مهدی تاجیک
تیتر درشتی که روزنامه ارگان دولت برای صفحه نخست روز شنبه انتخاب کرده بود، ضرباهنگی معنادار داشت؛ «گشایش باب جدید در نقد دولت». این عنوان شش کلمهای در واقع نقطه آغاز سلسله واکنشهای حامیان دولت بود بر اظهارات رئیس قوه قضائیه در همایش سالانه مدیران دیوان محاسبات کشور.
آیتالله هاشمی شاهرودی در جمع مدیران دیوان محاسبات زبان به انتقاد از طرحهای اشتغالزایی و برخورد با مفاسد اقتصادی و کندی روند خصوصیسازی گشوده بود و به فاصله 48 ساعت از اعلام تغییر وزرای نفت و صنایع از برخی برخوردها با مدیران که منشاء ضربههای سنگین به نظام شده اظهار تاسف کرده و سپس با صراحت بیشتری ادامه داده بود که اگر ما مکرراً مدیر و وزیر عوض کنیم چیزی عوض نخواهد شد بلکه باید همت مدیران فعلی را زیاد کنیم.
محل اختلاف اصلی همین جا شکل گرفت، برخی رسانههای اصولگرا دست به کار پاسخگویی به مواضع گلایهآمیز رئیس قوه قضائیه شدند و این بار روزنامه کیهان بود که برخلاف معمول دامن پرهیز پیشه کرد و چیزی نگفت. با این حال «ایران» روزنامه ارگان دولت برای نشان دادن واکنش به موضعگیری آیتالله شاهرودی برخی اظهارنظرها را کنار هم چید به گونهای که مخاطب از مجموع آن، سمتگیری حقیقی ارگان دولت در این ماجرا را درمییافت. با آنکه عنوان «گشایش باب جدید در نقد دولت» در صفحه نخست این روزنامه به گونهای انتخاب شده بود که گویا دولتمردان به استقبال نقدهای تازه رفتهاند ولی در متن گزارش، از برخی فرازهای سخنرانی آیتالله شاهرودی خرده گرفته شده بود. خصوصاً آنجا که مشاور مطبوعاتی رئیسجمهور اظهارات رئیس قوه قضائیه را نقض اصل تفکیک قوا دانسته و خواستار جبران این اشتباه به نحوه مقتضی و جلوگیری از تکرار آن شده بود. به این ترتیب از فحوای موضعگیری ارگان دولت چنین برمیآمد که گرچه باب جدیدی در نقد دولت باز شده ولی این باب باید بسته شود و از گشودن دوباره آن نیز جلوگیری به عمل آید. چنین درکی از گزارش ارگان دولت با انتشار مصاحبهای از جواد آرینمنش نماینده مشهد تقویت میشد چرا که این نماینده حامی دولت، با سوالبرانگیز خواندن اظهارات آیتالله شاهرودی در افکار عمومی، چنین عنوان کرده بود که مشکلات دستگاه قضایی فراوانتر از آن است که مسئولان ارشد آن، فرصت پرداختن، نقد عملکرد دستگاه اجرایی و برشمردن صفتهای آن را بدهند.
مخاطب انتقادها
گرچه اساس خاطرآزردگی حامیان دولت از موضعگیری رئیس قوه قضائیه به دلیل اعلام مخالفت وی با «تغییر مکرر مدیر و وزیر» صورت گرفت ولی هواداران دوآتشه کابینه احمدینژاد سخنان آیتالله شاهرودی درباره شیوه برخورد با فساد اقتصادی و مدیریت منابع اقتصادی را نیز خوش نداشتند.
رئیس قوه قضائیه هشدار داده بود که اگر در تحقق برنامههای اقتصادی ناکام بمانیم، شکستی برای تجربه جمهوری اسلامی خواهد بود و لذا دستگاهها باید با بازنگری در عملکرد خود، ببینند که چقدر توانستهاند اهداف و مقاصد کلان را دنبال کنند و تا چه میزان قادر بودهاند از درآمدهای نفتی در هزینههای جاری مستقل شوند. آیتالله شاهرودی که محور سخنرانیاش در همایش مدیران دیوان محاسبات را برپایه آسیبشناسی بحث مبارزه با فساد بنا کرده بود به مدد جملهای تمثیلی نحوه برخورد با مدیران متخلف را هم مورد انتقاد قرار داده و در آسیبشناسی این ماجرا نیز گفته بود: «روشهای برخوردمان نباید مضرانه باشد، به گونهای که به جای اصلاح ابرو، چشم را کور کنیم.»
