احمد فراهانی
پرویز مشرف رییسجمهوری پاکستان در داخل با شرایط پیچیدهای روبرو است و تصمیمگیری برای انتخابهای پیشرو به ویژه تا برگزاری انتخابات پارلمانی و ریاست جمهوری تا حدی برای وی سخت شده است.
وی از یکسو با شورش افراطیون و قبایل پشتون حامی طالبان مواجه است و از سویی دیگر با تحرکات جدید مخالفان خود یعنی "بینظیر بوتو" و "نواز شریف" مواجه شده که تلاش میکنند با دور کردن مشرف از ارتش، خود را به قدرت نزدیک کنند.
بنظر میرسد تغییر جهتگیریهای سیاست خارجی دولت مشرف و همچنین تغییر در توازن نیروهای سیاسی در مجالس ملی و ایالتی پاکستان و پیروزی غیرمنتظره "مجلس متحد، ائتلاف شش گروه مذهبی" و صعود آن به رده سوم قدرت حزبی از یکسو و فشار مخالفان در تبعید لیبرال وی برای ترک فرماندهی ارتش از سوی دیگر، مشکلاتی را برای پرویز مشرف رییسجمهوری این کشور ایجاد کرده است. در حوزه سیاست خارجی، پاکستان بعد از حادثه 11سپتامبر 2001 سیاستهای امنیتی خود را با موج مبارزه با تروریسم منطبق کرد و توانست در معادلات منطقهای جایگاه اسلامآباد را ارتقا دهد. این مساله به مشرف کمک کرد تا بتواند در ائتلاف مبارزه با تروریسم سهمی را در مهار تروریسم و القاعده ایفا کند.
اما پیوستن پاکستان به جنگ ضدتروریسم باعث ناخشنودی بسیاری از گروههای داخلی این کشور که برخی از آنان جزو حامیان گروه طالبان و یا گروههای ضدآمریکایی هستند، شد تا جایی که پس از عملیات هوایی مشرف بر ضد مدرسه با جور و برخورد با طلاب "مسجد لعل" مناسبات او با احزاب سیاسی- دینی پاکستان و ائتلاف عمل متحده به سردی گرایید، ائتلافی که اکثریت مجلس را در اختیار دارد و با سیاستهای مشرف حتی در زمینه قوانین مدنی مخالف است.
از سویی دیگر انتخابات پارلمانی و ریاست جمهوری در پاکستان نیز شرایط را برای نیروهای سیاسی در داخل و خارج اسلامآباد پیچیده کرده است.
هر چند زمان دقیق انتخابات ریاست جمهوری پاکستان هنوز اعلام نشده و گفته میشود این انتخابات در زمانی بین 15 سپتامبر تا 15 اکتبر (24 شهریور تا 23 مهر) برگزار میشود اما احزاب مخالف دولت از جمله حزب تحت رهبری بینظیر بوتو نخستوزیر اسبق پاکستان خواهان کنارهگیری مشرف از پست ریاست ارتش این کشور پیش از انتخابات ریاست جمهوری هستند.
مشرف تمایل دارد بار دیگر به پست ریاست جمهوری برای یک دوره پنج ساله دیگر دست یابد اما احزاب مخالف اصرار دارند وی به این منظور باید از سمت فرماندهی کل ارتش کنار رود.
طبق قانون اساسی پاکستان رییسجمهوری از سوی مجمع متشکل از نمایندگان مجالس نمایندگان و سنا و چهار مجلس ایالتی انتخاب میشود.
البته در این ارتباط "انور محمود" مسوول اطلاعات فدرال در وزارت اطلاعرسانی پاکستان در مصاحبه با روزنامه واشنگتن پست اعلام کرده که پرویز مشرف ریاست جمهوری پاکستان اندکی پس از برگزاری انتخابات ریاست جمهوری این کشور از ریاست ارتش کنارهگیری میکند. هر چند کنارهگیری مشرف بطور تلویحی اعلام شده است اما حزب مردم این امر را نپذیرفته است چرا که خواستار کنارهگیری مشرف از ارتش پیش از برگزاری انتخابات است. در هر حال این اعلام آمادگی چه پیش و یا بعد از برگزاری انتخابات ریاست جمهوری نشان میدهد که مشرف با درک شرایط آمادگی انعطاف در برابر نیروهای سیاسی میانهرو را دارد.
