری نشریه متفرقه شریک است و بیش از 100 سایت اینترنتی را در اختیار دارد.
به تازگی «ویلیام لارا» وزیر اطلاعات ونزوئلا که به گفته تحلیلگران مدام در نوعی توهم به سر میبرد مدعی شد توطئه قتل هوگو چاوس را کشف کرده است و قصد دارد مدیران شبکه گلوب ویژن را مورد بازجویی قرار دهد. به گفته ویلیام لارا این شبکه تلویزیونی اقدام به پخش یک فیلم مستند در رابطه با تاریخچه آرسیتیوی کرده و زیرنویسی نیز در مورد ترور نافرجام پاپ ژان پل دوم در سال 1981 و به طور همزمان آهنگ جالبی با مضمون «همه چیز به اینجا ختم نمیشود» از تلویزیون پخش شده است. وزیر اطلاعات میپندارد که پخش این زیرنویس با آهنگ مخصوص کاملاً عمدی بوده و عدهیی قصد داشتهاند از این طریق برای قتل هوگو چاوس برنامهریزی کنند. صاحبان گلوب ویژن در پاسخ به این ادعا فقط میخندند و آن را نوعی شوخی تلقی میکنند. اما این شوخی میتواند برای صاحبان گلوب ویژن بسیار گران تمام شود، زیرا توهم توطئه قتل فقط به ویلیام لارا محدود نمیشود. هوگو چاوس نیز بارها ادعا کرده که ایالات متحده به همراه همپیمانانش نقشه قتل او را در سر میپرورانند.
مطالعات اتحادیه اروپا مشخص کرده است که دلیل اصلی تعطیلی آرسیتیوی میتواند آن باشد که این شبکه در انتخابات ریاست جمهوری 2006 ونزوئلا از هوگو چاوس جانبداری نکرد. به گفته رابرت منارد از گروه خبرنگاران بدون مرز در پاریس رسانههای دولتی حق ندارند از سیاستمداران جانبداری کنند زیرا درآمد خود را از مردم دریافت میکنند و باید به مردم متعهد باشند.