نویسنده: لورا کینگ / مترجم: حمید بیاتی
در تاریخ دوشنبه 12 فروردین کابینه جدید پاکستان به ریاست یوسف رضا گیلانی در کاخ ریاستجمهوری این کشور و در حضور پرویز مشرف سوگند یاد کرد و دولت جدید پاکستان رسماً کار خود را آغاز کرد.
اما وجود یک نخستوزیر جدید به همراه کابینهای که اعضای آن را مخالفان رئیسجمهور تشکیل میدهند، بدان معناست که آمریکا مجبور است تا راهبرد خود را در قبال یکی از کلیدیترین متحدانش تغییر دهد.
در زمانی نهچندان دور آمریکا فقط یک راهبرد ساده و آسان را در قبال پاکستان داشت. اینکه واشنگتن بخواهد حملات هوایی علیه مواضع القاعده در خاک پاکستان انجام دهد و یا اقدامات خود برای بازداشت مظنونان تروریستی را در این کشور هماهنگ کند، فقط کافی بود شماره تلفن یک نفر را بگیرد و آن یک نفر رئیسجمهور پرویز مشرف بود.
اما هماکنون وضعیت کاملاً تغییر کرده، بهنظر میرسد یوسفرضا گیلانی، نخستوزیر جدید پاکستان دیدگاه جدیدی درباره مبارزه با تروریسم داشته باشد، مسألهای که به مدت 9 سال مهمترین سیاست مشرف را تشکیل میداد. گیلانی توسط کابینهای حمایت میشود که اعضای آن را چهرههایی تشکیل میدهند که سابقاً از مخالفان مشرف محسوب میشدند.
علاوه بر این مسأله، یک مجلس جدید و جسور به قانونگذاران پاکستانی اختیاراتی را داده که نمایندگان پاکستانی برای سالها از آن بیبهره بودهاند. نمایندگان این مجلس جدید در مورد مسائلی تصمیمگیری خواهند کرد که پرداختن به آنها پیش از این فقط در حوزه اختیارات مشرف بود و ژنرالی که به عنوان رئیس ارتش پاکستان 4 ماه قبل جانشین مشرف در این پست شده بهطور سیستماتیکی نظامیان قدرتمند پاکستانی را از سیاست جدا کرده و ادامه این روند را نیز به مقامات جدید پاکستان قول داده است.
زمانی که نگاه خود را متوجه روابط پاکستان با آمریکا میکنیم، متوجه میشویم که مردم پاکستان به شدت از اقدامات کاخ سفید عصبانی هستند.
احتمال صحت این گفته بسیار زیاد است که برخی از اقدامات نظامی آمریکا در پاکستان با کسب مجوز از دولت قبلی پاکستان انجام گرفته باشد اما با این وجود برخی از کارشناسان و مقامات رسمی میگویند: برخلاف نظر جهانی که سعی دارد به آمریکا این نکته را بفهماند که مرکز ثقل در پاکستان از پرویز مشرف به شخص دیگری منتقل شده، باید گفت که بسیاری از اصول اساسی موجود در روابط میان آمریکا و پاکستان بهویژه در زمینه امور مهم امنیتی همچنان همانند سابق ادامه خواهد داشت.
دولت جدید پاکستان در نظر دارد وجهه این کشور را به عنوان یک کشور دموکرات که در آن تصمیمگیری برعهده مجلس بوده و رئیسجمهور فقط به عنوان یک مقام تشریفاتی در قدرت حضور دارد، بازسازی کند و بهنظر میرسد این آخرین نقش مشرف باشد.
او در هفتههای گذشته خود را با اموری همچون حضور در مراسم رژه نظامیان سرگرم کرده و در عوض گیلانی، فردی که مشرف او را به مدت 5 سال زندانی کرده بود، در حال افزایش قدرت خود است.
برخی از کارشناسان داخلی پاکستان در این باره میگویند: تمام ایدههای جدی در پاکستان بدون آنکه توسط نهادی بازبینی شود و یا امنیت مربوط به آن تامین شود فقط توسط یک نفر ارزیابی میشود، این مسالهای است که همه به آن میپردازند و به تازگی گویا این روند در حال تغییر است.