این اشارات که البته مخاطبش در درجه نخست مسئولان دستگاه نظارتی، به ویژه مسئولان حسابرسی محسوب میشدند، وقتی در کنار انتقاد رئیس قوه قضائیه از تغییر مدیران و وزیران قرار گرفت، حامیان قوه مجریه را به فکر فرو برد که ممکن است هدف این موضعگیریها، کابینه و کارگزارانش نیز باشد. خصوصاً که آیتالله شاهرودی درست قبل از انتقاد از تغییر وزیران، گفته بود نباید طوری برخورد کنیم که بیانگیزگی در مدیران ایجاد شود و مدیران باسابقه را حذف کنیم و در مقابل آدمهای بیعرضهای که هیچ ابتکار و خلاقیتی برای نظام ندارند و به مملکت ثروتی اضافه نکردهاند را جایگزین کنیم. رئیس قوه قضائیه پیش از آنکه سالن همایش را ترک کند، البته پیشبینی کرده بود که موضعگیریهایش واکنشبرانگیز خواهد شد و به همین دلیل نیز پس از آنکه بحث درباره آسیبهای برخورد با مفاسد اقتصادی را پایان داد، خطاب به کسانی که سخنان وی را میشنیدند، گفت: «امیدوارم این بحثها منتهی به این نشود که عدهای شانتاژ کنند و بگویند که ما ضد مبارزه با فساد هستیم، زیرا معتقدیم مبارزه با فساد باید انجام گیرد اما نباید ثروتهای عظیم را هم از دست بدهیم.»
به رغم اظهار امیدواری رئیس قوه قضائیه درباره اینکه سخنانش با شانتاژ روبهرو نشود، روزنامه «سیاست روز» از رسانههای حامی دولت، در یادداشتی که سایت خبری بازتاب آن را «اهانتآمیز» تلقی کرد، با متهم کردن رئیس قوه قضائیه به فرافکنی چنین نوشت: «شش سال گذشت و هنوز بر اریکه ریاست قضائیه کشور نشستهاید و از وضعیت ویرانه مینالید؟ آش آنقدر شور است که به نمایندگان مجلس به بهانه دخالت در کار قاضی اجازه تحقیق و تفحص نمیدهید و وقتی نمایندگان خواستار رسیدگی به منابع مالی قوه قضائیه میشوند، حتی آنان را به دفترتان هم راه نمیدهید.» سیاست روز پس از کنار هم چیدن چنین اتهامهایی علیه رئیس قوه قضائیه با لحنی انتقادی خطاب به وی نوشت: «بله، حق دارید! هرکس جای شما بود فرافکنی میکرد، بهترین دفاع حمله است. به جای اینکه سروسامانی به وضعیت ویرانهای که امروز نام ویرانه را هم به زحمت میتوان بر آن نهاد، بدهید، در خصوص تغییر وزیران اظهارنظر میکنید. چون بحث باید عوض شود و این بار اولتان نیست.
به این ترتیب سیاست روز، آشکارا نشان میدهد که هدفش از طرح چنین انتقادهایی علیه آیتالله شاهرودی، مخالفت وی با «تغییر مکرر مدیر و وزیر» است، هر چند که این روزنامه حامی دولت، موضعگیری رئیس قوه قضائیه درباره دلایل فرار سرمایه را نیز با دیدی انتقادی مورد بررسی قرار داده و با طرح مجدد اتهام فرافکنی علیه آیتالله شاهرودی مینویسد: «سخن از فرار سرمایه به میان آمد که بزرگترین فساد اقتصادی، فراری دادن سرمایهها با حرفهای زائد است، باید با ناامنی اقتصادی مبارزه کرد و الحق که شما در این فرافکنی موفق بودید.»
سیاست روز یادداشت خود را با لحنی حق به جانب اینگونه پایان برده بود: «آقای شاهرودی شما حق دارید، ولی یک چیز را فراموش کردهاید، این جنجالها روزی تمام میشود و آنگاه باید در آن دنیا پاسخگو باشید.»
