بهداد مهرباور
انتخابات 24 آذر ماه 1385 از لحاظ میزان فعالیت مبتنی بر عقلانیت گروههای سیاسی و مشارکت مردم یک نمونه بسیار خوب است که میتوان چنین رفتاری را، هم برای مردم و هم برای احزاب به عنوان یک تجربه موفقیت و مثبت تعمیم داد.
در مجموع احزاب اصلاحطلب و محافظهکار کشور رفتاری بدون تخریب و مبتنی بر سیاستورزی عاقلانه داشتند و مردم نیز از این رفتار احزاب و گروههای سیاسی استقبال خوبی کردند.
اما شاید نتوان رفتار ستاد انتخابات وزارت کشور را رفتاری شایسته این انتخابات بزرگ و عبرتآموز دانست و حتی باید از تعمیم چنین رفتاری در انتخابات آتی که قرار است دولت نهم برگزار کند ابراز نگرانی کرد.
متأسفانه اصرار وزارت کشوریها بر استفاده نکردن از تجربیات مفید پیشینیان و تأکید بر رفتارهای جدید اما شبههناک و غیرمردمسالارانه چهره خوبی از دولت نهم به نمایش نگذاشته است و میتوان با اطمینان اعلام کرد که دولت نهم از آزمون بزرگ انتخابات 24 آذر ماه نتوانسته موفق بیرون آید.
چرایی این ناکامی و تلخ کردن کام ملت توسط تحلیلگران سیاسی دو جناح در سایتهای سیاسی، مورد بررسی قرار گرفته است. با توجه به اهمیت انتخابات 24 آذر ماه تلاش میکنیم در چند شماره به بررسی و تحلیل این انتخابات بپردازیم. در قسمت اول از این تحلیلها موضوع ابهام در نحوه شمارش آرا را در مورد ائتلاف اصلاحطلبان، جنبش مردمی اصلاحات، اصولگرایان اصلاحطلب، حامیان دولت در انتخابات و.... را مورد بررسی و تحلیل قرار خواهیم داد.
اولین ثمره «ثمره هاشمی»
حضور مجتبی ثمرههاشمی مشاور ارشد محمود احمدینژاد در مهمترین معاونت وزارت کشور از همان ابتدا با ابراز نگرانی ناظران سیاسی مواجه شد اما این حضور بسیار زودتر از آنکه انتظار میرفت "ثمره" خود را در برابر دیدگان پرسشگر افکار عمومی قرار داد. ثمرهای که به دلیل برخی تصمیمهای غیرقابل درک ستاد انتخابات به شیوع شایعات و نارضایتی گروههای مختلف سیاسی (حتی حامیان دولت!) انجامید. در سومین دوره انتخابات شوراها شاهد بدعتهایی بودیم که متاسفانه پیش و بیش از همه به اعتبار کابینه نهم خدشه وارد کرد. رفتارهایی که به رغم تلاشهای سازمان یافته دستگاههای نظارتی، خدمات گسترده و منزه نیروهای نظامی و انتظامی، همکاری قابل ملاحظه شخص وزیر کشور و هزاران تلاش دیگر، فقط و فقط به دلیل بیتوجهی ثمرههاشمی به تجربیات پیشین و هیچ انگاشتن این تجربیات، آسیب فراوانی دید.
نخستین بدعت، سردرگمی وزارت کشور در نحوه شمارش آرا بود. در حالی که در همه دنیا از جمله در تجربیات پیشین ایران، مجریان از مدتها پیش از آغاز رایگیری ساز و کار مطمئن و امتحان پسدادهای را برای شمارش آرا انتخاب و اعلام میکنند، نحوه شمارش آرای سومین دوره انتخابات شوراها تا آخرین لحظات و حتی روز بعد از رایگیری! همچنان در پرده ابهام باقی ماند و تصمیم نهایی با حرکتی پاندولی میان "شمارش دستی" و "ماشینی" در نوسان بود. سرانجام نیز در دقیقه نود با انتخاب "هر دو " به راهحل "شتر گاو پلنگی" رضایت داده شد که نه محاسن شمارش دستی را در خود داشت و نه سرعت شمارش ماشینی را.
