همزمان با چهارمین سال احراز فرماندهی نیروی همکاری امنیت بینالمللی (ایساف) از سوی ناتو در افغانستان اوضاع این کشور همچنان ناآرام است و مشکلات امنیتی این کشور در کنار دیگر مشکلات موجود، آینده روشنی را برای ملت زجر دیده افغانستان و بزرگترین مأموریت ناتو مجسم نمیکند. در این راستا در این گزارش به فعالیت ناتو، تعهداتش و همچنین اوضاع این کشور در طول این سالها اشاره شده است.
به گزارش ایسنا، گسترش فعالیتهای ناتو بعد از حملات 11سپتامبر افزایش یافت. پس از این حملات بود که اصلی در منشور ناتو مقرر شد که براساس آن حمله به هر کشوری از اعضای ناتو جمله به کل کشورهای عضو ناتو محسوب شد.
علاوه بر افزایش مشارکت ناتو در عرصههای بینالمللی این ائتلاف در 16 آوریل سال 2003 توافق کرد تا فرماندهی نیروی همکاری امنیت بینالمللی (ایساف) را در افغانستان برعهده بگیرد. این تصمیم به درخواست آلمان و هلند، دو کشوری که ایساف را در زمان حصول این توافقنامه در افغانستان فرماندهی میکردند، اتخاذ شد و 19 نماینده ناتو به اتفاق آرا با آن موافقت کردند. واگذاری اداره ایساف به ناتو در 11 اوت سال 2003 به انجام رسید و بدین تربیت برای اولین بار در تاریخ ناتو ماموریتی خارج از محدوده کشورهای عضو ناتو رقم خورد. ناتو در ژانویه سال 2004 حکمت ستین ،وزیر ناتو در ترکیه را به عنوان نماینده عالی رتبه غیرنظامی در افغانستان برگزید. ستین در ابتدا مسئول پیشبرد جنبههای نظامی سیاسی تعهدات این اتئلاف در افغانستان بود.
نیروی به رهبری ناتو در 31 ژوییه سال 2006 اکثریت سربازانش را از کانادا، انگلیس، ترکیه و هلند تشکیل داد که مسئولیت عملیاتهای نظامی در جنوب افغانستان را از نیروی اتئلافی ضدتروریسم به رهبری آمریکا گرفت.
ایساف در راستای بخشی از عملیات آزادی پایدار در ژانویه سال 2006 نیروهای خود را جایگزین سربازان آمریکایی در جنوب افغانستان کرد. گردان شانزدهم حمله هوایی انگلیس که بعدا با پشتیبانی تفنگداران سلطنتی انلگلیس تقویت شدند، هسته مرکزی این نیروها در این منطقه را به همراه سربازان و هلیکوپترهای استرالیا، کانادا و هلند تشکیل داد. فعالیتهای ناتو در ژانویه سال 2006 در جنوب افغانستان بر تشکیل تیمهای بازسازی استانی به رهبری انگلیس در استان هلمند متمرکز بود و هلند و کانادا نیز این ماموریت مشابه را در استان اروزگان و قندهار به انجام رساندند.
شخصیتهای محلی طالبان مخالفتشان را با این نیروها اعلام کردند و متعهد شدند تا مقاومت کنند. همزمان با آغاز عملیاتهای گسترده ناتو برای سرکوبی شبهنظامیان طالبان در سال 2006، جنوب افغانستان به صحنه شدیدترین خشونتها در این کشور از زمان سقوط نیروهای طالبان در سال 2001 بدل شد، در این مدت فرماندهان هلندی، کانادایی و انگلیسی عملیاتهای ناتو را رهبری کردند. فرماندهان ناتو چندین عملیات را با نامهای عملیات ضربه کوهستانی، عملیات مدوسا و عملیات خشم کوهستان و اوج فالکون با هدف ریشهکنی طالبان رهبری کردند.
