سیدجواد سیدپور
در دورافتادهترین نقطه ایران، روستایی در نزدیکی دریا و در حاشیه خلیج فارس، صاحب موقعیتی شده که یکی از بزرگترین ذخایر گازی جهان را در خود جای داده است. نام این روستا که اکنون دیگر شهری شده عسلویه است.
مکان و موقعیت عسلویه
عسلویه در شرق استان بوشهر، در حاشیه خلیج فارس در ۳۰۰ کیلومتری شرق بندر بوشهر و
۵۷۰ کیلومتری غرب بندرعباس واقع است که از شمال با استان فارس، از شرق به هرمزگان و از غرب به خوزستان و کهگیلویه و بویراحمد ارتباط دارد. عسلویه حدود ۱۰۰ کیلومتر با حوزه گازی پارس جنوبی که در میان خلیج فارس واقع شده (دنباله حوزه گنبد شمالی قطر) فاصله دارد. در دل این منطقه دو میدان بزرگ ذخایر عظیم گازی نهفته است. آبهای نیلگون خلیج فارس در زیر امواج خود و در شعاع ۱۰۰ تا ۱۲۰ کیلومتری از ساحل، میدان عظیم پارس را در خود نهان کرده که قسمتی از آن (پارس شمالی) کاملاً در خاک ایران و بخشی از آن (پارس جنوبی) با کشور قطر مشترک است.
میدان گازی پارس شمالی
اگرچه براساس برخی گزارشها کشف میدان گازی پارس شمالی به اوایل دهه چهل شمسی برمیگردد اما بسیاری از کارشناسان براین باورند که هنوز میزان دقیق ذخایر این میدان مشخص نشده است. این میدان که در فاصله ۱۲۰ کیلومتری جنوب شرقی بوشهر و در عمق ۲ تا ۳۰ متری آبهای خلیج فارس واقع شده دارای ۷ تریلیون مترمکعب گاز است.
اقدامات اکتشافی در این میدان از سال ۱۳۴۲ شمسی با انجام لرزهنگاری آغاز و اولین چاه اکتشافی آن در سال ۱۳۴۵ شمسی تکمیل گردید. اولین طراحی به منظور بهرهبرداری از این میدان در سال ۱۹۷۷ میلادی مورد تأیید واقع شد که پس از حفاری ۱۷ حلقه چاه و نصب ۲۶ عدد سکوی دریایی به دلیل وقوع انقلاب و آغاز جنگ تحمیلی ادامه طرح متوقف شد. پس از پایان جنگ و آغاز سازندگی مدیران مربوطه بیشترین توجه خود را به پارس جنوبی که میدان مشترک با قطر است معطوف کردند زیرا برداشت قطر از آن میدان با چنان سرعتی انجام میگرفت که نگرانی از مهاجرت گاز ایران به قطر را پیش کشید. به این دلیل تمام تلاش مسئولین به بهرهبرداری از پارس جنوبی معطوف شد تا اینکه در سال جاری و در ذیل تبصره یازده قانون بودجه طرح احیا میدان گازی پارس شمالی مجدداً مطرح شد. در این میان چین نیز با پیشنهاد ۳۵ میلیارد دلاری برای سرمایه اولیه توسعه پارس شمالی به میدان آمد. پیشبینی میشود که در پارس شمالی نیز ۱۴ فاز پالایشگاهی به مانند پارس جنوبی ایجاد شود. اگرچه پارس شمالی امسال در قانون بودجه به طور مشخص آورده شده اما دستور مطالعات مجدد آن سال گذشته صادر شده است. هنوز متولی اصلی پارس شمالی مشخص نشده با این حال بخشی از امور مربوط به اراضی شناسایی و مطالعات کلی و مشخصات جغرافیایی صورت گرفته و قرار است چینیها در احداث پالایشگاه و تولید فعالیت کنند.
میدان گازی پارس جنوبی
هرچه پارس شمالی کمتر توسعه یافته و رونق گرفته درعوض پارس جنوبی با سرعت گسترش مییابد. مساحت این میدان ۹۷۰۰ کیلومتر مربع است که سهم متعلق به ایران ۳۷۰۰ کیلومتر مربع وسعت دارد. این مخزن در لایهای به ضخامت ۴۵۰ متر و در عمق حدود ۳۰۰۰ متری زیر کف دریا قرار دارد. این بخش از میدان دارای ۱۴ تریلیون مترمکعب گاز به همراه ۱۸ میلیارد بشکه میعانات گازی است که حدود ۵۰ درصد از ذخایر گازی کشور و حدود ۸ درصد از ذخایر شناخته شده جهان را به خود اختصاص داده است.
