علی تتماج
عربستان به عنوان کشوری اسلامی که به دلیل وجود اماکن مقدسه در این سرزمین از جایگاهی ویژه برخوردار گردیده، به عنوان یکی از محورهای استراتژیک ایالات متحده در خاورمیانه و کل جهان اسلام شناخته میشود. با توجه به سیاستهای و آمریکا و عملکردهای ریاض، روابط دو کشور همواره با فراز و نشیبهای بسیاری همراه بوده است.
به طور کلی واشنگتن چند خواسته عمده را از ریاض تقاضا میکنند. اولا همکاری با اشغالگران عراق برای حل بحران امنیتی و تحقق اهداف آمریکا که بعضا با نام سرکوب دولت شیعه مالکی اجرا میشود ثانیا سازش با رژیم صهیونیستی با محوریت گرایش اعراب به این رژیم و حذف آرمانهای فلسطنیان، ثالثا مقابله با آنچه آمریکا نفوذ ایران در خاورمیانه و عرصه جهان مینامد رابعا تحریک جهان اسلام به پایان دادن به مناقشه با غرب و آمریکا که در آخرین استراتژی کاخ سفید طراحی و اجرا میگردد.
به رغم تمام سیاستها و فعالیتهای آمریکا برای واداشتن عربستان جهت حرکت در این مسیرها، ریاض در چارچوب منافع ملی و اهداف جهان اسلام از اجرای آنها خودداری کرده است. تاکید بر همکاری با ایران و حمایت از فعالیتهای هستهای آن، عدم پذیرش رژیم صهیونیستی و خروج از طرح سازش با تاکید بر اصل حمایت از دولت اتحاد ملی و لزوم همکاری با دولت حماس، مخالف با حضور اشغالگران در عراق، رویکرد به کشورهای چین و روسیه که به عنوان رقبای آمریکا در عرصه بینالملل شناخته میشوند و... اقداماتی است که از جانب عربستان اجرا گردیده و آمریکا به شدت با آنها مخالف میباشد. این تضاد منافع که مقامات آمریکا حتی جرج بوش، دیک چنی و رایس و سرویسهای اطلاعاتی و امنیتی این کشور صراحتا به آن اعتراف کردهاند در حالی استمرار دارد که واشنگتن به خوبی از نقش عربستان در عرصه منطقهای و جهان آگاه است، لذا تلاش دارند تا به نحو ممکن آن را متقاعد به همکاری کنند. در این راستا سناریوی اصلی آنها را تخریب چهره عربستان در عرصه جهان بویژه در جهان اسلام تشکیل میدهد که در چند بعد اجرا میشود:
1- در جنگ تبلیغاتی و در حالی که اشغالگران در اجرای اهدافشان بویژه تامین امنیت ناکام ماندهاند، اتهامات جدیدی را علیه عربستان و نقش منفی آن در عراق مطرح میکنند. اعلام اختصاص 5/2 میلیون دلار برای تجهیز القاعده و سنیهای افراطی، اعزام نیروهای القاعده و معارض به عراق برای ایجاد ناامنی، تلاش ریاض برای براندازی دولت مالکی و... از سنارهایی است که آمریکا علیه عربستان مطرح میکند. این در حالی است که آنها در این طرح از یک سو بر نقش منفی ایران در عراق اصرار میکنند تا جایگاه آن را در میان اهل سنت عراق تخریب کنند و از سوی دیگر با تاکید بر عملکرد عربستان در عراق، جایگاه آنها را در میان شیعیان تخریب مینمایند. در نهایت سیاست آنها بر ایجاد جو منفی علیه تهران و ریاض در عراق و جهان اسلام با عنوان عامل ناامنی در منطقه استوار است.
2- اعلام حضور نیروهای عربستان در افغانستان، پاکستان و لبنان برای بحرانآفرینی و ایجاد جنگ داخلی که به تشدید بحران در این کشورها منجر شده است.
3- نکته مهم در مناقشه آمریکا و عربستان، نقش علمای وهابی است. بررسی فتاوای علمای وهابی در قبال تخریب عتبات عالیات در عراق و لزوم قتل شیعیان است. این اقدام که با مخالفت مسئولین عربستان مواجه شده را میتوان اقدامی سازمانیافته از سوی آمریکا برای تخریب جایگاه این کشور در جهان اسلام ارزیابی کرد.
4- از اسنادی که بیانگر تلاش آمریکا برای تحریک عربستان به همکاری میباشد، مخالفت با انعقاد قراردادهای نظامی با این کشور میباشد. در حالی که رایس وزیر خارجه و گیتس وزیر دفاع آمریکا با مشوقهای اقتصادی و نظامی به خاورمیانه میآیند و قراردادی 20 میلیارد دلاری برای کشورهای حوزه خلیج فارس، 13 میلیارد دلار برای مصر و 30 میلیارد برای رژیم صهیونیستی را در دستور کار دارند از عدم اجرای قرارداد 5 میلیارد دلاری برای فروش سلاحهای پیشرفته به عربستان خبر دادهاند. این اقدام در حالی صورت میگیرد که آنها دلیل آن را عدم حضور این کشور در جمع کشورهای میانهرو عنوان داشتهاند که اقدامی برای صلح خاورمیانه و تحقق خواستههای فلسطینیان انجام نمیدهد.
بررسی این تحرکات در کنار مواضع سران آمریکا که صراحتا از عملکرد ریاض ابراز نارضایتی کرده و خواستار اصلاح آن شدهاند، بیانگر تلاش واشنگتن برای واداشتن اجباری عربستان به همکاری است که در لوای تخریب جایگاه آن در جهان اسلام و عرصه بینالملل صورت میگیرد. آنها اکنون برآنند تا عربستان را کشوری همسو با تروریسم معرفی کنند که صلح و امنیت منطقهای و جهانی را تهدید میکند، نکته مهم آنکه در بسیاری از حوادث تروریستی در سراسر جهان مظنونین از اتباع عربستان معرفی میشوند تا بیش از پیش این سیاست اجرا شود. با این وجود تاکید عربستان بر اتحاد با کشورهای اسلامی، عدم عدول از خواستههای ملت فلسطین و عدم همکاری یکجانبه با آمریکا، عواملی هستند که سیاستهای واشنگتن در قبال عربستان را با شکست مواجه ساخته است هرچند که سناریوی رویارو قرار دادن عربستان با سایر کشورهای اسلامی بویژه شیعیان همچنان استمرار دارد.