بهداد مهرباور
اجلاس سران کشورهای حاشیه دریای خزر حاشیههای زیادی داشت که مهمترین آن حضور رئیسجمهور روسیه در اجلاس تهران بود.
درباره اینکه سفر پوتین برای مقامات و دستگاه دیپلماسی ایران از چه جنبههایی اهمیت داشت، بحثهای فراوانی مطرح است.
عدهای معتقدند دولت در پی شکستن طلسم ورود مقامات مهم دنیا به تهران در دو سال گذشته بود.
عدهای معتقدند ایران به دنبال نشان دادن ضعف غرب در گسترش تحریمهای بینالمللی بود و ... اما فارغ از این بحثها این نشست و سفر پوتین به تهران، بازتابهای مختلفی در داخل کشور و از حیث عملکرد و رفتارهای دولت حاکم داشت.
این بازتابها که غالباً در وبلاگها و سایتهای سیاسی مطرح میشوند، کمتر در رسانهها مجال طرح پیدا کردند. ولی نکات مهمی درباره اجلاس سعدآباد مطرح شد.
اول اینکه: محمود احمدینژاد، رییسجمهوری اسلامی ایران دیروز در حالی از ولادیمیر پوتین، رئیسجمهوری روسیه در کاخ سعدآباد استقبال کرد، که تا پیش از این هیچیک از مراسم استقبال رسمی ریاست جمهوری را در این مجموعه برگزار نکرده بود.
رییسجمهوری روسیه پس از ورود به تهران در مجموعه کاخ سعدآباد به طور رسمی مورد استقبال محمود احمدینژاد، رییسجمهوری ایران قرار گرفت.
این در حالی است که احمدینژاد پس از آنکه بر مسند ریاست جمهوری تکیه زد دفتر رییسجمهوری را از مجموعه سعدآباد به میدان پاستور منتقل کرد و با تحریم این مجموعه تمام مراسمهای استقبال خود از مقامات بلندپایه خارجی از جمله بشار اسد رییسجمهوری سوریه و هوگو چاوز رییسجمهوری ونزوئلا را در خیابان پاستور برگزار کرد.
احمدینژاد که به پیروی از شعارهای سادهزیستانه بر مسند نهمین دوره ریاست جمهوری تکیه زد، به تبعیت از شهید رجایی محل کار خود را به میدان پاستور منتقل کرد تا از این طریق رهروی خود از رییسجمهور اسبق را به اثبات برساند.
طی سالهای اخیر رؤسای جمهور سابق، مجموعه میدان پاستور را برای رییسجمهور ایران مناسب ارزیابی نکرده و مقر ریاست جمهوری را به مجموعه کاخ سعدآباد منتقل کرده بودند.
با این حال به نظر میرسد رییسجمهور اصولگرا هفته گذشته با برگزاری مراسم استقبال از پوتین در کاخ سعدآباد، سرانجام پذیرفته است که با چنان شعارهایی نمیتوان از مقامات عالیرتبه خارجی استقبال کرد.
هر چند که این احتمال نیز وجود دارد که وی میان مقامات عالیرتبه خارجی تفاوتی قائل شده و برای هر کدام جایگاه خاص در نظر میگیرد، به طوری که مراسم استقبال از مقامات کشورهایی که در جهان دارای وزن و اعتباری نیستند چون سوریه، ونزوئلا، بولیوی و ... را در مجموعه پاستور برگزار میکند و مراسم استقبال از مقامات کشورهای قدرتمند و معتبر چون روسیه در کاخ سعدآباد برگزار میشود.
گو اینکه نباید این نکته را هم در نظر نگرفت که این امر میتواند به دلیل تاخیر پوتین در ورود به تهران که منجر به تاخیر در آغاز به کار نشست اجلاس کشورهای ساحلی دریایی خزر شد؛ اتفاقی هم بوده باشد.
