حسن بهشتیپور
روز جمعه یک خبر خیلی ساده و دقیق مخابره شد اما تحلیل آن برای آمریکا ساده نبود. پس از گذشت چهار ماه بلاتکلیفی یاناکویچ با بدست آوردن اکثریت آرای نمایندگان پارلمان اوکراین به سمت نخستوزیری این کشور برگزیده شد. روسیه بلافاصله از نخستوزیری یاناکویچ این متحد قدیمیخود در اوکراین استقبال کرد. چرا که در واقع به قدرت رسیدن مجدد یاناکویچ پس از دو سال، پایان ناکامی دیپلماسی روسیه در برابر سیاستهای تهاجمیآمریکا تحت عنوان انقلاب نارنجی و پیروزی مرحلهای از سوی مسکو تلقی میشود.
اما در سوی دیگر هضم و تحلیل این تحول برای دستگاه سیاست خارجی آمریکا بسیار دشوار است. در اولین واکنش شون مک کورمک سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا در گفتگوی مطبوعاتی گفته است « بازگشت یاناکویچ به مقامیکه طی سالهای 2002 تا 2004 میلادی در اختیار داشت نشان دهنده روند دموکراتیک در اوکراین است.»
بیان چنین اظهاراتی از سوی سخنگوی کشوری که برای سرنگونی دولت طرفدار روسیه در اوکراین ده سال سرمایهگذاری کرده بود، شبیه سوت زدن آدم عصبانی است که تلاش میکند خود را خونسرد نشان دهد. چرا که آمریکا با هزینه کردن میلیونها دلار در سال 2004 توانست در انتخابات ریاست جهموری اوکراین یوشچنکو را به قدرت برساند و یاناکویچ که در آن زمان نخستوزیر مورد حمایت مسکو بود با شکست تلخی روبرو کند. اما کاخ سفید اکنون میبیند در تعارض بین خانم تیموشنکو دیگر متحد غرب با یوشچنکو، حزب «مناطق اوکراین» به رهبری یاناکویچ توانسته است رهبری دولت را بر عهده بگیرد. نخستوزیر که با انجام اصلاحات قانون اساسی جدید اوکراین بسیار قدرتمندتر از دو سال پیش است منصوب رئیسجمهوری بود و بیشتر نقش عامل اجرایی را ایفا میکرد. یاناکویچ اکنون خود سیاستگذار و مجری است. در این شرایط معلوم است که سرمایهگذاری آمریکا در اوکراین در حال مضمحل شدن تدریجی است.
نخستوزیر جدید اوکراین در نخستین اظهارات خود پس از انتخاب شدن گفت: «گسترش روابط اوکراین با روسیه در اولویت قرار دارد. » او در ادامه مصاحبه خود گفته است که توافقنامه گاز روسیه با اوکراین را نمیتوان لغو کرد و دولت جدید سیاست ضد روسی را کنار خواهد گذاشت. وی همچنین گفت: بر اساس سند وحدت ملی اوکراین که همه گروههای سیاسی آن را امضا کردهاند، پیوستن اوکراین به ناتو با همهپرسی انجام شده خواهد شد:
بیان این اظهارات در اولین مصاحبه رسمی یاناکویچ به خوبی بیانگر سه نکته اساسی است:
1- اوکراین سیاست مخالفت با روسیه را کنار میگذارد.
2- توافقنامه روسیه و اوکراین در مورد صدور گاز لغو نمیشود.
3- روابط روسیه و اوکراین گسترش بیشتری خواهد یافت.
در صورت تحقق این سه نکته اصلی آمریکا باید به فکر انقلاب رنگی دیگری در اوکراین باشد. اختلافهای موجود در غرب و شرق اوکراین که در عمل این کشور را به حوزه آمریکا و روسیه تقسیم کرده است به دستگاه دیپلماسی آمریکا این امکان را میدهد تا با استفاده از نارضایتی موجود در غرب اوکراین، به طرحی جدیدی در مورد آرایش نیروهای جدید در اوکراین فکر کند، آمریکا دوره قبل با به کار بردن آنچه که از آن به قدرت نرم یاد میشود توانست با برقراری ارتباط با رسانههای گروهی غیردولتی در اوکراین و تماس مستمر با جوانان و دانشجویان و اساتید دانشگاهها زمینه را برای ایجاد تغییرات در راستای منافع آمریکا در اوکراین فراهم کند. اما گسترش روزافزون بحران اقتصادی حزب «اوکراین ما» به رهبری یوشچنکو رئیسجمهوری اوکراین را در موقعیت دشواری قرار داد بطوریکه در انتخابات پارلمانی اسفندماه سال گذشته این حزب به رده سوم سقوط کرد. از همانجا زمینه برای سست شدن پایههای انقلاب نارنجی در اوکراین آغاز شد.
اما شاید مهمترین تحول را باید در مورد آینده عضویت اوکراین در ناتو دانست. یاناکویچ در این باره گفت بیشتر مردم اوکراین اکنون علیه ناتو هستند و با پیوستن به این سازمان مخالفت میکنند.