بدعت دوم، امتناع از اعلام تدریجی نتایج انتخابات و اطلاعرسانی لحظه به لحظه از وضعیت نامزدها و آرای شمارش شده بود. عجیبترین نکته انتخابات شاید این باشد که "مجتبی ثمرههاشمی" در اقدامی کاملاً غیرمعمول (که انشاءالله ناشی از کاستی در برنامهریزی بوده است نه چیز دیگری!) حتی در ساعت 14 روز شنبه نیز نتایج شمارش آرای انتخابات خبرگان در پایتخت را برای انتشار در رسانه ملی اعلام نکرد. کوتاهی در اعلام تدریجی نتایج منجر به بروز وضعیت غیرشفافی شد که "شایعه سازی"، "اضطراب و نگرانی" و میدان یافتن "رجزخوانیهای رسانهای" از طبیعیترین نتایج آن بود. در چنین شرایطی است که موج شایعات، وزارت کشور را به ناراحتی از پیروزی قاطع روحانیون اصیل و معتدل در انتخابات خبرگان متهم میکند و شایعاتی پیرامون صحت و سلامت شمارش آرا مطرح میشود. شایعاتی که انشاءالله نادرستی آن در روزهای آینده ثابت خواهد شد.
بدعت سوم امّا ممانعت از حضور برخی خبرنگاران رسانهها و نیز نمایندگان برخی نامزدها در هنگام شمارش آرا بود که به نوبه خود از تصمیمات پیشین بسی تعجبآورتر است. حافظه تاریخی ملت ایران به یاد دارد که در تمامی انتخابات پیشین از جمله 3 انتخاباتی که منجر به بر سر کار آمدن محافظهکاران شد براساس یک سنت حسنه و البته مصرح در قانون، نمایندگان رسانهها و نامزدها در کلیه مراحل اخذ و شمارش آرا حضوری آزادانه داشتند. در انتخاباتی که مجری ارشدش ثمره هاشمی بود اما این مهم به دلایل گوناگون، چندان که شایسته یک حکومت مردمسالار است، ممکن نشد.
طنز تلخ ماجرا اینجاست که انتخابات 24 آذر، به ویژه نحوه شمارش آرا و اعلام نتایج آن، تنها انتخاباتی است که مورد اعتراض همه گروهها و جریانات سیاسی از چپ و راست و محافظهکار و اصلاحطلب قرار گرفته است. شرایط آنقدر عجیب شده که حتی حامیان دول در اقدامی که البته از سوی ناظران نوعی فرار به جلو تلقی شده، به طرح اتهاماتی پرداختند که حتی از سوی اصلاحطلبان که اپوزیسیون قانونی دولت نهم محسوب میشوند نیز مطرح نشد! برای تایید این مدعا کافی است مواضع سران ائتلاف بزرگ اصولگرایان، ائتلاف اصلاحطلبان و حامیان دولت را در روز شنبه مرور کنیم.
به هر روی 24 آذر سپری شده و از هماکنون باید در اندیشه انتخابات پیش رو بود. درباره این انتخابات، پیامهای آرای شهروندان و برخی نگرانیهای موجود حرفهای بسیاری است که به مرور و انشاءالله پس از پاسداری وزارت کشور از آرای مردم و اعلام نتایج نهایی مطرح خواهد شد. حتی اگر مقامات ارشد دولتی به سیاق رفتارهای پیشین داد سخن سر دهند که "این انتخابات بهترین تجربه انقلاب اسلامی از نظر اجرا، انقلابی در راستای برگزاری انتخاباتهای مردمی یا نشانهای از برتری مطلق دولت نهم بر تمام دولتهای پیشین و ناتوانی قبلیها" بوده است!
اعتراض اصلاحطلبان به وزارت کشور
به دنبال جدی شدن برخی شائبهها در مورد سلامت انتخابات و بویژه نحوه شمارش آرای مردم، اصلاحطلبان اقدامات متعددی انجام دادند. از جمله تحرکات اعتراضآمیز آنان، تجمع نامزدهای اصلاحطلب مقابل فرمانداری تهران بود.
جمعی از اعضای ائتلاف اصلاحطلبان در اعتراض به نحوه شمارش آراء انتخابات شوراها در تهران و تاخیر در این روند در ستاد انتخابات شهر تهران مستقر در فرمانداری تهران حضور یافتند. معصومه ابتکار از اعضای شاخص این ائتلاف در جمع خبرنگاران علت این حضور را عرض خسته نباشید به دستاندرکاران انتخابات و ابراز نگرانی از تاخیر در شمارش آراء اعلام کرد و گفت: با تاخیر به وجود آمده در شمارش آراء شایعات زیادی مطرح شده است و این می تواند آسیبزا باشد.
ابتکار با بیان اینکه مشارکت مردمی در این انتخابات خوب بوده است، افزود: وقتی مشارکت خوب باشد، آرا باید انعکاس تنوع سلایق جامعه باشد.
