حمایت کشورهای عضو ناتو از طرح استقرار سپر دفاع موشکی آمریکا در اروپا نگرانی هایی را در مورد امکان آغاز دوباره مسابقه تسلیحاتی بین آمریکا و روسیه برانگیخته است.
روسیه با این سیستم که قرار است در جمهوری چک و لهستان بر پا شود، مخالف است و آن را تهدیدی علیه خود می داند. در مقابل، آمریکا می گوید که هدف از استقرار این سیستم، مقابله با تهدیدات موشکی کشورهایی از جمله ایران است.
روسای جمهوری آمریکا و روسیه در پایان دیدار خود در بندر سوچی روسیه، در بیانیه ای برآمادگی دو کشور برای جست و جوی مصالحه ای درباره سپر دفاع موشکی، تاکید کردند. اما در عین حال، پوتین در یک کنفرانس خبری با حضور رییسجمهوری آمریکا گفت: «از نظر استراتژیک، هیچ تغییری در رفتار ما در قبال برنامه های آمریکا اتفاق نیفتاده است.»
در این باره، پروفسور تام ساور (SAUER TOM) استاد سیاست بینالملل در دانشگاه آنتورپ بلژیک، می گوید که قبول استدلال آمریکا مبنی بر اینکه این سیستم برای مقابله با کشورهایی نظیر ایران است مشکل به نظر می رسد.
* اجرای این طرح آمریکا را در اروپا چگونه ارزیابی می کنید؟ آیا این طرح مکمل سپر دفاعی خود ناتو است؟
** تام ساور: این طرح گامی برای برپایی سیستم دفاع موشکی دیگری است. در حال حاضر ناتو در پی برپایی یک سیستم دفاع موشکی برای حفاظت نیروهای خود در مقابل سلاح های هسته ای تاکتیکی در میدان های نبرد و در صحنه عملیات است.
اما آمریکا می خواهد یک سیستم دفاع موشکی در اروپا، در مقابل سلاح های میان برد استراتژیک تعبیه کند. قرار است رادار این سیستم در جمهوری چک و موشک های رهگیر آن در لهستان کار گذاشته شود. در ضمن آمریکا می خواهد که این دو سیستم دفاع موشکی، یعنی سیستم های دفاع موشکی علیه سلاح های تاکتیکی و استراتژیک را به هم ارتباط دهد.
رهبران کشورهای عضو ناتو در نشست سالانه ناتو در بخارست موافقت کردند که آمریکا سیستم دفاع موشکی خودرا در اروپا برپا کند و به بررسی های بیشتر برای اتصال این سیستم با سیستم ناتو ادامه دهد.
گرچه رهبران کشورهای عضو ناتو موافقت نهایی خود را درباره اتصال این دو سیستم اعلام نکرده اند ولی احتمال اینکه در آینده به این کار رضایت دهند زیاد است.
* سپر دفاع موشکی آمریکا در اروپا علیه چه تهدیدهائی است؟ به نظر شما تهدید موشکی قابل ملاحظه ای علیه اروپا وجود دارد؟
** سپر دفاع موشکی علیه سلاح های استراتژیک یک سیستم آمریکایی است و هدف آن هم در درجه اول حفاظت از آمریکا است.
آمریکا به طور رسمی می گوید که این سپر علیه تهدیدهای کشورهایی نظیر ایران است. برد موشک های ایران به آمریکا نمی رسد و انتظار نمی رود که ایران بتواند در آینده موشک هایی با این برد بسازد، چه رسد به اینکه آنها را به کلاهک های هسته ای نیز مجهز کند. چیزی که ایران ندارد. به این دلیل قبول اظهارات رسمی آمریکا مشکل است.