در هر حال این اقدام یا اتفاق، هر چه بوده را باید به فال نیک گرفت و چشم انتظار بود تا از این پس دولت اصولگرا به عنوان نماد و سمبل ملت و کشور بزرگ ایران در عرصه بینالمللی به عرف و قوانین رفتار دیپلماتیک بیش از پیش احترام بگذارد.
دومین نکتهای که در این چند روز مطرح شده است درباره سیاستهای روسیه در ایران است. عدهای نگرانند که برخی مقامات دولتی تمام تخممرغهای خود را در سبد کشوری بگذارند که چندان قابل اعتماد نیست و در چند سال گذشته از رابطه خود با ایران نهایت بهرههای مالی را برده است.
روسیه در واقع در تمامی قطعنامهها به زیان ایران رأی داده است ولی از منافع مالی سرشار خود در ایران نیز چشمپوشی نکرده است، یعنی دلیلی برای این چشمپوشی وجود نداشته.
چون سالهاست که احساس میکند میتواند از رابطه انحصاری خود بهرهبرداری کند و این کار را هم کرده است.
لذا بررسی روابط ایران و روسیه از نکات مهمی بوده است که در چند روز گذشته مورد توجه رسانهها و اصحاب مطبوعات قرار گرفته است. نگاهی به این رابطه خالی از لطف نیست:
آمریکا: در حق ملت ایران ظلمها کرده است، در جنگ دوم جهانی خاک ایران را اشغال کرده و در جریان کودتای 28 مرداد بزرگترین خیانت را در حق توسعه و دموکراسی مرتکب شده است.
روسیه: در حق ملت ایران ظلمها کرده است، در جنگ دوم جهانی خاک ایران را اشغال کرده و در تاریخ معاصر ایران ضمن حمایت از تودهایها اقدام به انحراف جریان انقلابیگری و تحول آرمانهای اصیل نموده است.
آمریکا: جاسوسی و کمک به صدام در پرونده دفاع مقدس ثبت شده است.
روسیه: کمکهای نظامی و دیپلماتیک به صدام در پرونده دفاع مقدس ثبت شده است.
آمریکا: درگیری در آبهای خلیج فارس و انهدام هواپیمای مسافری و حمله مفتضحانه هواپیمایی طبس را در کارنامه ایران خود ثبت نموده است.
روسیه: جنگهای مصیبتبار در عهد ذلتبار قاجار و تصاحب اراضی تاریخی ایران و اشغال خاک ایران و تجاوز سربازان روسی به ناموس ایران و مبارزه با نهضت جنگل را در کارنامه خود ثبت نموده است.
آمریکا: حمایت قاطع از اسرائیل
روسیه: حمایت قاطع از اسراییل البته کمی غیرشفافتر
آمریکا: کشتار مسلمانان در عراق و افغانستان.
روسیه: کشتار مسلمانان در افغانستان و چچن.
آمریکا: یکبار سفارت خود را در ایران تسخیر شده و اتباع خود را به گروگان دیده است.
روسیه: یکبار کنسولگری خویش به تسخیر و سفیر خود را کشته یافته است.
آمریکا: حافظه تاریخی مردم ایران در خصوص آمریکا چندان مثبت نیست.
روسیه: حافظه تاریخی مردم ایران در خصوص روسیه به هیچوجه مثبت نیست.
آمریکا: کارشکنی در پروژههای اقتصادی و سنگاندازی در مقابل پیشرفت ایران.
روسیه: سوءاستفاده از وضع موجود و موذیگری (نمونه بارز نیروگاه اتمی بوشهر)
آمریکا: ...
روسیه: ...
همه با هیجان پیگیر ورود پوتین و برنامههای سفر او بودند. همهجا مرتب و تمامی تمهیدات اندیشیده شده بود، کاخ سعدآباد بار دیگر پس از دو سال آب و جارو شده بود، تیمهای امنیتی، غذاهای... و پوشش رسانهای تمامعیار برای پذیرایی از رییسجمهور یک کشور ابرقدرت با سابقه ذکر شده بود. در سطور فوق، حتی در چهره مسوولین دولت نوعی ذوقزدگی و دستپاچگی خاص دیده میشود.