به نظر تحلیلگران منطقه، مشرف در شرایط فعلی به این نتیجه رسیده است که با نزدیک کردن خود به برخی جناحهای میانهرو از جمله حزب مردم، با مصالحه سیاسی مسیر حضور مجدد خود در مقام رییسجمهوری را تضمین کند.
برخورد مشرف با "افتخار محمد چوهدری" رییس دیوان عالی پاکستان از یک سو جامعه و لایههای دموکراسیخواه را به همراه سلفیگراهای شریعتخواه در تقابل با حاکمیت نظامی قرار داده است و از طرف دیگر تحرکات گروههای بنیادگرا و تروریسها با گرایش وهابی از کشمیریها گرفته تا مناطق قبایلی جنوبی غربی این کشور طی ماههای گذشته، نظام سیاسی حاکم و جامعه دمکراسیخواه را به همسویی مقطعی با هم سوق داده است.
توافق اخیر مشرف با بینظیر بوتو رهبر حزب مردم برای تقسیم قدرت نیز در همین راستا ارزیابی میشود. تصمیم بوتو برای بازگشت به پاکستان یک حرکت مصلحتاندیشانه برای دور کردن کشور از خطر تروریسم و افراطگرایی عنوان شده است.
این امر نشان میدهد که چگونه این دو دشمن سالهای گذشته امروز در ائتلافی نمادین در تاریخ پاکستان تئوری مصالحه را در عین تضاد پیش میبرند. در این شرایط پرویز مشرف با آگاهی کامل از وضعیت فعلی، خود را آماده مصالحه کرده که بنظر میرسد راه حل مناسب برای مقابله با بنیادگرایی و جلوگیری از سوق دادن پاکستان به سمت بیثباتی باشد.
مشکلات کنونی در پاکستان متاثر از یک بحران ترکیبی در ساختار دوگانه و شکافهای موجود در این کشور است که در آینده نزدیک میتواند این کشور را دچار مشکلاتی کند، هر چند باید اذعان کرد که مشرف نشان دادن است که میتواند راهی برای آشتی و کاهش بحران موجود بیابد.
باید پذیرفت که بخشی از واقعیت صحنه سیاست پاکستان مصالحه در عین تضاد است. همان اندازه که مقوله تضاد و اختلاف میان سیاستمداران با نظامیان یا سنتگراها با لیبرالها فراگیر و عمیق است مساله آشتی و مصالحه نیز یک امر به شدت رایج و ریشهدار است.
حضور بوتو در کنار مشرف در واقع نوعی اجماع نانوشته دو جانبه در داخل و خارج پاکستان است. برای عبور پاکستان از گرداب پرخطر افراطگرایی که در این شرایط اجتنابناپذیر است.
هر چند تاکنون مشرف بطور علنی حاضر به طرح موضوع توافق با بوتو نشده است اما سخنان رهبر حزب مردم بینظیر بوتو در خصوص توافق با مشرف بسیار جالب است و نشان میدهد که این دو چگونه برای مقابله با آنچه بنیادگرایی نامیده با یکدیگر متحد شدهاند.
بینظیر بوتو به تازگی اعلام داشته است، "هیچ اعتراض و انتقادی به تعیین مجدد ژنرال مشرف برای ریاست جمهوری ندارم ... مشرف بعد از کودتا در سال 1999 برای بدست آوردن قدرت و عدم بازگشت من و نواز شریف نخستوزیر وقت در قانون اساسی تغییراتی ایجاد کرد که اثر آن رفتارها و نفوذ قدرت طالبان در وزیرستانهای شمالی و جنوبی شده است ... حاضرم با وی به عنوان نخستوزیر کار کنم ... به عنوان رهبر حزب مردم پاکستان آماده شرکت در فعالیتها با ژنرال مشرف درباره جنگ علیه تروریسم هستم."
نزدیکی مشرف به نیروهای سیاسی میانهرو و تمایل این نیروها برای همکاری با مشرف فضای جدیدی را برای پاکستان ایجاد کرده که ممکن است در شرایط فعلی آرامبخش باشد اما هیچ تضمینی نیست که در آینده این ائتلاف باقی بماند.
مشرف نشان داده است که اگرچه نظامی است اما مانند یک سیاستمدار قواعد بازی سیاسی را میداند و میتواند در این شرایط ثبات پاکستان را با همکاری نیروهای مهم و با نفوذ داخلی تثبیت کند و اجازه ندهد افراطگرایی تقویت شود. چه آنکه رشد و تقویت بنیادگرایی در پاکستان با منافع این کشور و همسایگان آن بطور قطع سازگار نخواهد بود.