ناتو در این زمان در حصول پیروزیهای تاکتیکی بر طالبان موفق عمل کرد، اما نتوانست طالبان را به طور کامل شکست دهد و هماکنون نیز عملیاتهای ناتو در این کشور جنگ زده ادامه دارد. ماموریت اصلی ناتو به عنوان یک مولفه کلیدی در فعالیتهای جامعه بینالمللی در افغانستان، کمک به مقامات این کشور جنگ زده در تامین امنیت و ثبات و هموار کردن مسیر برای بازسازی و اداره موثر امور تعیین شد.
پاپ دوهوپ شفر، دبیرکل ناتو درباره ماموریت این اتئلاف در افغانستان گفت: این ماموریت یکی از چالش برانگیزترین ماموریتهایی است که ناتو برعهده گرفته، اما این ماموریتی است که برای برقراری امنیت بینالمللی بسیار حایز اهمیت است و هدف این اتئلاف کمک به ایجاد شرایطی است که در آن افغانستان میتواند پس از چندین سال خشنونت و تخریب و فقر، از داشتن دولتی پاسخگو و صلح و امنیت برخوردار شود.
- ناتو با داشتن 30 هزار نیرو در افغانستان به مقامات این کشور کمک می کند تا اقتدار و نفوذشان را در سراسر این کشور گسترش دهند و شرایطی را برای برقراری ثبات و بازسازی این کشور فراهم کنند.
- نماینده غیرنظامی برجسته ناتو مسئول پیشبرد جنبههای تعهدات نظامی سیاسی این اتئلاف به افغانستان است و از نزدیک با ایساف و دولت افغانستان و سازمانهای بینالمللی دیگر همکاری و با کشورهای همسایه افغانستان نیز تماس برقرار میکند.
- ماموریت سوم ناتو تمرکز بر اصلاحات دفاعی ساخت تاسیسات دفاعی و جنبههای نظامی برنامه اصلاحبخش امنیتی این کشور است.
اما با وجود تمام اهداف تعیین شده برای ناتو و نیروهای خارجی دیگر در افغانستان از آنجایی که اهداکنندگان غربی ابتدا تمرکزشان را بر دستیابی به اهداف نظامی معطوف کردهاند، کارشناسان در این کشور شانس کمی را برای خروج مردم از بحرانهای اقتصادی که با آن دست به گریبانند، پیشبینی میکنند. این نگرش اهداکنندههای غربی، تغییراتی را در تمرکز بر رشد اقتصادی و بازسازی این کشور به وجود آورده است.
حامد کرزای، رییسجمهور افغانستان اغلب شکایت کرده که کشورهای غربی به وعدههایشان برای بازسازی افغانستان عمل نکردهاند. اما بعید به نظر میرسد این اظهارات کشورهای غربی را متوجه بیاعتنایی آنها به بازسازی افغانستان کند.
امنیت در حومههای شهرهای بزرگ افغانستان رو به وخامت است و هماکنون این اوضاع در مناطق شهری اصلی نیز حکم فرما شده است.
اما گزارشهای اخیر از اوضاع امنیتی افغانستان از گسترش خشونتها در جنوب این کشور و سرایت آن به شمال و غرب حکایت دارد. کارشناسان افغان هم چنین به افزایش عملیاتهای انتحاری در کابل اشاره دارند.
عملیاتهای نظامی ادامهدار نیروهای اتئلافی علیه طالبان در جنوب این کشور تنها به موفقیتهای محدودی رسیده است و این در حالی است که طالبان هم از لحاظ قوا و هم از لحاظ تعداد به رشد قابل توجهی رسیده است.
نیروهای ناتو و اتئلافی هم چنین در حملات اخیر شان علیه طالبان با انتقاد شدید دولت این کشور در خصوص افزایش تلفات غیرنظامیان نیز روبرو شدند و کرازی اخیرا نیروهای خارجی را به انجام حملات بیملاحظه متهم کرده که در آن بسیاری از غیرنظامیان افغان قربانی شدهاند. در حالی که روند بازسازی افغانستان هم چنان از انتظارات فاصله زیادی گرفته، بعید به نظر میرسد اوضاع و شرایط عادی زندگی به این زودیها در افغانستان حاکم شود. در گزارش اخیر بانک توسعه آسایی آمده است که میزان پول پرداختی قدرتهای غربی برای هر افغان بسار کمتر از میزان مبلغ پرداختی آنها در کشورهای جنگ زده دیگر است. اغلب بودجههای خارجی صرف ساخت مدارس و سیستمهای آموزشی شده که آن هم تنها به کابل و استانهای کلیدی معطوف شده است. و بسیاری از دانشآموزان هم چنان در کلبه چادر به درس خواندن مبادرت میکنند.
