رقابت بوش و پوتین در خاورمیانه

ایسنا: روزنامه البیان ارائه تحلیلی تحت عنوان «چرا روسیه به خاورمیانه نزدیک می‌شود؟» به ارزیابی این موضوع پرداخته است.

آیا افزایش تعداد سفرهای ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه به خاورمیانه و توجه بیش از پیش مقامات این کشور به تحولات اوضاع منطقه امری عادی است و یا به اختلافات سیاسی این کشور با آمریکا در زمینه‌های مختلف باز می‌گردد که برجسته‌ترین آن تلاش آمریکا جهت قیمومیت بر کشورهای منطقه و ایجاد نظام تک قطبی در جهان و همچنین اختلاف دو طرف در خصوص احداث سامانه دفاع موشکی در اروپای شرقی است که به نوعی منطقه تحت نفوذ روسیه محسوب می‌شود؟

آمریکا از طریق چند گزینه از جمله ناتو، تلاش جهت احداث سامانه دفاع موشکی، همکاری‌های هسته ای و استفاده از قدرت نظامی‌موفق شده که خود را به کشورهای اروپای شرقی، آسیای میانه و هند نزدیک سازد، اما در مقابل پوتین نیز با سیاستی مشابه با واشنگتن رودررو شده و سعی دارد خود را به کشورهای هم پیمان آمریکا در خاورمیانه نزدیک تر سازد و به همین دلیل می‌توان سفرهای وی به کشورهای هم پیمان آمریکا در منطقه را تلاشی جهت جلب توجه برخی از کشورهای عربی به منظور کاهش اعتماد و تکیه آنها بر آمریکا و غرب تفسیر کرد.

روسیه طی پنج سال اول استقلال این کشور سیاست قدرتمند و آشکاری در خاورمیانه نداشت و پس از آن نیز در مقابل تحولات منطقه بسیار محتاطانه عمل می‌کرد به شکلی که برخلاف خط و مشی آمریکا عمل نکند، به خصوص آنکه پس از خسارت‌های ناشی از حملات 11 سپتامبر برای آمریکا، روسیه سعی داشت حمایت این کشور را جهت مبارزه با جدایی‌طلبان چچن جلب کند.

اما پس از جنگ آمریکا علیه عراق در سال 2003 این قاعده تغییر کرد و روسیه نقش سیاسی‌اش را در منطقه به شکلی برجسته‌تری به نمایش گذاشت و احساس کرد که نمی‌تواند خاورمیانه را به دست آمریکا بسپارد و به نفع این کشور از این منطقه مهم صرف نظر کند. از سوی دیگر همکاری‌های هسته‌ای روسیه با ایران نیز ممکن بود شک و تردیدهایی را بین کشورهای منطقه در خصوص دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای با توجه به همکارهای هسته‌ای‌اش با روسیه به وجود آورد، لذا برای کاهش نگرانی‌ها نسبت به همکاری هسته‌ای روسیه با ایران، پوتین عازم کشورهای خاورمیانه شد تا اطمینان‌های لازم را در این خصوص به آنها بدهد.

بر همین اساس پوتین در جریان سفرش به عربستان به مقامات سعودی اعلام کرد که کشورش آماده ارائه کمک‌های لازم به کشورهای حوزه خلیج فارس جهت دستیابی آنها به انرژی صلح‌آمیز هسته‌ای بوده و کاملا آشکار است که به ویژه پس از اعلام تمایل کشورهای حوزه خلیج فارس و اردن نسبت به دستیابی به انرژی صلح‌آمیز هسته‌ای پوتین سعی دارد تا روسیه را در مسیر رقابت با کشورهای بزرگ در زمینه موضوع انرژی هسته‌ای در خاورمیانه قرار دهد.

تلاش روسیه برای نزدیک شدن به جهان عرب تنها به ارائه کمک‌ها در زمینه هسته ای منحصر نشد، بلکه این کشور آمادگی‌اش را جهت فروش سلاح‌های پیشرفته روسی به کشورهای منطقه و انتقال تکنولوژی‌هایش به کشورهای خاورمیانه اعلام کرد، به همین دلیل چند گزینه اصلی در اینجا مطرح می‌شود؛

ابتدا اینکه روسیه خواهان شرکت نظامی با کشورهای منطقه به منظور سیطره نداشتن آمریکا بر این کشورها است . از سوی دیگر این کشور تلاش می‌کند نگرانی‌های کشورهای خاورمیانه نسبت به اعطای سلاح‌های پیشرفته توسط روسیه به ایران را کاهش دهد.

همچنین روسیه مایل است تجارت‌های ویژه جهانی در خلیج فارس به ویژه تجارت نفت که طی سال‌های اخیر با توجه به افزایش قیمت، درآمدهای کلانی را به دنبال داشته است جذب کند.

در خصوص حل و فصل بحران خاورمیانه نیز روسیه به عنوان عضو کمیته چهارجانبه صلح تلاشش را به کار بسته تا ضمن ترغیب کشورهای عربی جهت فعال ساختن طرح صلح پیشنهادی اعراب روند صلح در خاورمیانه را براساس این طرح پیش برد لذا نقش برخی از کشورهای عربی برای تحقق این امر ضروری و حیاتی است و روسیه می‌تواند با استفاده از نفوذش در منطقه و نزدیک‌تر شدن به این کشورها نقش فعالی را در حل بحران خاورمیانه ایفا کند. با تمام اینها درست است که روسیه همچون دیگر کشورهای بزرگ جهان اهداف اقتصادی و تجاری را نیز دنبال می‌کند اما سفرهای پوتین به منطقه را نمی‌توان برگرفته از اهداف اقتصادی دانست بلکه این سفرها با اهدافی سیاسی جهت ترسیم سیاست خارجی جدید روسیه در قبال منطقه صورت می‌گیرد.