در همین رابطه زهرا صدر اعظم نوری گفت: ما را در شرایط بیخبری قرار دادهاند، ما از احتمال دخل و تصرف در آرا نگرانیم. وی که پس از جلسه با فرماندار تهران سخن میگفت افزود: در این جلسه فرماندار در جمع کاندیداهای اصلاحطلب حاضر شده است و آنان نگرانی خود را اعلام کردهاند.
شهاب طباطبایی یکی دیگر از نامزدهای اصلاحطلب نیز در همین رابطه به خبرنگار سیاسی آفتاب گفت "در همه انتخاباتها وزارت کشور پس از چند ساعت و مرحله به مرحله نتایج را عنوان میکرده اما اکنون وقتی از آقای ثمرههاشمی از نتایج سوال میشود تنها میگوید که عجله نکنید."
وی با اشاره به این که "اصلاحطلبان به این روند اعتراض دارند" افزود: آنها احساس نگرانی میکنند چرا که در برخی موارد شمارش آرا آغاز نشده در صورتی که باید شمارش آرا از همان لحظه اول و بلافاصله پس از پایان رایگیری انجام شود و مرحله به مرحله نتایج آن اعلام شود.
اعتراض محافظهکاران به وزارت کشور
اما اعتراض محافظهکاران به وزارت کشور بسیار تندتر از اصلاحطلبان بود. این دسته از محافظهکاران که با نام "اصولگرایان اصلاحطلب" در عرصه سیاسی فعالیت میکنند و در واقع اصلاحات را نپذیرفتهاند از منتقدین جدی رفتارهای انتخاباتی دولت نهم به شمار میایند.
از جمله اصولگرایان اصلاحطلب محمد خوشچهره نماینده شاخص مجلس است که زمانی از حامیان جدی احمدینژاد بود حالا حسابش را از او جدا کرده است.
وی در تندترین انتقادات گفت: متاسفانه از روند شمارش آرا خبرهای خوبی شنیده نمیشود و زوارت کشور تا حدی در اطلاعرسانی تعلل میکند. خوشچهره تاکید کرد: به احتمال زیاد غیرمنتظره بودن نتایج به خصوص برای حامیان دولت علت اصلی تعلل در ارائه نتایج بوده است و بایستی این تعلل به طور جدی بررسی شود. وی با تاکید بر اینکه نتایج انتخابات شوراها در تهران برای دولت شوکآور بوده است بیان داشت:
برآوردهای دولت در خصوص انتخابات غلط از آب درآمده و با توجه به این موضوع حامیان دولت سعی میکنند با تعلل در اعلام نتایج آرا برای خود ایجاد فرصت کنند. نماینده تهران در مجلس یادآور شد: متاسفانه نگرانی از تغییر نتایج در صورت تعلل بیشتر وجود دارد و این نگرانی رو به تزاید است و به همین دلیل نمایندگان تهران قصد دارند با ورود به موضوع دلایل تعلل را بررسی کنند. خوشچهره در پایان گفت: خود من سعی میکنم به همراه دیگر دوستان فرایند اعلام نتایج را بررسی کنیم تا موانع بوجود آمده برطرف شود.
عماد افروغ دیگر حامی انتخاباتی احمدینژاد است که امروز از نمایندگان منتقد دولت به حساب میآید و اخیراً اعتراف کرده که از رأی به احمدینژاد راضی نیست.
عماد افروغ تاکید کرد که "هیچ توجهی از سوی وزارت کشور برای پرهیز از اطلاعرسانی تدریجی پیرامون نتایج شمارش آرا قانعکننده نیست و این تدریجی اعلام نشدن برخی ذهنیتها را به وجود میآورد". رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس با اشاره به اینکه "وزارت کشور دلایلی چون تجمیع انتخابات یا حضور گسترده مردم در پای صندوقها را برای تدریج اعلام نشدن نتایج اظهار میکند" افزود: من فک رمیکنم تجمیع انتخابات و حضور گسترده مردم مغایر این نیست که زوارت کشور به اعلام تدریجی نتیجه شمارش آرا اهتمام داشته باشد.
وی اظهار داشت: اطلاعرسانی تدریجی خواست مردم است و مردم برای اینکه به نتیجه برسند دائم به سایتها رجوع میکنند و البته سایتها هم چون اخبار دقیق ندارند، فقط گمانهزنی انجام میدهند.
رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس با اشاره به اینکه "سایتها این روزها پربینندهترین رسانهها هستند"، افزود: فکر کنم رجوع مردم به سایتها بیش از اخبار صدا و سیماست که این حکایت از عطش آنان برای اطلاع از اخبار انتخابات دارد باید به این عطش پاسخ داده شود.