توسعه میدان گازی پارس جنوبی به منظور تأمین تقاضای رو به رشد گاز طبیعی، تزریق به میادین نفتی، صادرات گاز و میعانات گازی به عنوان خوراک پتروشیمی صورت میپذیرد. بنادر عسلویه و تمبک در ۲۷۰ و ۲۲۰ کیلومتری جنوب شرقی بوشهر به عنوان منطقه ساحلی برای ایجاد تأسیسات خشکی و توسعه مرحلهای این میدان انتخاب شدهاند.
توسعه میدان گازی پارس جنوبی با توجه به عظمت طرحها و نیاز به فضای بیشتر در دو منطقه انجام میشود. اول سایت یک واقع در عسلویه و نخل تقی و دوم سایت دو واقع در تنبک، این منطقه در ۶۰ کیلومتری عسلویه به طرف کنگان واقع است.
فرآوردههای نفتی پارس جنوبی
میدان پارس جنوبی صرفاً گاز نیست بلکه دارای لایههای نفتی نیز هست. مجری توسعه و بهرهبرداری لایههای نفتی شرکت پتروایران است که از اواخر سال ۸۳ فعالیت خود را آغاز کرده است.
بهرهبرداری از نفت این میدان در دو مرحله صورت میگیرد. در مرحله اول این طرح که پیش بینی میشود در مدت ۲۶ ماه اجرا شود روزانه ۳۵۰۰۰ بشکه نفت تولید خواهد شد. پس از اجرای مرحله اول طرح و بررسی رفتار میدان، در صورت اقتصادی بودن، مرحله دوم توسعه میدان به منظور تولید روزانه ۵۴۰۰۰ بشکه نفت اجرا خواهد شد.
معرفی فازهای ۲۴ گانه پارس جنوبی
پارس جنوبی به عنوان بزرگترین میدان گازی ایران در ۲۴ فاز برنامهریزی شده که ۵ فاز آن به بهرهبرداری کامل رسیده، فازهای ۶، ۷ و ۸ در مراحل نهایی است و فازهای ۹ و ۱۰ نیز بیش از ۷۰ درصد پیشرفت فیزیکی داشتهاند. در ادامه مختصات کلی فازهای ۲۴ گانه معرفی میشود.
فاز ۱
طرح توسعه فاز یک به منظور برداشت روزانه ۲۸ میلیون مترمکعب گاز طبیعی طراحی و اجرا گردیده است.
اهداف این طرح عبارتند از:
ـ تولید روزانه ۲۵ میلیون متر مکعب گاز طبیعی
ـ تولید روزانه ۴۰ هزار بشکه میعانات گازی
ـ تولید روزانه ۲۰۰ تن گوگرد
تأسیسات دریایی
تأسیسات دریایی این فاز در فاصله حدود ۱۰۵ کیلومتری از ساحل بندر عسلویه قرار دارد و شامل؛
۲ سکوی تولید با ۱۲ حلقه چاه، یک سکوی فرآورش، یک سکوی مسکونی برای اسکان ۹۲ نفر، مشعل، خط لوله زیردریایی ۱۸ اینچ به طول تقریبی ۵/۵ کیلومتر جهت انتقال گاز از سکوی تولید به سکوی فرآورش، خط لوله ۳۲ اینچ زیردریایی به طول ۱۰۵ کیلومتر جهت انتقال گاز و مایعات گازی به پالایشگاه ساحلی و خط لوله ۳۰ اینچ صادرات میعانات گازی به طول 3 کیلومتر و ترمینال گوی شناوری (SBM) است. نحوه انتقال گاز و میعانات گازی به صورت ۲ فازه است.
تأسیسات ساحلی
تأسیسات ساحلی این فاز شامل؛ واحدهای دریافت و جداسازی گاز و میعانات گازی، تثبیت میعانات گازی، شیرینسازی، نمزدایی، مرکپتانزدایی، تنظیم نقطه شبنم و تراکم گاز جهت انتقال و بازیافت و همچنین دانهبندی گوگرد است. طرح توسعه فاز یک میدان گازی پارس جنوبی در بهمن ۱۳۷۶ به شرکت پتروپارس در قالب بیع متقابل واگذار گردید و در آبان ماه ۱۳۸۳ توسط خاتمی رئیسجمهور وقت رسماً مورد بهرهبرداری قرار گرفت.
