گروه سیاسی، آزاده افتخاری: با گذشت ده روز از روی کار آمدن دولت جدید انگلیس و ابراز امیدواری تهران به تعامل با گوردون براون، نخستوزیر تازه این کشور، وزیر امور خارجه کابینه وی نسبت به پیشرفت فعالیتهای هستهای در ایران هشدار داد. هرچند براون در ماههای اخیر کمتر به موضعگیری جدی علیه برنامههای هستهای ایران پرداخته و از زمان نقل مکان به ساختمان شماره 10 داونینگ استریت سخنی در این مورد به میان نیاورده است، اما دیوید میلیبند وزیر امور خارجه جدید انگلیس در اولین مصاحبه خود با روزنامه فایننشال تایمز از موضع سرسختانه لندن در قبال پافشاری تهران به دنبال کردن اهداف هستهای خبر داد. وی مدعی شد: دولت ایران حق به راه انداختن چرخه سلاح هستهای در منطقه خاورمیانه را در اختیار ندارد اما در عین حال حق دارد به کشوری امن و ثروتمند تبدیل شود. میلیبند ادامه داد: «غرب پیشنهاد بسیار روشنی به ایران ارائه داده است که تهران میتواند از طریق آن انرژی هستهای صلحآمیز موردنیاز خود را تامین کند. جانشین جک استراو وزیر امور خارجه اسبق انگلیس در بخش دیگری از اظهارات خود تلاش کرد نشان دهد در سیاست انگلیس در قبال ایران ملایمتی حاصل نشده است. میلیبند گفت: تهران نباید ثبات همسایگانش را تضعیف کند و در صورت لزوم انگلیس از تصویب قطعنامه سوم شورای امنیت سازمان ملل علیه ایران حمایت خواهد کرد. این در حالی است که اخبار رسانهها در چند روز اخیر از موج جدید تلاشهای غرب برای افزایش فشار به ایران حکایت دارد و در این میان آمریکا و انگلیس رهبری این جریان را برعهده دارند. از سویی دیگر خبرگزاری رویترز چندی پیش از کوشش لندن برای تدوین پیشنویس قطعنامهای خبر داد که علاوه بر در نظر گرفتن محدودیتهای گذشته، موارد جدیدی در آن گنجانده شده است. نخستین اظهارات دولت جدید انگلیس در مورد ایران در حالی بیان میشود که کاندولیزا رایس وزیر امور خارجه آمریکا نیز ضمن تاکید بر دیپلماسی برای حل مساله هستهای ایران، اعلام کرده است واشنگتن و متحدانش میکوشند از طریق محدودیتهای مالی تهران را به همکاری ترغیب کنند. فایننشال تایمز به نقل از میلیبند مینویسد: برای همکاری با شرکای خود در زمینه قطعنامه سوم آمادگی داریم و بر این عقیدهایم که اتحاد و شفافیت جامعه بینالمللی بسیار اهمیت دارد. با وجود آنکه جک استراو در جریان گفتوگو با رسانهها میکوشید گزینه نظامی علیه ایران را از روی میز حذف نکند و صراحتاً اعلام کرد اقدام نظامی علیه ایران غیرقابل تصور است، اما به نظر میرسد جانشین جوان وی در موضعگیریهای تند یک گام جلوتر است. میلیبند آشکارا از رد یا تایید گزینه نظامی خودداری کرده و میگوید: «به عقیده من جامعه بینالمللی به دنبال راهکار دیپلماتیک غیرنظامی برای مساله هستهای ایران است و گمان نمیکنم انجام چیزی بیشتر از آن مطلوب باشد.» به گزارش فایننشال تایمز پیام اصلی میلیبند در گفتوگو با این روزنامه معتبر انگلیسی این بود که دولت انگلیس پس از استعفای تونی بلر، نخستوزیر سابق، از جهان کنارهگیری نمیکند و دولت براون به طور قاطع از منافع ملی انگلیس حمایت خواهد کرد. همچنین وزیر امور خارجه جدید انگلیس اعلام کرد در موضع لندن در قبال همکاری با آمریکا در زمینه طرح سپر دفاع موشکی تغییری پدید نیامده است. ایالات متحده ادعا میکند با هدف حفظ امنیت کشورهای اروپایی در برابر پتانسیل موشکی ایران باید تجهیزات ضدموشکی در برخی کشورهای اروپایی احداث شود.
