دو روز بعد از سفر نوری المالکی نخستوزیر عراق به تهران که همزمان با آن رییسجمهور آمریکا به وی هشدار داد که به ایران اعتماد نکند، و همزمان با تحرکاتی که برخی تحلیلگران جهانی از آن به عنوان افزایش وزن دیک چینی در کاخ سفید تعبیر کردهاند، هاشمیرفسنجانی در نماز جمعه تهران سخنی گفت که بلافاصله توسط خبرگزاریهای جهان مخابره شد. وی خواستار آغاز مذاکراتی در هر سطح اما بدون پیششرط بین ایران و آمریکا برای حل مشکلات دو کشور شد. پیش از این محمود احمدی نژاد رییسجمهور ایران که به جناح مخالفهاشمی تعلق دارد با نوشتن نامه به رییسجمهور آمریکا و سخنانی در مناسبتهای مختلف، آمادگی خود را برای سفر به آمریکا و مذاکره با مقامات آن کشور اعلام داشته بود. از همین رو قید "مذاکره در هر سطح" در سخن رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام میتواند به معنای پیشنهاد جمهوری اسلامی برای گفتگوهای روسای دولت ایران و آمریکا تلقی شود. امری که در از بدو تولد جمهوری اسلامی از جمله قبیحترین اعمال بوده که عده زیادی به اتهام پیشنهاد آن از سمتهای خود رانده شده یا حتی مورد تعقیب قرار گرفتهاند، و جناح بنیادگرا تاکنون از آن به عنوان یکی از اصول اساسی انقلاب و حتی اسلام یاد کرده و اصلاحطلبان را به زیر پا گذاشتن این اصول متهم ساخته است. به هر ترتیب، شواهد موجود و از جمله آرایش تبلیغاتی ماههای اخیر نشان میدهد که با آشکار شدن موافقت برخی سطوح بالای تصمیمگیری با مذاکرات ایران و آمریکا، آن مخالفتها ادامه خواهد داشت.
پیشینه پیشنهاد
پیشنهاد مذاکره با آمریکا که سرانجام در زمانی از تهران مخابره میشود که به نظر تحلیلگر روزنامه دیلی تلگراف دیرهنگام است، در سالهای گذشته چند باری از سوی واشنگتن مطرح گردید که هر بار تهران جواب سرد و منفی بدان داد. مهمترین سابقه چنین پیشنهادی از سوی واشنگتن به دوران ریاست جمهوری بیل کلینتون رییسجمهور دموکرات آمریکا برمیگردد که در پاسخ سیاست تنشزدائی محمد خاتمی رییسجمهور اصلاحطلب ایران، آمادگی خود را برای حل مشکلات دو کشور اعلام داشت و به عنوان گام اول وزیر خارجه آن دولت از شرکت آمریکا در کودتای 28 مرداد سال 32 نیز از ملت ایران عذرخواهی کرد، اما مخالفت ایران عملا هیچ امکانی برای پایان مخاصمه ربع قرنه دو حکومت باقی نگذاشت.
در ماه گذشته جورج بوش، وزیران دفاع و خارجهاش، نخستوزیر بریتانیا، صدراعظم آلمان و رییسجمهور جدید فرانسه در فرصتهای مختلف اظهار داشتند که تحریمهای اعمال شده علیه جمهوری اسلامی را نتیجهبخش میبینند و قصد دارند اگر ایران تغییری در رفتار خود ندهد سومین قطعنامه را هم به اجرا بگذارند.
همزمان با اعلام آمادگی آمریکا و متحدانش برای تصویب قطعنامه جدید، روسها و چینیها، دو قدرتی که سیاست خارجی ایران به روی آنها برای جلوگیری از تندرویهای آمریکا حساب میکند، با رفتار خود (از جمله خروج چینیها از چند پیمانکاری در صنایع نفت و راهسازی، و تعلل روسها در انجام تعهداتشان در مورد نیروگاه بوشهر) نشان دادند که در دور سوم نیز چون مقطع صدور دو قطعنامه قبلی شورای امنیت سازمان ملل از آنان کاری ساخته نیست.
تحول آخر
آخرین تحولی که به نظر کارشناسان، ممکن است رهبران ایران را به تامل در خصوص رابطه با آمریکا وادار کرده باشد، تور وزیران خارجه و دفاع آمریکا به خاورمیانه عربی و اعلام فروش میلیاردها دلار اسلحه به کشورهای عربی برای مقابله با ایران است، که خود به خود نشان میدهد واشنگتن در سیاستی که شش ماه گذشته در پی آن بوده به اندازه کافی موفق شده که جلب توجه کشورهای میانه رو عربی به "هلال سرخ شیعی" است که رسانههای نزدیک به دولت آمریکا در فرصتهای مختلف درباره آن نوشتهاند.
