تصمیم انگلیس برای اخراج چهار دیپلمات روس، پس از پاسخ منفی مسکو به درخواست تحویل یک متهم به قتل «آلکساندر لیتویننکو» افسر سابق امنیتی روسیه به لندن، به بزرگترین چالش در روابط دو کشور پس از پایان جنگ سرد منجر شده است.
اظهارات و واکنشهای تند مقامات روسیه در قبال این موضع انگلیس، نشانگر آنست که مسکو خود را برای اقدامات متقابل برابر انگلیس آماده میکند.
به گزارش ایرنا «میخاییل کامنین» سخنگوی وزارت امور خارجه روسیه این تصمیم انگلیس را اقدامی تحریکآمیز خواند و اعلام کرد: انگلیس باید بداند که این اقدام بدون پاسخ نخواهد ماند.
مسکو مرگ «لیتویننکو» را یک مسأله جنایی میداند و لندن را به تلاش عمدی برای سیاسی کردن این مسأله متهم میکند.
«آلکساندر لیتویننکو» افسر سابق سازمان امنیت فدرال روسیه و از مخالفان دولت روسیه، در ماه نوامبر (آذرماه) سال گذشته بر اثر مسمومیت ناشی از مواد شیمیایی در لندن جان باخت.
دولت و دادستانی انگلیس پس از تحقیقات فراوان، «آندره لوگووی» همکار سابق «لیتویننکو» را به دست داشتن در مرگ وی متهم کرده و از روسیه خواستار تحویل این شخص برای محاکمه شدند.
مطبوعات و برخی مقامات غربی نیز مدعی شدند روسیه در حادثه مسمومیت «لیتویننکو» دست داشته است.
واکنش روسیه به این اتهامات و پاسخ منفی به درخواست لندن برای محاکمه «لوگووی»، در ماههای اخیر، باعث تیرگی شدید روابط مسکو و لندن شده بود و با تصمیم اخیر دولت انگلیس به اوج خود رسید.
در روزهای نخست پس از مسمومیت و مرگ «لیتویننکو»، دادستانی کل روسیه برای کمک به تحقیقات انگلیس در روشن شدن علت مرگ این افسر سابق سازمان امنیت فدرال روسیه موافقت کرده بود.
یک گروه از کارکنان بخش مبارزه با تروریسم «اسکاتلندیارد» انگلیس نیز با همین هدف به مسکو سفر کردند.
رسانههای خبری انگلیس علت مرگ «لیتویننکو» را مسمومیت ناشی از ماده رادیواکتیو «پولوتونیوم» 210 عنوان کرده و گفته بودند رد این ماده را در 12 محل در خاک این کشور و در هواپیماهایی که بیش از 33 هزار مسافر در ماه گذشته جابجا کرده و برخی از آنها بین لندن و مسکو در پرواز بودهاند کشف کردهاند.
اگرچه این مسأله روابط انگلیس و روسیه را بشدت دچار تنش ساخت ولی باید ریشه درگیریهای سیاسی دو کشور را به اختلافات قدیمیتر آنها مربوط دانست.
در واقع مناسبات مسکو و لندن پیش از این مسأله نیز با توجه به پناهندگی چند ناراضی روس به انگلیس و عدم استرداد آنها به روسیه، متشنج بود.
«بوریس برزوفسکی» سرمایهدار فراری روس و «احمد زاکایف» رهبر جداییطلبان چچن از چند سال پیش در پناهندگی دولت انگلیس بوده و لندن به درخواستهای مکرر مسکو برای استرداد آنها پاسخ منفی داده است.
سه سال پیش نیز به دنبال شناسایی و بازداشت چندتن از کارکنان سفارت انگلیس در مسکو به اتهام جاسوسی، روابط لندن و مسکو به تیرگی گراییده و زمینه اختلافات بعدی را فراهم ساخت.
در سال 2004 میلادی، سازمان امنیت فدرال روسیه این شبکه جاسوسی انگلیس را در پوشش سفارت این کشور خنثی کرد ولی به تصمیم «ولادیمیر پوتین» و به منظور حفظ روابط دو کشور افراد دستگیر شده از روسیه اخراج نشدند.
بنابراین، مرگ مشکوک «لیتویننکو» افسر امنیتی ناراضی روسیه در لندن، آتش اختلافات دیرینه مسکو و لندن را شعلهور ساخت.
خردادماه امسال زمانی که لندن از مسکو خواست «آندرهلوگووی» را برای محاکمه به این کشور تحویل دهد، با پاسخ منفی روسیه مواجه شد.
«مارینا گریدنوا» سخنگوی دادستانی کل روسیه گفته بود: «آندره لوگووی» در صورت اثبات اتهام، تنها در روسیه قابل محاکمه است.
وی تأکید کرد طبق بند 61 قانون اساسی روسیه، شهروندان روس به کشورهای دیگر تحویل داده نمیشوند. سخنگوی دادستانی کل روسیه با اشاره به این که انگلیس، اسناد مربوط به اتهام شهروند روس را ارایه نداده گفت: دادستانی کل روسیه در صورت دریافت این اسناد، آنها را در چارچوب پرونده مسمومیت «لیتویننکو» بدقت مورد بررسی قرار خواهد داد. «دفتر پیگیری قضایی سلطنتی انگلیس» حکم احضار «آندره لوگووی» را صادر کرده بود. «لوگووی» خود نیز اتهام وارده از سوی لندن را رد کرده و آن را اقدامی سیاسی خواند.