* روسیه می گوید آمریکا به بهانه تهدید احتمالی از سوی ایران، می خواهد از این سیستم علیه بازدارندگی هسته ای روسیه استفاده کند. این استدلال روسیه صحیح است؟
** آمریکا می گوید: سپر دفاع موشکی علیه روسیه نیست. مقام های آمریکایی چند بار به روسیه رفتند و سعی کردند مقام های آن کشور را قانع کنند که این سپر دفاعی علیه کشور آنها نیست و حتی پیشنهاد کردند که سیستم دفاع موشکی مشترکی برپا کنند. نکته مهم اینکه این پیشنهاد تا چه حد می تواند عملی باشد.
ما در دنیایی تک قطبی زندگی می کنیم و روسیه می خواهد دایره نفوذ خود را نسبت به دهه نود میلادی بیشتر کند. اتکای به نفس روسیه روز به روز بیشتر می شود.
روس ها با توجه به منافع استراتژیک خود می گویند که استقرار سیستم دفاع موشکی نزدیک مرزهای آنها علیه بازدارندگی هسته ای آنها است، آن هم در زمانی که تعداد سلاح های هسته ای روسیه با سرعت رو به کاهش است.
اگر دامنه سیستم دفاع موشکی آمریکا، در آینده گسترش یابد، که به راحتی امکان پذیر است، آن وقت بازدارندگی هسته ای روس ها با مشکلات جدی روبرو خواهد شد.
* در صورت برپایی سیستم دفاع موشکی آمریکا در اروپا، واکنش روسیه چه خواهد بود؟
** پیش بینی این موضوع مشکل است. همان گونه که شاهد بودیم آمریکا چند سال پیش از لغو «پیمان منع گسترش موشک های بالیستیک» یعنی «ABM3T» صحبت می کرد. پیمانی که در سال 1972 بین شوروی سابق و آمریکا امضا شد و برپایی این گونه سیستم دفاع موشکی را منع می کرد.
در آن موقع ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه گفت که درصورت لغو پیمان از سوی آمریکا، مقابله خواهد کرد. آمریکا گفته پوتین را باور نکرد و در نهایت در سال 2002 از پیمان مذکور خارج شد. در ابتدا پوتین واکنش قابل ملاحظه ای نشان نداد ولی گفت که مفاد دومین پیمان کاهش سلاح های استراتژیک موسوم به «استارت 2» را که در سال 1993 بین آمریکا و روسیه امضا شد، اجرا نخواهد کرد.
در رابطه با سیستم دفاع موشکی آمریکا در اروپا باید ببینیم که عکس العمل روسیه چه خواهد بود. مطمئن نیستم که روسیه بتواند واکنش قاطعی نشان دهد. چند ماه پیش روسیه پیمان نیروهای متعارفی در اروپا یا CFE را معلق کرد که اینکار برای تامین امنیت در اروپا «زیان آور» است.
ضمنا روسیه تهدید کرده که پیمان موشک های میان برد هسته ای موسوم به INF3T که در سال 1987 بین شوروی سابق و آمریکا امضا شد، را معلق خواهد کرد. پیمانی که هدف آن حذف موشک های میان برد در اروپا است.
* با این اوصاف فکر می کنید شاهد مسابقه تسلیحاتی بین آمریکا و روسیه مانند دوران جنگ سرد باشیم؟
** مطمئن نیستم که مسابقه تسلیحاتی مانند دوران جنگ سرد از سر گرفته شود ولی اگر آمریکا سیستم دفاع موشکی را در اروپا برپا کند روسیه هم سیستم دفاعی خود را تقویت خواهد کرد. حتی ممکن است واکنش نشان دهد و سیستم های تهاجمی بیشتری را تعبیه کند.
در نتیجه ما با یک مسابقه تسلیحاتی متاثر از کنش و واکنش دو طرف روبرو خواهیم بود. البته این احتمال ضعیف وجود دارد که روسیه به ناچار با استقرار سیستم دفاع موشکی موافقت کند و در آن صورت دولت روسیه باید تصمیم بگیرد که اختصاص بودجه بیشتر به امور دفاعی ارجحیت دارد یا خیر. این چیزی است که نمی توان پیش بینی کرد.