کارشناسان آژانسهای امداد رسانی بینالمللی در بازسازی افغانستان اعلام کردند، اوضاع امنیتی همچنان اصلیترین مانع در بازسازی این کشور است.
آمریکا به عنوان بزرگترین کمککننده مالی به افغانستان 737 میلیارد دلار در سال مالی جاری به این کشور اختصاص داده که این پول نیز صرف مساعدتهای نظامی به منظور اجرای اهداف نظامی می شود. اختصاص بودجه برای بازسازی و توسعه جوامع افغان تنها پس از صرف هزینه برای حصول اهداف نظامی در افغانستان صورت میپذیرد. اوضاع امنیتی در افغانستان به گونهای است که مجله نیوزویک در گزارشی به تجدید قوای طالبان در این کشور پس از گذشت شش سال از سقوط آنها اشاره کرده و در این باره مینویسد: با گذشت چند سال از اعلام سقوط طالبان و عملیاتهای فراوان نیروهای اتئلافی و ناتو و ارتش افغان برای ریشهکنی کامل آنها اکنون برای مشاهده اعضای طالبان لازم نیست حتی از کابل خیلی فاصله بگیرید. اکنون به راحتی میتوان اعضای طالبان را از نوجوان گرفته تا مرد 55 ساله در حومه تمامی شهرهای بزرگ افغانستان مشاهده کرد. آنها در هر روز پنج دلار دریافت میکنند. که این رقم دو برابر مبلغی است که نیروهای ارتش افغان دریافت میکنند. به دلیل عدم نیروی کافی پلیس در استانهای افغانستان کرزای مجبور شده طرحی را تصویب کند که براساس آن به جنگ سالارهای محلی که اغلب قاچاقچی هستند، اجازه بازسازی ارتشهای خصوصیشان داده شده است و این اقدام در حالی صورت میگیرد که مقامات سازمان ملل سه سال تلاش کردهاند تا شبهنظامیان غیرقانونی موجود در این کشور جنگ زده را برچینند. فرمانده برجسته ناتو اخیرا اعلام کرد:متاسفانه افغانستان هم اکنون در مسیر تبدیل شدن به یک کشور مواد مخدر است. مقامات آمریکایی نیز اخیرا در گزارشی اعلام کردند که افغانستان با ثبت رکورد دیگری در برداشت خشخاش در سال جاری جایگاه خود را به عنوان تنها منبع یکهتاز تامین تریاک در جهان تثبیت کرده است. تام شویچ، از مقامات عالی رتبه وزارت خارجه آمریکا در امور مبارزه با تولید قاچاق مواد مخدر اظهار داشت: افغانستان در حال حاضر نزدیک به 95 درصد کل مواد مخدر جهان را تامین میکند. این در حالی است که دولت آمریکا و در راس آن دونالد رامسفلد، وزیر دفاع سابق و دیگر مقامات عالی رتبه آمریکا در سخنرانیهایی اعلام کرده بودند که طالبان و القاعده ریشهکن شدهاند. انتخابات پارلمانی و ریاست جمهوری دموکراتیک برگزار شده و بیش از سه میلیون آواره افغان به کشورشان بازگشتهاند و 775 میلیون دختر در مدارس به تحصیل علم پرداختهاند.
اما حقیقت این است که پس از گذشت شش سال از حمله آمریکا به افغانستان، اکثر خبرهای خوب تنها به کابل معطوف یشود و اکثر بخشهای افغانستان هم چنان مناطق مغموم به حساب میآیند.