یادداشت سیاست روز اما نقطه پایان واکنشهای رسانهای به موضعگیریهای رئیس قوه قضائیه نبود چرا که درست در همین اثنا پایگاه خبری اینترنتی رجانیوز از دیگر سایتهای حامی دولت نیز در یادداشتی با عنوان «چند نکته پیرامون اظهارات اخیر ریاست محترم قوه قضائیه» با نقل بخشی از سخنان آیتالله شاهرودی در همایش مدیران دیوان محاسبات آورده بود: «شاید نخستین چیزی که با خواندن این جملات به ذهن خواننده متبادر میشود این باشد که اینها گوشههایی از سخنان یکی از منتقدان و مخالفان سرسخت دولت است که صحبتهای چندان جدیدی نیز نبوده و مسبوق به سابقه است ولی زمانی که خواننده به شخصیت گوینده این سخنان پی میبرد، شاید تنها سوالی که ذهن او را مشغول کند این باشد که چرا آقای هاشمی شاهرودی در دوران هشت ساله اصلاحات هیچگاه با این شدت و حدت عملکرد دولت را به چالش نکشید و از آن انتقادی نکرد؟
رجانیوز گرچه در ادامه یادداشت خود بر این نکته صحه گذاشته که دولت نهم مصون از انتقاد نیست ولی بلافاصله واکنش خود به اظهارات آیتالله شاهرودی را با سوال دیگری همراه کرده و مینویسد: «آیا جز این است که برخی از سخنان (جدای از صحیح یا نادرست بودن) آن چنان بیپروا و غیرقابل انتظارند که ناخواسته به بهانهای برای تخریب دولت توسط دشمنان قسم خورده داخلی و خارجی تبدیل میگردند؟»
یادداشتنویس رجانیوز سپس با ردیف کردن مواردی که به عقیده وی دستاوردهای دولت نهم قلمداد میشود از تصمیمهای دولت در ادغام سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور در نهاد ریاست جمهوری و اجرای طرح سهام عدالت به عنوان کارهای بکر و جدید در راستای تحقق سریعتر اصل 44 و خصوصیسازی نام برده و با «بیسابقه» خواندن این اقدامات پرسیده است که آیا باید این تصمیمها را صرفاً شعار دادن و ترک میدان عمل خواند؟
این پایگاه خبری هوادار دولت واکنش خود به موضعگیری آیتالله شاهرودی را با کنایه به دولتهای گذشته پیش برده و با متهم کردن این دولتها به فرصتسوزیها و از دست دادن منابع و امکانات مینویسد که در حال حاضر دولت با تلاشی مضاعف در تمامی زمینهها در حال احیای مجدد فرصتهای از بین رفته قبلی و بالفعل کردن امکانات و استعدادهای موجود در کشور است. رجانیوز همچنین با طرح این ادعا که در گذشته نه چندان دور، بسیاری از افراد بدون کوچکترین دغدغه و ترسی از نهادهای بازرسی و نظارتی وقت دست به بزرگترین فسادهای مالی و کلان اقتصادی میزدند، عملکرد قوه قضائیه در مبارزه با مفاسد اقتصادی را مورد انتقاد قرار داده و برای اثبات مدعای خود مینویسد که برخی از مفسدان اقتصادی که جرمشان هم ثابت شده بنا به دلایل نامعلومی در حصار امنیتی تعجببرانگیزی به سر میبرند.
انتقاد رئیس قوه قضائیه از «تغییر مکرر مدیر و وزیر» نیز از جانب پایگاه رجانیوز بدون پاسخ نمانده و یادداشتنویس این سایت اینترنتی در توجیه اقدام دولت در تغییر وزیران این نکته را پیش میکشد که ریشه بسیاری از نابسامانیها در کشور و به خصوص امور دولتی کمبود افراد متخصص و در عین حال متعهد است و طبیعی است که اگر رئیسجمهوری که موظف به ساختن یک کابینه برای اداره کشور است، هر چقدر بر روی این دو مقوله (یعنی تعهد در عین تخصص) حساسیت و اهمیت بیشتری به خرج دهد، ممکن است که تغییرات و جابهجاییهای گستردهتر و بیشتری را در بین مدیران ارشد خود انجام دهد، چرا که دغدغه اصلی و مهمتر او، خدمت هر چه بهتر و سریعتر به کشور است و در این راه از شنیدن ناسزاها، هراسی نداشته و سعی نمیکند تا به مخالفان خود به روش آنها پاسخ دهد و خود را درگیر بازیهای رسانهای و فضاسازیهای کاذب کند. رجانیوز در پایان نقد خود به اظهارات رئیس قوه قضائیه، اصل تفکیک قوا را مستمسک قرار داده و مینویسد همانقدر که دخالت و موضعگیری رئیسجمهور در عزل و نصبهای قوای مقننه و قضائیه و خردهگیری بر آن، ناصواب و غیرقانونی است، چنین رویهای از سوی مقامات مسئول در آن قوه نیز پذیرفتنی نیست و این تفکیکی عقلایی به منظور اجتناب از تداخل وظایف است.