تفکر غالب در پاکستان در ماههای اخیر این دیدگاه بوده که مشرف دستنشانده و تحت امر آمریکاست و نتیجه این تفکر غالب را میتوان در نتایج انتخابات ماه فوریه که منجر به شکست سنگین مشرف شد مشاهده کرد.
بسیاری از مردم پاکستان اینطور فکر میکنند که ارتش پاکستان در یک جنگ وکالتی برای آمریکا علیه شبهنظامیان در مناطق قبیلهنشین در نزدیکی مرز افغانستان حضور دارد و درست در همان زمان مردم پاکستان انفجارهای وحشتناکی را تجربه میکنند که به شکل بمبگذاریهای انتحاری شهرها و شهرکهای کشور را ویران میکنند.
سردی روابط میان پاکستان و آمریکا را میتوان به وضوح در سفر اخیر مقامات وزارت خارجه آمریکا به اسلامآباد مشاهده کرد. روزنامههای پاکستانی ضمن سرزنش کردن سفر «جان نگرو پونته» معاون وزیر خارجه و «ریچارد بوچر» معاون وزیر خارجه آمریکا در امور آسیای جنوبی و مرکزی به کشورشان با خط درشت تیتر زده بودند «عمو سام، لطفاً دستها بالا»
«نواز شریف» رهبر حزب مسلم لیگ شاخه نواز که حزبش بعد از پیروزی در انتخابات ماه فوریه با حزب مردم ائتلاف کرد با نمایندگان آمریکا دیدار کرد و بلافاصله بعد از پایان دیدار خود با نگرو پونته و بوچر اعلام کرد که همکاری پاکستان با آمریکا در مبارزه با شبهنظامیان عامل مرگ مردم کشورش بوده است.
شریف در کنفرانسی مطبوعاتی پس از این دیدار گفت: «این امر قابل پذیرش نیست که ما کشور خود را تبدیل به کشتارگاه بکنیم».
حتی رهبران قبایل نیز در دیدار با نمایندگان آمریکا تلاش کردند این نکته را به آنها منتقل کنند که در مناطق قبیلهنشین، «جرگه» یا همان شورای سنتی قبیلهای به مدت چندین قرن بهترین روش ممکن برای حل اختلافها بوده است.
اما برخلاف این روابط سرد و عصبانیت مردم پاکستان از آمریکا هنوز زمینههای زیادی وجود دارد که امکان همکاری دولت جدید پاکستان با کاخ سفید درباره آنها وجود دارد زمینههایی همچون مبارزه با تروریسم.
«حسین حقانی» استاد دانشگاه بوستون که انتظار میرود نقش مهمی در سیاست خارجی دولت جدید پاکستان داشته باشد در اینباره میگوید: کار منصفانهای نیست اگر تغییر دولت در پاکستان را به معنای تغییر اهداف اصلی کشور معنا کنیم. در حقیقت بهنظر من دولت جدید پاکستان بدان جهت که از حمایت مردمی برخوردار است بسیار موثرتر از دولت قبلی خواهد بود و تمام تعهداتی که در زمینههای حقوقی و سایر زمینهها توسط این دولت جدید به آمریکا داده شود نیمه تمام نخواهند ماند.
بهنظر میرسد که موافقت مشرف با حمله هوایی آمریکا به مناطق قبیلهنشین از جمله حمله موشکی در ماه ژانویه که در اثر آن یکی از مقامات ارشد القاعده کشته شد یک موافقت تاکتیکی بوده باشد. سازمانهای اطلاعاتی آمریکا به مدت بیش از یک سال است که نسبت به حضور اعضای القاعده و طالبان در مناطق قبیلهنشین پاکستان و سازماندهی مجدد آنها هشدار میدهند. این مناطق نقاطی هستند که دولت هیچ کنترلی بر آنها نداشته و عملیاتهای نظامی ارتش پاکستان نیز در این مناطق نتایج کمی در بر داشته است.مقامات غربی حاضر در اسلامآباد معتقدند: هر چند ممکن است پارامترهای جدیدی از نحوه دخالت مطرح شوند، اما با این وجود هنوز هم میتوان در مورد مسائلی توافق کرد که منافع هر دو طرف را تامین کنند.
