مجید انصارى*
تجمیع انتخابات به معناى انجام دو یا چند انتخابات در قالب یک انتخابات و راى گیرى، عملاً غیرممکن و خلاف قانون است. منظور از تجمیع انتخابات، برگزارى دو یا چند انتخابات به صورت مستقل اما در یک روز مطرح بوده و هست و این موضوع بیش از آن که صرفه جویىهاى اقتصادى در آن مطرح باشد، براى جلوگیرى از تنشهاى سیاسى و اجتماعى، و تلاش براى ایجاد ثبات و آرامش براى پیشبرد برنامهها و اهداف توسعه کشور و انقلاب مطرح است. به طور متوسط هریک یا دو سال در کشور یک انتخابات سراسرى برگزار مى شود و طبیعى است که آثار رقابتهاى گروهها، احزاب و کاندیداها در هر انتخابات تا مدتها بر فضاى عمومى جامعه سایه مى اندازد؛ به ویژه در انتخابات ریاست جمهورى و مجلس شوراى اسلامى که تاثیر مستقیم و تمام عیار بر اداره کشور و برنامهها و روشهاى اجرایى و تقنینى دارد، همزمانى انتخابات مى تواند به هماهنگى بیشتر قوا کمک کند. از این رو من از برگزارى همزمان این انتخابات دفاع مى کنم زیرا موجب خواهد شد که مردم به هر گرایش سیاسى که علاقه مند هستند، راى دهند و آن را در مسند قدرت قانون گذارى و اجرا بنشانند، آن گرایش و جریان هم بهانه اى براى انجام ندادن وعدهها و تعهدات خود نخواهد داشت. از سویى احزاب و گروههاى سیاسى قادر خواهند بود براى سامان دهى امور مختلف و تهیه، تصویب و اجرا، برنامههاى توسعه متوازن، طراحى و نیروهاى مناسب را به مردم معرفى کنند.
اما انتخابات خبرگان، انتخاباتى کاملاً متفاوت از امور فوق است. انتخابات خبرگان عالى ترین و موثرترین انتخابات در سطح کلان کشور است؛ زیرا خبرگان عهده دار وظیفه بسیار خطیرى هستند که همه امور و شئون کشور متاثر از آن است. این وظیفه همان انتخاب رهبر، یعنى عالى ترین مقام رسمى و مسئول در نظام و نیز نظارت بر عملکرد نهاد رهبرى براى حصول اطمینان از استمرار شرایط رهبرى در شخص رهبر است. از این رو به نظر این جانب، همزمانى این انتخابات مهم با سایر انتخاباتها از جمله انتخابات شوراها اشکالات و معایبى دارد که اجمالاً به آن مى پردازم:
1- جایگاه مجلس خبرگان و رهبرى نظام، اقتضاى فراگیرى آن بر تمام اقشار اجتماعى و گروهها و احزاب سیاسى را دارد. رقابت در این عرصه متفاوت از رقابتهاى سیاسى و حزبى سایر انتخابات است. چه بسا گروهها و احزابى که در انتخابات شوراها براى ارائه فهرست نامزدها با یکدیگر به رقابت جدى بپردازند، اما بعضى از آنها در رابطه با خبرگان بخواهند ائتلاف کنند که این امر با همزمانى انتخابات عملاً ممکن نیست، زیرا تشکیل دو ستاد انتخاباتى براى هر حزب و گروه یکى براى خبرگان و دیگرى براى شوراها عملاً ناممکن و یا بسیار مشکل است. از این جهت باید انتخابات خبرگان را از حاشیه مسائل اختلافى سایر انتخاباتها دور نگه داشت و تبلیغات، رقابتها و سایر امور این انتخابات را متناسب با جایگاه و شأنیت این نهاد مهم انجام داد. همزمانى انتخابات شوراها و خبرگان موجب خواهد شد مجلس خبرگان متاثر از جناح بندىها و دسته بندىهاى بسیار گسترده و متکثر در حد انتخابات شوراها قرار گیرد و حالت فراگیرى خود را از دست بدهد که این امر نه به نفع انتخابات شوراها است و نه خبرگان.
2- با توجه به این که حوزههاى انتخابیه خبرگان، استانهاى کشور و حوزههاى انتخابات شورا، هزاران شهر و روستاست، اجرا و نظارت در انتخابات همزمان در این دو سطح کاملاً متفاوت بسیار مشکل خواهد بود، وزارت کشور باید در سطح کشور، دو دسته هیات اجرایى همزمان انتخاب کند؛ یکى براى شوراها و دیگرى براى خبرگان. اما درگیر شدن همزمان وزیر کشور، استانداران، فرمانداران و بخشداران در دو جبهه انتخابات فراگیر و اعمال مدیریت بر هیاتهاى اجرایى متعدد مطمئناً از کیفیت کار خواهد کاست.
