دکتر درخشان درباره صادرات گاز با سایت تحلیلی الف گفتگویی انجام داد که بخش اول این پرسش و پاسخ را در زیر میخوانید:
* نظر شما راجع به بحثی که آقای نژادحسینیان درباره تخفیف 30 درصدی به هندیها برای پیشبرد قرارداد صادرات گاز مطرح کردهاند چیست؟
** بحث بر سر قیمت گاز یک بحث انحرافی است که ذهنیت مردم و مسئولان کشور را از مسئله اصلی و امنیتی "صادرات گاز ایران" که منافع ملی را به شدت تهدید میکند دور میکند. هندیها و دیگران بحث را به قیمت گاز کشاندند تا بالاخره مسئولان بر سر قیمتی، چه کم چه زیاد، توافق کنند و قرارداد انتقال گاز نهایی شود. در حالی که به نظر بنده که سالها در اقتصاد نفت و گاز مطالعه کردهام، صادرات گاز ایران در شرایط کنونی هم برخلاف امنیت ملی است و هم با فتوای امام(ره) برای صیانت از مخازن نفت کشور منافات دارد. از این بگذریم باید توجه کنیم که قیمت هر چیز در اقتصاد براساس هزینه فرصت آن تعیین میشود. ساختار قیمت گاز در ایران با سایر کشورها از جمله قطر متفاوت است. در ایران در تعیین قیمت گاز باید حجم ازدیاد برداشت نفت در اثر تزریق گاز را محاسبه کنیم. این یک عامل مهم در تعیین قیمت گاز در ایران است. فرض کنید مطالعهای نشان میدهد که با 80 سنت هزینه برای استخراج، انتقال و تزریق گاز به میادین نفتی میتوانید یک بشکه نفت خام اضافی بهدست آورید و 60 دلار بفروشید، حال بگویید قیمت گاز چقدر است؟
* پس به نظر شما در شرایط فعلی نباید گاز را صادر کرد و بهتر است آن را به چاههای نفت تزریق کرد؟
** بله، تزریق گاز برای ازدیاد برداشت بالاترین بازده را دارد و در ضمن خود گاز هم میماند، یعنی بازدهی این سرمایهگذاری بسیار زیاد است. بعد از اینکه دیگر امیدی نداشتیم که مقادیر بیشتری از "نفت در جای" مخازن را میتوانیم با تزریق گاز استحصال کنیم گاز تزریق شده به مخازن را میتوانیم در آینده با قیمتهای بسیار بالاتری بفروشیم.
نکته مغفول مانده در مباحث این است که مسئولان نفتی کشور مدام ایران را با کشوری مانند قطر مقایسه میکنند و میگویند ایران در صادرات عقب مانده است. اما توجه نمیکنند که قطر فرصتی را که ایران دارد ندارد، قطر مخازن نفتی کوچکی دارد که هماکنون به اندازه کافی در آنها گاز تزریق میکند و مابقی گاز خود را صادر میکند. اما ایران میادین بزرگی دارد که سالهاست از آنها بهرهبرداری میشود و این قابلیت را دارند که روزی بیش از 600 تا 700 میلیون مترمکعب گاز به آنها تزریق شود و حجم عظیمی از ازدیاد برداشت نفت خام داشته باشیم. بنابراین فرمولهای قیمت صادرات گاز که میتواند منافع قطر، اندونزی، مالزی و... را تامین کند نمیتواند مطلقا کاربردی برای محاسبات اقتصاد گاز ایران و مبنای قیمت گاز ایران باشد. چون ما فرصتهایی برای استفاده از گاز داریم که آنها ندارند. هماکنون قطر گاز خود را بهصورت LNG به ژاپن به قیمتی بیش از 9 دلار در هر BTU صادر میکند در حالی که فرمولهای پیشنهادی تیم اول مذاکره با هند حدود 5/7 دلار و گروه دوم حدود 5 دلار است.
پس علاوهبر اینکه اصل صادرات گاز در شرایط کنونی به صلاح نیست، نسبت به قطری که از همان مخزن گاز برداشت میکند قیمت بسیار پایینتری برای صادرات ارائه کردهایم.
* تاثیر صادرات گاز بر قیمت نفت چگونه است؟
** اگر ما این گاز را به هند بدهیم روند افزایش قیمت نفت خام کند میشود. گویی که معادل نیاز نفت خام آنها گاز دادهایم و از سرعت رشد تقاضای نفت خام جلوگیری کردهایم. آقای نژاد حسینیان گفتهاند که «هند کشور فقیری است اگر بهش گاز ندهیم مجبور است روزانه 900 هزار بشکه نفت خام اضافه وارد کند.»
* آیا نیاز مخازن نفت کشور به گاز موردنیاز برای تولید صیانتی معلوم است؟
** متاسفانه وزارت نفت هنوز برای موضوعی به این اهمیت پاسخی ندارد در حالی که این مسئله مستقیما با امنیت ملی کشور مربوط میشود.
در تاریخ 8/11/1381، در جلسهای در مرکز پژوهشهای مجلس یکی از مقامات ارشد وزارت نفت گفت: "ما الان نمیدانیم تقاضای واقعی برای تزریق گاز چقدر است. هنوز مطالعات جامع انجام نشده است." بعد از گذشت 5 سال از آن تاریخ هم هنوز وزارت نفت نمیداند. نکته دردآور موضوع این است که به تازگی وزارت نفت با یک شرکت خارجی قرارداد بسته که نیاز مخازن نفت کشور به گاز را تخمین بزند در حالی که مهندسان ایرانی قبلا این مطالعه را انجام دادهاند و دقیقا میدانند که تکتک مخازن نفت کشور به چه حجمی از گاز و در چه بازه زمانی نیاز دارد. حال چرا به این مطالعات توجه نمیشود نمیدانم.
* در قسمتی از گفتگو به فتوای حضرت امام برای صیانت از مخازن نفت اشاره کردید. صیانت از مخازن نفت یعنی چه؟
** صیانت از مخازن یعنی اینکه دقیقا مشخص شود مخزن به مخزن چقدر گاز نیاز دارد تا برداشت از آن مخزن به چاه آسیب نزند. چاه نفت مثل یک چاه آب نیست که پمپ بگذاریم آن را تخلیه کنیم. مجلس باید از دولت بپرسد چه برنامهای برای تولید صیانتی و حداکثرسازی ازدیاد برداشت از مخازن نفتی دارد و برای این منظور به چه حجم تزریق گاز نیاز است. و این حجم در چه مدت زمانی باید تزریق شود.
وقتی هنوز تکلیف این مطالعات معلوم نشده و وزارت نفت نمیداند به چه میزان گاز نیاز دارد به چه حقی بحث از صادرات گاز میشود؟ بحث روز کشور باید روی فتوای امام بر تولید صیانتی از مخازن باشد نه صادرات گاز و قیمت آن. حاکمیت و مالکیت حکومت بر ذخایر نفت کشور ایجاب میکند که وزارت نفت برنامه ازدیاد برداشت را سرلوحه برنامههای خود قرار دهد که این کار بسیار ضروری و از اهم واجبات است.
همه بحث من این است که اول قیمت واقعی گاز ایران را با توجه به هزینه فرصت آن تعیین کنیم و دوم مطالعه کنیم ببینیم آیا مازاد گازی برای صادرات داریم یا نه؟ من نزدیک به شش سال است که این سخن روشن و بدیهی را در مجامع مختلف بیان کردهام ولی
حافظ وظیفه تو ثنا گفتن است و بس
در بند این مباش که نشنید یا شنید