فازهای ۲ و ۳
طرح توسعه فازهای ۲ و ۳ به منظور تولید روزانه ۵۶ میلیون مترمکعب گاز از مخزن طراحی و اجرا گردیده است.
هدف از توسعه این فازها عبارتند از:
ـ تولید روزانه ۵۰ میلیون متر مکعب گاز طبیعی
ـ تولید روزانه ۸۰ هزار بشکه میعانات گازی
ـ تولید روزانه ۴۰۰ تن گوگرد
نحوه انتقال گاز و میعانات گازی از سکوهای دریایی به پالایشگاه ساحلی به صورت ۳ فازه است.
تأسیسات دریایی
ـ ۲ سکوی تولید و برداشت گاز از ۲۰ حلقه چاه
ـ ۲ رشته خط لوله زیر دریایی ۳۲ اینچ انتقال گاز به پالایشگاه خشکی
ـ ۲ رشته خط لوله ۵/4 اینچی تزریق منو اتیلن گلایکول (MEG)
تأسیسات ساحلی
پالایشگاه فازهای ۲ و ۳ در زمینی به مساحت ۱۵۰ هکتار احداث گردیده است و شامل موارد زیر است:
ـ ۴ واحد دریافت و جداسازی گاز و میعانات گازی
ـ تثبیت میعانات گازی
ـ شیرینسازی
ـ نمزدایی
ـ تنظیم نقطه شبنم، مرکپتانزدایی و تراکم گاز جهت انتقال
ـ بازیافت و دانهبندی گوگرد
ـ واحد احیای منواتیلن گلایکول (MEG)
عملیات توسعه فازهای ۲ و ۳ در مهرماه ۱۳۷۶ به گروه توتال پارس جنوبی با سهم ۴۰ درصد، و به عنوان متصدی اصلی توسعه و شرکتهای گاز پروم روسیه و پتروناس مالزی هر یک با ۳۰ درصد سهم واگذار گردید.
بهرهبرداری از این پالایشگاه در بهمن ماه ۱۳۸۱ توسط خاتمی رئیسجمهور وقت رسماً آغاز گردید.
فازهای ۴ و ۵
طرح توسعه فازهای ۴ و ۵ به منظور تولید روزانه ۵۶ میلیون مترمکعب گاز از مخزن طراحی و اجرا گردیده است.
هدف از توسعه فازهای ۴ و ۵ عبارتند از:
ـ تولید روزانه ۵۰ میلیون متر مکعب گاز طبیعی
ـ تولید روزانه ۸۰ هزار بشکه میعانات گازی
ـ تولید سالیانه یک میلیون تن اتان (به عنوان خوراک پتروشیمی)
ـ تولید سالیانه یک میلیون و پنجاه هزار تن گاز مایع (پروپان و بوتان) «LPG» به منظور صادرات
ـ تولید روزانه چهارصد تن گوگرد
تأسیسات دریایی فازهای ۴ و ۵ عبارتند از:
ـ ۲ سکوی تولید در فاصله حدود یکصد کیلومتری از ساحل دارای ۲۴ حلقه چاه
ـ ۲ رشته خط لوله ۳۲ اینچ دریایی به منظور انتقال گاز به پالایشگاه ساحلی
ـ ۲ رشته خط لوله ۴/۵ اینچی انتقال محلول گلایکول
تأسیسات ساحلی فازهای ۴ و ۵ عبارتند از:
ـ یک رشته خط لوله ۵۶ اینچ به طول ۶۷ کیلومتر جهت انتقال گاز به خط لوله سراسری گاز کشور
ـ یک رشته خط لوله ۳۰ اینچ ارسال میعانات گازی از مخازن به ایستگاه اندازهگیری میعانات
ـ واحدهای دریافت و جداسازی گاز و میعانات گازی، تثبیت میعانات گازی، شیرین سازی و نمزدایی
ـ تنظیم نقطه شبنم، مرکپتانزدایی و تراکم گاز جهت انتقال
ـ بازیافت و دانهبندی گوگرد
ـ واحد احیای منواتیلن گلایکول
عملیات توسعه این فازها در مردادماه سال ۱۳۷۹ به کنسرسیومی متشکل از شرکتهای انی ایتالیا به میزان ۶۰ درصد، پترو پارس به میزان ۲۰ درصد، و نیکو به میزان ۲۰ درصد، واگذار شد. بهرهبرداری رسمی از این پالایشگاه در ۲۷ فروردین ۱۳۸۴ با حضور ریاستجمهوری اسلامی ایران آغاز گردید. ادامه دارد...