3- نظارت بر انتخابات خبرگان طبق قانون با شوراى نگهبان و نظارت بر انتخابات شوراها با مجلس شوراى اسلامى است. سازمان دهى نظارت همزمان بر دو انتخابات از ناحیه دو دستگاه کاملاً مستقل بر صندوقهاى آرا که على القاعده در یک محل قرار دارند، مشکل و موجب تداخل وظایف و لوث شدن مسئولیت خواهد شد و عملاً پاسخگویى نهاد نظارتى را در موارد بروز تخلف در محیط صندوقها با مشکل مواجه خواهد ساخت. ضمن آن که پیدا کردن این همه نیروى کارآمد و مطلع، به ویژه در روستاها و شهرهاى کوچک به طور همزمان براى امر نظارت و اجرا امرى دشوار است و طبعاً از کارایى آنان مى کاهد.
4- موضوع بعدى، بحث تبلیغات است. با توجه به این که انتخابات خبرگان هر 8 سال یک بار انجام مى شود و اطلاعات عمومى به خصوص جوانان و نوجوانان از وظایف و عملکرد و نقش این نهاد مهم اندک است، ضرورت پرداختن به تبلیغات حساب شده و موثر صداوسیما کاملاً روشن است، از این رو صداوسیما وقت مناسبى را نیاز دارد تا فارغ از سایر امور به تشریح مسائل مربوط به خبرگان و معرفى کاندیداها بپردازد و همان گونه که در دوره قبل انجام شد، کاندیداها بتوانند زندگى نامه و دیدگاههاى خود را مستقیم از طریق صداوسیما با مردم در میان بگذارند. اما همزمانى انتخابات شوراها و خبرگان موجب خواهد شد که صداوسیما این امکان را ناگزیر میان برنامههاى انتخاباتى شوراها و خبرگان، تقسیم و عملاً حق هر دو نهاد ضایع شود و مردم نیز اطلاعات مفیدى به دست نیاورند و کاندیداها هم از امکان رسانه ملى براى معرفى خود محروم شوند.
5- احزاب و گروههاى سیاسى که حضورشان در صحنه انتخابات ضرورى و موجب رونق و گرمى فضاى انتخاباتى است، با امکانات محدود مواجه هستند و غالباً قادر به انجام همزمان تبلیغات در دو سطح کاملاً متفاوت نیستند؛ به ویژه این که تعداد زیاد شوراهاى شهر و روستا و کثرت کاندیداها عملاً موجب مى شود نیروهاى کارآمد و باانگیزه به ویژه در شهرهاى کوچک و روستاها که باید در انتخابات خبرگان تلاش تبلیغاتى کنند، خود درگیر مسائل انتخابات شوراها شوند و در نتیجه، انتخابات مهم خبرگان، تحت الشعاع انتخابات شوراها واقع شود.
6- معطلى مردم در شهرهاى بزرگ در محل صندوقهاى راى براى انتخاب کاندیداهاى خبرگان و شوراها از میان فهرستهاى الصاقى به دیوار و نوشتن آنان مورد دیگرى است که در این زمینه قابل اشاره است. این مسئله موجب تراکم جمعیت در محل اخذ راى و کندى مراحل راى گیرى و ناگزیرى مسئولان امر از تمدید غیرمتعارف زمان اخذ راى و یا انصراف مردم از دادن راى خواهد شد.
7- تشابه اسمى احتمالى بعضى از کاندیداهاى خبرگان و شوراها نیز ممکن است موجب اشتباه راى دهندگان در انداختن برگ آرا به صندوقها شود.
تجمیع و صرفه جویى
در برابر این اشکالات، وزارت کشور مسئله صرفه جویى اقتصادى و کاهش بودجه و هزینههاى برگزارى انتخابات را به عنوان یکى از مهم ترین دلایل خود براى برگزارى همزمان انتخابات ذکر کرده است. در پاسخ به این توجیه، باید گفت که نگاهى به هزینههاى برگزارى انتخابات نشان مى دهد که صرفه جویىها بسیار ناچیز خواهد بود زیرا هزینه کاندیداها، احزاب و گروهها براى تبلیغات در هر صورت مصرف خواهد شد و قابل تجمیع نیست. موضوع انتخابات و کاندیداها متفاوت هستند و هزینه اجرا و نظارت هم شامل چاپ اوراق و تعرفهها، تهیه صندوق و مهر و سایر وسایل مورد نیاز و نیز تعیین هیاتهاى اجرایى و نظارت براى هر صندوق کاملاً مستقل و غیرقابل تجمیع است. تنها ممکن است در هزینه ماموران انتخابات و امنیت محل برگزارى انتخابات صرفه جویى شود، وگرنه عمده هزینه به دلیل متفاوت بودن موضوع انتخابات و حوزههاى انتخابیه اجتناب ناپذیر است.