تحلیل منحصر به فرد
پس از واکنش همزمان چند رسانه حامی دولت به موضعگیری اخیر آیتالله شاهرودی، معاون رئیسجمهوری نیز تحلیل خود را از این مواضع به نمایش گذاشت. تحلیلی که متفاوت از سایر تحلیلهای حامیان دولت بود و البته در نوع خود توجهبرانگیز.
حجتالاسلام و المسلمین دکتر «سیداحمد موسوی» معاون حقوقی و امور مجلس رئیسجمهوری با این گمانهزنی که خطاب آیتالله شاهرودی اقدامات دولت نهم نبوده اظهار عقیده کرده از دست دادن فرصتها، عدم استفاده از ظرفیتهای عظیم کشور، کند بودن روند خصوصیسازی و نیز افزایش تعداد حقوقبگیران دولتی، مواردی نیست که ظرف یکی دو سال اخیر توسط این دولت به وجود آمده باشد تا رئیس قوه قضائیه بخواهد نسبت به آنها به دولت تذکر دهد بلکه اینها مشکلاتی است که به علت عدم توجه و قاطعیت و برنامهریزی صحیح و مطلوب، طی سالیان گذشته به وجود آمده است.
معاون رئیسجمهوری همچنین به مانند بسیاری از همفکران خویش با نقد عملکرد دولتهای گذشته بار دیگر برداشت خود از مواضع رئیس قوه قضائیه را پیش کشیده و بنابراین با انداختن توپ در زمین حریفان سیاسی میگوید: اگر تذکر رئیس محترم قوه قضائیه طی سالهای گذشته مورد توجه، مداقه و محاسبه قرار گیرد معلوم میشود ضعف برخی از دولتهای گذشته که با اهمال در مسائل اجرایی و کاهلی در رشد و توسعه کشور مسائل سیاسی را مهمترین مشکل کشور قلمداد میکردند چه میزان ضرر و زیان متوجه کشور کرده است.
توضیح مواضع رئیس
شاید اگر مشاور رئیس قوه قضائیه درباره اظهارات اخیر آیتالله شاهرودی توضیحی ارائه نمیکرد، معاون رئیسجمهور میتوانست بر گمانه خود باقی بماند و همچنان معتقد باشد که مواضع انتقادی رئیس قوه قضائیه نسبت به دولتهای گذشته ایراد شده است ولی توضیحات حجتالاسلام منتظری پیرامون اظهارات آیتالله شاهرودی موید گمانهزنی معاون رئیسجمهور نبود چرا که وی با دفاع از مواضع رئیس قوه قضائیه گفت: رئیس دستگاه قضایی به عنوان ناظر بر مجموعه تشکیلات دولتی میتواند اظهارنظر کند که آیا فلان سیاست یا اقدام صورت گرفته در جامعه، اثرات مثبتی خواهد گذاشت یا اثرات منفی.
مشاور رئیس قوه قضائیه همچنین با رد ادعای برخی حامیان دولت که موضعگیری آیتالله شاهرودی را نقض اصل تفکیک قوا ارزیابی کرده بودند تعریف خود را از تفکیک قوا ارائه داد و گفت: استقلال قوای سهگانه در کشور به این معنا نیست که رئیس یک قوه نتواند نسبت به برخی سیاستهای اتخاذ شده انتقاد داشته باشد.
مشاور آیتالله شاهرودی از همین رو برخی واکنشهای انجام شده نسبت به موضعگیری رئیس قوه قضائیه را نیز دارای اغراض خاص دانسته و تاسف خود را از اینکه برخی منتقدان با انگیزههای خاص به دنبال پیدا کردن سوژههایی برای بیان اغراض خاص خود نسبت به دستگاه قضایی هستند ابراز کرد.
بازگشت آرامش
با فروکش کردن واکنشها به اظهارات آیتالله شاهرودی برخی از حامیان دولت بر این باور شدهاند که شاید زیرکانهترین نقش را در میان رسانههای اصولگرا روزنامه کیهان ایفا کرد که اصولاً با چاپ گزینشی سخنرانی رئیس قوه قضائیه و نپرداختن به بخشهای انتقادی این سخنرانی خود را از هیاهوی دیگر رسانههای حامی دولت کنار کشید. هر چند که شاید در آیندهای نه چندان دور و با اعلام موضع انتقادی دیگری از جانب رئیس قوه قضائیه، رسانههای اصولگرا همه دست به دست هم واکنشی دیگر علیه آیتالله شاهرودی را ترتیب دهند.