«کنمک دونالد» از مدیران دفتر پیگیری قضایی انگلیس ادعا کرده: لوگووی با استفاده از مواد تشعشعزا، در پاییز سال گذشته در رستورانی در لندن «آلکساندر لیتویننکو» را مسموم کرده و به قتل رسانده است.
آندره لوگووی افسر سابق «کا.گ.ب»، در مقابل این اتهام، سرویس ویژه انگلیس «ام.آی ـ 6» را به قتل «آلکساندر لیتویننکو» پناهنده روس در انگلیس متهم کرد و گفت: شواهد کافی برای اثبات این اتهام در دست دارد. وی افزود: «لیتویننکو» و حامی وی «بوریس برزوفسکی» (سرمایهدار روس پناهنده در انگلیس) به استخدام سرویس ام.آی ـ 6 انگلیس درآمده بودند.
این بازرگان روس با اشاره به دیدارش با لیتویننکو در سال گذشته گفت: لیتویننکو از برزوفسکی و ام.آی ـ 6 بخاطر کمتوجهی به خود و پرداخت ناکافی بابت خدماتش دلسرد شده بود.
به گفته لوگووی، «ام . آی ـ 6» در تلاش برای بدست آوردن مدارکی برای رسوا کردن رییسجمهوری روسیه و خانوادهاش بودند و به وی پیشنهاد کردند که به این کار بپردازد.
لوگووی همچنین به روابط لیتویننکو و «احمد زاکایف» یکی از رهبران شورشیان چچنی پناهنده در انگلیس اشاره کرد و گفت: لیتویننکو به درخواست زاکایف در استانبول با نمایندگان گروههای شورشی چچنی دیدار کرده و به دره «پانکیسی» در گرجستان هم سفر کرده بود.
سفارت انگلیس در مسکو دست داشتن سازمان اطلاعاتی انگلیس در قتل لیتویننکو را رد کرده است.
«سرگئی لاوروف» وزیر امور خارجه روسیه در ماههای اخیر در مورد اثرات منفی رویکرد دولت انگلیس در تحقیق پیرامون مرگ «الکساندر لیتویننکو» عامل امنیتی سابق روس هشدار داده بود.
وی گفت: انگلیس تلاش میکند از این مسأله جنایی برای اهداف سیاسی استفاده کند. «دیوید میلیبند» وزیر امور خارجه انگلیس با اشاره به خودداری روسیه از تحول «آندره لوگووی» تبعه روس متهم به قتل لیتویننکو به انگلیس گفت: دولت این کشور تصمیم به اخراج چهار دیپلمات سفارت روسیه از لندن گرفته است. وزارت امور خارجه روسیه، این تصمیم دولت انگلیس را «نشانه تشدید روحیه ضدروسی در محافل انگلیس» که به دستگاه دیپلماسی لندن انتقال یافته است، توصیف کرد و نسبت به اقدام متقابل هشدار داد.
مسکو، اقدام دولت انگلیس را عملی برنامهریزی شده برای سیاسی کردن مسأله مرگ «آلکساندر لیتویننکو» افسر سابق سازمان امنیت فدرال روسیه خواند.
کرملین اعلام کرده قانون اساسی روسیه اجازه تحویل اتباع این کشور را به کشورهای دیگر نمیدهد.
وزارت امور خارجه روسیه همچنین از سیاستهای انگلیس در قبال روسیه که طی چند سال اخیر به شماری از اتباع روس از جمله «بوریس برزوفسکی» سرمایهدار فراری روس و «احمد زاکایف» رهبر شورشیان چچنی پناه داده و از تحویل آنها به روسیه خودداری کرده، انتقاد کرده است.
مقامات لندن برای تحویل گرفتن تبعه روس متهم به قتل «لیتویننکو» از روسیه درخواست کردند این کشور قانون اساسی خود را تغییر دهد تا بتواند «لوگووی» را به لندن اعزام کند.
مسکو پس از رد این تقاضا، در مقابل از انگلیس خواست برای پس گرفتن پناهندگی سیاسی «بوریس برزوفسکی» سرمایهدار فراری روس و «احمد زاکایف» رهبر شورشیان چچنی و تحویل آنها به روسیه قانون خود را تغییر دهد.
به نظر میرسد در روزها و ماههای آینده با توجه به اختلافات دیرینه مسکو و لندن و نیز درگیریهای سیاسی غرب با روسیه که اخیراً با تعلیق معاهده نیروهای متعارف در اروپا از سوی روسیه تشدید شده است، باید شاهد کنشها و واکنشهای دیگری از دو طرف بود.
آنچه مسلم است اینکه غرب و آمریکا با گسترش دخالتهای خود تحت پوشش دمکراسی و حقوق بشر در امور داخلی روسیه در سال پایانی ریاست جمهوری «ولادیمیر پوتین» و نیز انتخابات آتی دومای این کشور، در تلاش برای تأثیرگذاری بر آینده سیاسی روسیه است.
کارشناسان سیاسی معتقدند حکومت روسیه با درک این واقعیت و احساس نگرانی از فعالیتهای اینچنینی اروپا و آمریکا و تحریک کشورهای همسایه روسیه، قصد مقاومت در قبال اینگونه دخالتهای آشکار را دارد.