لزوم ادامه دیپلماسی
در حالی که اظهارات وزیران امور خارجه انگلیس و آمریکا از هماهنگی رویکرد آنها در قبال ایران خبر میدهد، بسیاری از تحلیلگران با اشاره به بیتوجهی تهران به دو قطعنامه پیشین شورای امنیت بر لزوم ادامه روند دیپلماتیک تاکید میکنند. روزنامه لسآنجلس تایمز که مقاله روز گذشته خود را به موضوع تحریمها و مساله هستهای ایران اختصاص داده بود، مینویسد: در شرایطی که ایالات متحده روز به روز فهرست اتهامات خود علیه ایران را بلندتر میکند، لوایح مجلس سنا و نمایندگان ایالات متحده برای افزایش فشارها بر ایران، دچار ضعفهایی آشکاری است. اول آنکه اشاره به سپاه پاسداران در فهرست تحریمهای پیشنهادی مبنای مناسب برای مذاکره را از بین میبرد. از سویی دیگر قرار دادن ایران در لیست کشورهای حامی تروریسم و ارتباط دادن مساله هستهای با این موضوع، امکان دستیابی به توافق در هر یک از موضوعات مورد بحث را کاهش میدهد. دوم آنکه در لایحههای مذکور این نکته خاطرنشان شده است که تمامی کشورهای فعال در برنامههای هستهای ایران مجازات میشوند و واضح است که روسیه به عنوان اصلیترین شریک هستهای ایران آماج حملات قرار دارد. این در حالی است که هیچ قطعنامهای در شورای امنیت، بدون همکاری روسیه ضمانت اجرایی ندارد و تهدید روسیه از میزان حمایت آن از سیاستهای کاخ سفید میکاهد. از سویی دیگر آرلن اسپکتر از قانونگذاران مجلس سنای آمریکا با اشاره به اظهارات رایس مبنی بر روی میز بودن تمامی گزینهها در قبال ایران گفت: اگرچه واشنگتن باید همه گزینهها را روی میز حفظ کند، اما نباید در بررسی گزینه نظامی شتابزده عمل کند. وی افزود: چندی پیش سناتور جوزف لیبرمن ادعا کرده بود ایران با رفتار خود آمریکا را به جنگ طلبیده است، اما آمریکا نباید در این مورد عجله کند. اسپکتر در گفتوگو با شبکه خبر سیانان تصریح کرد: آمریکا باید تلاشهای دیپلماتیک را افزایش داده و در برخورد با ایران حمایت روسیه و چین را جلب کند.
حفاری تونل در نواحی مرکزی ایران
در شرایطی که ایران و آژانس بینالمللی انرژی اتمی در زمینه تدوین «طرح عملیاتی» برای رفع ابهامات باقی مانده در فعالیتهای هستهای تهران به توافق رسیدهاند، روزنامه واشنگتنپست از عملیات حفر تونل در نواحی مرکزی ایران با هدف اختفای تاسیسات هستهای خبر میدهد. علی لاریجانی دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران در جریان سفر اخیر خود به وین متعهد شد ظرف مدت 60 روز طرحی برای پاسخ به سوالات آژانس آماده کند.
وی پس از بازگشت به تهران از مقامات و کارشناسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی برای سفر به تهران و آمادهسازی طرح عملیاتی دعوت به عمل آورد. در همین حال علیاصغر سلطانیه، نماینده ایران در آژانس با اشاره به سفر هیات فنی، حقوقی و سیاسی آژانس به ایران روز گذشته خبر داد که علاوه بر اولی هاینونن معاون امور پادمانهای آژانس، «ویلموس چرونی» و «هرمن ناکارت» مسوول سیاستگذاری و بخش منطقهای آژانس و نیز «راتن باخ» مشاور حقوقی این سازمان به تهران میآیند. هر چند محور سفر آنها مذاکره با مقامات ایرانی در مورد مدالیته و چارچوب نحوه پرداختن به مسائل باقی مانده میان ایران و آژانس اعلام شده است اما برخی منابع آگاه میگویند: هاینونن احتمالاً طرح «تایم اوت» ـ تعلیق همزمان غنیسازی و تحریم ـ را که اخیراً خاویر سولانا مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا به نمایندگی از 1+5 (آمریکا، انگلیس، فرانسه، چین، روسیه به علاوه آلمان) به لاریجانی ارائه داده است نیز مطرحی میکند. از سویی دیگر واشنگتن پست به نقل از ملیسا فلمینگ سخنگوی آژانس مینویسد: مقامات آژانس قصد دارند در سفر به تهران در مورد حفاریهای اخیر در مناطق مرکزی ایران با مقامات ایرانی گفتوگو کنند. این روزنامه آمریکایی میافزاید: «تصاویر ماهوارهای اخیر از دامنه کوهی در مرکز ایران حفاریهایی را نشان میدهد که به نظر میرسد برای جادهسازی انجام میشود. اما در واقع این حفاریها در منطقه پشتی تاسسیات هستهای جنجالبرانگیز ایران قرار دارد و گمانهزنیها مقامات و کارشناسان را به این نتیجه رسانده که این اقدام آغازی برای یک مجموعه زیرزمینی درون کوهستان است.» واشنگتن پست در ادامه گزارش خود با طرح این پرسش که هدف ایران از این اقدام چیست، ادعا میکند: آایا ایران با توجه به احتمال اقدام نظامی علیه تاسیسات هستهای خود به دنبال انتقال بخشهای کلیدی آن به پناهگاههای زیرزمینی است.
این در حالی است که تحولات اخیر نگرانی آژانس را که نظارت بر برنامههای هستهای ایران به عهده آن است برانگیخته و فلمینگ نیز تایید کرد این موضوع را با مقامات ایرانی در وین مطرح کرده و توضیحاتی نیز دریافت کرده است. دیوید آلبرایت بازرس تسلیحاتی سابق سازمان ملل بر این عقیده است که این حفاریها با مجموعه تونلی که به نطنز منتهی میشود در ارتباط است.
تصاویر ماهوارهای که توسط شرکت دیجیتال گلوب در تاریخ 11 ژوئن ثبت شده است، حاکی از آن است که دو جاده جدیدی به سایتی در حاشیه کوهستان در نزدیکی مرز جنوبی سایت هستهای ایران میرسد.
این در حالی است که در سال 2004 دو تونل بزرگ با ورودی کوهستان در نزدیکی نطنز احداث شد و ایران به بازرسان اجازه داد از این تونلها که آنها را انبار هستهای توصیف میکنند، دیدن کنند.