مذاکره، راه بهتر
هاشمیرفسنجانی جملهای را که به فاصله کوتاهی در دنیا نقل شده در مجموعه ای بیان داشت که مانند همیشه انتقاد از آمریکا بود و اعلام گرفتار شدن آن دولت در باتلاق عراق و باطل شدن طرح خاورمیانه بزرگ. به گفته رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام: "آمریکا بدون شناخت افغانستان و عراق و همچنین ایران وارد این باتلاق شد"، در حالی که: "زمانی خبرنگاری از من پرسید که شما در محاصره کامل آمریکا قرار دارید یعنی در جنوب نیروهای آمریکایی قرار دارند و در غرب و شرق نیز آمریکا حضور دارد. من گفتم که تمام این حرفها درست است، اما آمریکا هیچ حرکتی بر علیه ایران نمیتواند انجام دهد؛ و اگر خودش را اصلاح نکند به اهدافش نمیتواند برسد. در فلسطین نیز همین مساله به وجود آمده است و در جاهای دیگر نیز چنین مشکلاتی برای پیش آمده است که اگر خوی انحصارطلبی را داشته باشد نمیتواند به هدفش برسد."
خطیب نماز جمعه تهران با بیان این که" ما پس از انقلاب مورد تهدیدها و فشارهای زیادی قرار گرفتهایم" افزود: "حمله به طبس و همچنین [این که] به صراحت اعلام کردند جنگ با ایران را و سپس وارد شدن به جنگ از جمله تهدیداتی بود که آنها نسبت به ما انجام دادند. به هر حال این بهانهگیریها یک روز تمام میشود و برای کسانی که آتشافروزی کردهاند نتیجهای نخواهد داشت و ما به آنها توصیه میکنیم که راه درست را انتخاب کنند. مذاکره بهترین راه است." به نوشته آسوشیتدپرس آقایهاشمیبا این مقدمه وی پیام خود را فرستاد و گفت: "ایران هم که در هر سطحی آمادگی مذاکره را دارد، شرطهای تحقیرآمیز و غیرقابل قبول را پس بگیرند و بدون شرط بنشینیم و مسایل منطقه و هستهیی را مورد بررسی قرار دهیم" وی قول داد که ایران به آمریکا کمک کند تا این منطقه آرام و حساس خاورمیانه بیش از این دچار تشویش نشود." آمریکا که در ماههای اخیر چند باری پیشنهادهای مشابه ایران را رد کرده و اعلام داشته تا زمانی که ایران به عملیات غنی سازی اورانیوم پایان ندهد هیچ مذاکرهای صورت نخواهد گرفت، این بار علاوه بر اظهار آمادگی صریح تهران با وعده ای روبهروست که هفته گذشته یک روزنامه آلمانی از زبان دبیر شورای عالی امنیت ملی و مسوول پرونده ایران منتشر کرد (که البته بعد از واکنش رسانههای تندرو، به ناچار تکذیب شد): "در مذاکره درباره همه چیز، از جمله تعلیق هم میتوان سخن گفت". اکنون، سئوال این است ایا با ورود هاشمیرفسنجانی به صحنه تغییری در پاسخ منفی صریح آمریکائیها داده خواهد شد؟
تحول همزمان در جنگ تبلیغاتی ایران و آمریکا گفتههای سخنگوی وزارت خارجه ایران است که در در واکنش به اظهارات اخیر جورج بوش درباره سیاستهای دولت ایران در عراق، به سه دور گفتوگو با آمریکا در عراق اشاره کرد و آن را در ادامه راهبرد ایران مبنی بر ایجاد امنیت و ثبات در عراق دانست که "حمایت از فرآیند شکلگیری دولت و نهادهای دولتی و حمایت همه جانبه از دولت منتخب نوری المالکی از یک سو و تاکید مقامات عراقی بر نقش سازنده ایران دلیلی بر سیاستهای درست جمهوری اسلامی ایران در عراق است."به گزارش ایسنا، محمدعلی حسینی، گفت سیاست خارجی بحرانزا و تشنج آفرین آمریکا که ایجاد اختلاف و دشمنی میان دولتها و ملتهای منطقه را سرلوحه اقدامات خود قرار داده، موجب شده است هزینههای کلانی بر مردم آن کشور تحمیل شود و حیثیت و اعتبار آمریکا در پایینترین سطح جهانی خود قرار گیرد. از جمله اتفاقها که در دور تازه جنگ تبلیغاتی دو کشور تکرار میشود اشاره هر دو طرف به ملت و فاصلهاش با دولت است که هم آمریکائیها درباره دولت و ملت ایران به کار میبرند و هم سخنگویان ایرانی درباره ملت و دولت آمریکا ابراز میکنند که مردم آمریکا با سیاستهای جنگ جویانه دولت بوش مخالفند. این سخن هفته گذشته زمانی باز بر زبان آمد که رییسجمهور آمریکا در هشدار به رییس دولت عراق در حالی که وی را نماینده مردم عراق میخواند یادآور شد که جمهوری اسلامی با اقداماتی که علیه مردم عراق و ایران انجام میدهد یک حکومت مخالفت صلح است.