حسن یوسفى
در شرایطى که روابط سودان و چاد به شدت رو به تنش گذاشته و به مرحله جنگى نزدیک شده است، مقامهاى اتحادیه آفریقا روز شنبه اعلام کردند: دولت سودان و گروههاى شورشى منطقه «دارفور» درباره جدول زمانى مذاکرات براى ترتیبات امنیتى و خلع سلاح به توافق رسیدند.
تحولات منطقه دارفور از این جهت در روابط چاد و سودان نقش ایفا مىکند که این منطقه در غرب سودان و در کنار مرز چاد قرار دارد و بروز جنگ در این منطقه، باعث شکلگیرى بحران در روابط دو کشور شده است. بر این اساس توافق مقدماتى میان دولت سودان و شورشیان دارفور در روابط سودان و چاد نیز تاثیر گذاشته باشد. البته این توافق به معنى پایان مشکلات در دارفور نیست، اما نخستین نشانه مثبت پس از هفت دور گفتوگو میان دولت سودان و گروههاى شورشى در ابوجا پایتخت نیجریه به شمار مىرود. قبل از این، حتى گفته مىشد که مذاکرات «ابوجا» به دلیل شرایط مطرح شده از سوى گروههاى شورشى، به شکست نزدیک شده است. اما به نظر مىرسد سفر «عمر البشیر» رئیسجمهورى سودان به نیجریه باعث شد مذاکرات شکل دیگرى به خود بگیرد و از شکست آن جلوگیرى شود.
با این توافق، گفتوگوهاى صلح دارفور جمعه آینده ادامه پیدا مىیابد که در این گفت وگوها، اصول کلى، ترتیبات امنیتى آتشبس ، مسائل بشردوستانه، مقدمات ترتیبات امنیتى نهایى و آتشبس جامع، همگرایى دوباره اجتماعى وجدول زمانى اجراى آنها، مورد بحث قرار مىگیرد. اما این توافق در شرایطى شکل گرفت که «ادریس دبى» رئیسجمهورى چاد، سودان را مسؤول شکل گیرى بحران در شرق کشورش به خصوص حمله شورشیان چادى به شهر«ادر» در شرق این کشور خواند و گفت: عمرالبشیر ـ همتاى سودانى وى ـ قصد بىثبات کردن چاد را دارد . رئیسجمهورى چاد افزود: حمله به شهر ادر، کار شورشیان نبود، بلکه حمله مستقیم دولت سودان به چاد بود. به ادعاى ادریس دبى «محمد عبدالرحیم» وزیر دفاع سودان که از نزدیکان البشیر است، رهبرى این حمله را برعهده داشته است. وى تا آن اندازه از مقامهاى دولت سودان نارحت است که عمر البشیر رئیسجمهورى سودان را لایق ریاست اتحادیه آفریقا و اداره اجلاس سران این اتحادیه که قرار است اواخر ماه ژانویه در «خارطوم» برگزار شود، نمىداند. رئیسجمهورى چاد در هفتههاى اخیر با موجى از فرار گروهى از افراد ارتش و کارشکنى و خیانت نزدیکانش روبرو شده است که در شرق این کشور و در مرز غربى سودان که به منطقه دارفور منتهى مىشود، گروهى شورشى تشکیل دادهاند. مقامهاى دولت چاد بر این باورند که این گروه از سوى دولت سودان حمایت مىشود. این اتهام درست در زمانى که درسال ۲۰۰۳ بحران در دارفور سودان آغاز شد، به دولت چاد درباره حمایت از شورشیان این منطقه وارد آمد. اما در شرایط کنونى مقامهاى دولت سودان از جمله «جمال محمدابراهیم» سخنگوى وزارت امور خارجه سودان بر این باورند که کشورشان خواستار افزایش تنش با چاد نیست.
البته این تنش نگرانىهایى را در سطح منطقه و همچنین در اتحادیه آفریقا به همراه داشته است. اتحادیه آفریقا روز شنبه اعلام کرد: در تلاش براى کاهش تنش بین چاد و سودان هیأتى را به این کشورها اعزام کرده که وظیفهاش عادى کردن روابط دو کشور است. با این حال، بعید به نظر مىرسد که این هیأت در اولین مأموریت خود بتواند در کوتاهمدت مشکلات موجود در روابط چاد و سودان را بر طرف کند. چراکه از یک سو، این تصور وجود دارد که دولت سودان با توجه به مشکلاتى که در دارفور با آنها دست به گریبان است، چندان بىتمایل نیست که دولت چاد را با بحرانى مشابه درگیر کند تا عقبه گروههاى شورشى دارفور که گفته مىشود در خاک چاد قرار دارد، با مشکل روبرو شود. در عین حال با وارد آمدن فشار به گروههاى شورشى دارفور، این گروهها از موضع انعطافناپذیر خود درباره لزوم حضور در دولت مرکزى سودان نیز دست بر دارند. توافق اخیر میان دولت و شورشیان دارفور در نیجریه شاید از این نظر قابل ارزیابى باشد. در طرف مقابل، این احتمال وجود دارد که ادریس دبى رئیس جمهورى چاد که در ماههاى اخیر دولتش به انتقادات بسیارى از سوى گروهها و احزاب مخالف بخصوص در زمینه ناکارآمدى در زمینه اوضاع اقتصادى روبرو بوده است و حتى برخى از نظامیان وفادار به دولت چاد به شورشیان شرق پیوستهاند، با دامن زدن به تنش در روابط با سودان، تلاش مىکند هم شورشیان را وابسته به بیگانگان معرفى کند و هم به نوعى بحران داخلى را به خارج منتقل نماید تا شاید از این راه به نوعى مشکلات موجود را با به دست آوردن زمان برطرف کند.