انتقاد شدید محافظهکاران از ثمره هاشمی
همچنین از جلسه اخیر تعدادی از کاندیداهای ائتلاف بزرگ اصولگرایان که به دنبال تعلل وزارت کشور در شمارش و اعلام نتایج انتخابات شورای شهر تهران تشکیل شد خبر میرسد که این جلسه به محل اعتراضات شدید و تند نمایندگان ائتلاف به نحوه عملکرد "ثمره هاشمی" و "پورمحمدی" در برگزاری انتخابات تبدیل شده است. همچنین تعدادی از حاضران در این جلسه از سکوت رئیسجمهور در قبال استفاده ائتلاف سراسری "رایحه خوش خدمت" از عکس وی در بیلبوردهای تبلیغاتی به شدت انتقاد کرده و این مساله را نشاندهنده حمایت صریح احمدینژاد از رایحه خوش خدمت دانسته و آن را غیرقانونی بیان کردند.
گفته میشود که اعضای حاضر در این جلسه به صراحت، هاشمیثمره را به برخی مسایل متهم کرده و گفتهاند که نمیتوانند در قبال شبهات گسترده در انتخابات شوراها، ساکت بنشینند.
"حسن بیادی" یکی از نامزدهای فهرست ائتلاف بزرگ اصولگرایان با بیان اینکه "دو انتخابات اخیر شوراها و مجلس خبرگان رهبری از بیبدیلترین انتخاباتهای پس از انقلاب اسلامی بودند" اظهار داشت: در کنار این انتخابات بی بدیل، متاسفانه عملکرد لایههای اول مدیریتی وزارت کشور در اجرای انتخابات هم پس از انقلاب اسلامی بینظیر بود. وی توضیح داد: در تمام دوران پس از پیروزی انقلاب اسلامی سابقه نداشته که سه روز پس از برگزاری یک انتخابات، مردم و رسانهها هیچ اطلاعی از نتایج شمارش آراء نداشته باشند.
بیادی افزود: حضور گسترده مردم در انتخاباتهای گذشته از قبیل مجلس ، ریاست جمهوری نهم و انتخابات شوراها و خبرگان به علت عملکرد مثبت و مورد تایید شورای شهر دوم بوده که حول محور ولایت، رایحه خوش خدمت را به استشمام مردم رساند.
عضو ائتلاف اصولگرایان تصریح کرد: متاسفانه نوع عملکرد لایههای اول مدیریتی وزارت کشور باعث شده تا سه روز از انتخابات بگذرد ولی مردم همچنان در بیخبری محض از نتایج انتخابات باشند. به گفته بیادی، نوع عملکردها و مدیریتها در انتخابات شوراها آنقدر منفی بوده که ممکن است در اذهان مردم شائبه به وجود بیاید یا باعث تشکیک آنها به سلامت انتخابات شود.
اما خودداری مسئولان وزارت کشور از اعلم نتایج انتخابات بسیار قابل تأمل و نگرانکنندهتر از آنچیزی بود که تصور میشود. چرا که به گفته یک خبرگزاری نزدیکی به اصولگرایان اصلاحطلب، طبق اعلام مسئولان وزارت کشور و ستادهای انتخاباتی استان و شهرستان تهران، برگههای اخذ رأی انتخابات شورای شهر تهران، صبح رو شنبه پیش از انتقال صندوقهای به 54 سایت تعیین شده، شمارش و تعداد برگههای آن اعم از برگههای رأی، سفید و باطله آن مشخص شده بود.
دیگر این تجربه را تکرار نکنید.
به هر حال این برای اولین بار بود که تا چند روز پس از انتخابات مردم هیچ اطلاعی از نتایج حاصله پیدا نکردند و مسئولان وزارت کشور خود را موظف به پاسخگویی نمیدانستند. ضمن اینکه آن هم برای اولین بار بود که تا چند ساعت پس از شمارش آرا هنوز تکلیف نحوه شمارش آرا مشخص نشده بود و سرانجام نیز مشخص نشد که بالاخره آرای مردم به صورت دستی شمارش شده یا خیر؟ آیا وزارت کشور و هئیت نظارت همسو با آن قادر نبودند چند ماه پیش از انتخابات این موارد را با یکدیگر هماهنگ کنند؟ آیا باید برگزاری انتخاباتی با این عظمت و بزرگی این همه شبهه برای مردم ایجاد کند؟
به نظر میرسد که لااقل تا اینجا وزارت کشور دولت نهم نتوانسته کارنامه مثبتی از عملکرد خود در انتخابات 24 آذر ماه ارائه دهد.