سایه نظارت و عملکرد سرویسهای اطلاعاتی پاکستان یکی از مواردی است که ممکن است در دولت جدید پاکستان تغییر کند. در سالهای گذشته سرویسهای اطلاعاتی پاکستان با هدف استفاده از طالبان و سایر گروههای شبهنظامی در برابر هند در کشمیر و یا استفاده از آنها برای مقابله با افغانستان از این گروهها حمایت میکردند اما در دولت جدید گمان میرود که شرایط تا حدودی تغییر کند.این نکته را میتوان با در نظر گرفتن وعدههای گیلانی مبنی بر تغییر استراتژی دولت در مقابله با گروههای شبهنظامی و سخنان او در تشریح سیاستهای پاکستان مبنی بر اینکه اسلامآباد در واشنگتن به دنبال مسائل مشترکی هستند، نیز مشاهده کرد. گیلانی در این سخنان گفته بود این جنگ ما نیز هست.
اما با این وجود گیلانی و سایر چهرههای سرشناس در دولت ائتلافی اعلام کردهاند که بیشترین تلاش خود را در بخش آموزش و کمکهای اقتصادی به مناطق قبیلهنشین که مناطقی فقیر هستند متمرکز خواهند کرد.
اما زمانی که بحث به همکاری با آمریکا در زمینه امور داخلی پاکستان میرسد گیلانی و رهبران ائتلاف معتقدند که تمام تصمیمها و سیاستگذاریها در مسائل مهم ملی باید در مجلس پاکستان انجام شود و نه در جایی دیگر.
مقامات دولت جدید پاکستان از جمله گیلانی، به دنبال ایده مذاکره با شبهنظامیان البته تحت شرایطی خاص هستند. نخستوزیر جدید پاکستان اعلام کرد که دولت با هر گروه شبهنظامی که اسلحههای خود را به زمین بگذارند مذاکره میکند.
این در حالی است که سایر رهبران ائتلاف نظر متفاوتی در این باره دارند، برای مثال مولانا فضلور رحمان که حزب مذهبی وی با دولت جدید، ائتلاف کرده، در این باره میگوید: نباید یک نفر را به صرف داشتن عقاید مذهبی به عنوان تروریست شناخت. این رهبر مذهبی پاکستان در جمع قانونگذاران پاکستانی اعلام کرده بود: اینکه بتوان در جدا کردن تندروهایی که باید از بین بروند، از میانهروهایی که باید زنده بمانند، انسانیت را رعایت کرد کار مشکلی است.
نگرو پونته در پایان سفر خود در شهر بندری کراچی گفته بود: برخی از تندروها سازشناپذیر هستند و مذاکره با آنها غیرممکن است. من نمیدانم شما چگونه میتوانید با اینگونه افراد مذاکره کنید.
اما در این میان رهبران گروههای شبهنظامی به این مسأله امید دارند که بتوانند میان دولت جدید پاکستان و آمریکا در این مورد خاص (نحوه برخورد با شبهنظامیان) تفرقه بیندازند. مولانا فقیر محمد، رهبر طالبان در پاکستان اعلام کرده که از مذاکره با دولت جدید استقبال میکند. مولانا فقیرمحمد به تازگی اعلام کرده که: «جنگ ما با آمریکاییهاست».
بسیاری از مردم پاکستان خاطرات تلخی از حمایتهای آمریکا از مشرف بهخصوص در زمان برقراری حالت حکومت نظامی در کشورشان در سال گذشته میلادی دارند. دورهای که در طی آن هزاران نفر از مخالفان سیاسی مشرف روانه زندان شدند و درست در همان روزها نگروپونته در سخنرانی خود در کنگره آمریکا مشرف را به عنوان یک متحد اصلی که وجود آن برای آمریکا الزامی است، معرفی کرده بود.
اما نگروپونته در سفر اخیر خود به پاکستان که همزمان با معرفی نخستوزیر جدید این کشور انجام گرفت و بسیاری از کارشناسان این سفر را به نشانه دخالت آمریکا در امور پاکستان ارزیابی کردند، زمانی که در شهر کراچی با پرسشی درباره مشرف مواجه شد، ابتدا مکث کرد و سپس گفت: مطمئناً او رئیسجمهور این کشور است و هر تصمیمی که مردم پاکستان در مورد آینده سیاسی او اتخاذ کنند، ما نیز آن را خواهیم پذیرفت.