دکتر سیدرضا میرطاهر / استاد روابط بینالملل
آمریکا تلاش میکند با اتخاذ مواضع یکسان با دیگر کشورها و شریک کردن آن در روش خود، برای برخورد با پرونده هستهای ایران به اجماع مورد نظر دست یابد.
یکی از بندهای اصلی قطعنامه 1696 بر لزوم توقف کامل غنیسازی اورانیوم از سوی ایران تأکید دارد. این خواسته شورای امنیت، قطعاً غیرقانونی و غیرحقوقی است. ایران هنوز عضو معتبر معاهده «انپیتی» است و تخلف خاصی از مقررات آن صورت نداده است. همچنین بیش از چند هزار ساعت بازرسی از مراکز اتمی ایران صورت گرفته است و جز در موارد مشخصی که در گزارشات مدیرکل آژانس منعکس شده است، تخطی دیگری وجود ندارد.
شورای امنیت حق ندارد برای قطع فعالیتهای مشروع یک کشور قطعنامه محکومیت صادر کند. همچنین طبق معاهده چهار «انپیتی»، کشورهای عضو حق دارند که فعالیتهای صلحآمیز هستهای را در بخشهای صلحآمیز هستهای مانند تأمین انرژی، صنعتی، کشاورزی و پزشکی صورت دهند.
به نظر میرسد تبیین مواضع به حق و مشروع ایران در سطح بینالمللی، همراه کردن دیگر کشورهای عضو «انپیتی» به ویژه کشورهای عدم تعهد که دارای منافع مشترک با ایران هستند، از موارد مهم مورد توجه ایران تلقی میشود. کشورهای غربی سعی دارند دایره غنیسازی را در میان خود محدود کنند و اجازه غنیسازی بومی به سایر کشورهای در حال توسعه از جمله ایران را ندهند. از این روست که پیشنهاد تأسیس باند بینالمللی سوخت هستهای را دادهاند.
ایران به عنوان نخستین قربانی از سوی این کشورها با این تصمیم مواجه است. اگر بتوانیم کشورهایی چون برزیل، آفریقای جنوبی، مالزی و آرژانتین را که با ایران مواضع و شرایط مشترکی دارند همراه سازیم، میتوانیم در مقابل قطعنامه شورای امنیت با وسعت عمل بیشتری برخورد کنیم. حل بحران هستهای به دوراندیشی و اجماع نظر در میان مسؤولان کشور نیاز دارد. در عین حال که نباید تصور شود صدور قطعنامه به منزله پایان راه است. چنین شرایطی برای کشورهایی چون هند و پاکستان وجود داشته است. این کشورها با وجود جهتگیریهای نظامی برنامههای هستهایشان، توانستند با از سر گذراندن تحریمهای اعمال شده از سوی آمریکا به این فنآوری دست یابند. این همه در حالی است که فعالیتهای ایران در مسیری صلحآمیز قرار دارد و از سوی دیگر دولتمردانش همواره بر صلحآمیز بودن این فعالیتها تأکید و اصرار دارند. بنابراین تنویر افکار عمومیجهان و تشریح مواضع هستهای در داخل و افزایش سطح مذاکرات و تعاملات با کشورهای ذینفع به تقویت منافع ایران کمک میکند.
به نظر میرسد وعدههای داده شده در بسته پیشنهادی کشورهای 1+5 مبنی بر ساخت راکتورهای آب سبک از پشتوانه اجرایی ملی از سوی غرب برخوردار نباشد. همچنین هیچ تضمینی وجود ندارد که در صورت ساخت نیروگاه، آخرین تکنولوژی در اختیار ایران قرار گیرد و یا آن که سوخت آن تأمین شود. این احتمال نیز وجود دارد که آنها به هر بهانهای این اقدام را متوقف کنند.