در پایان ماه ژانویه سال ۲۰۰۷ برخوردهاى مسلحانه میان گروههاى طرفدار دولت و مخالفان آن بیروت را به شدت به لرزه در آورد. در اثر این برخوردها ۷ نفر کشته و ۲۰۰ نفر زخمى شدند. مردم با وحشت به یاد جنگ داخلى سالهاى ۱۹۷۵ تا ۱۹۹۰ افتادند که به کشته شدن صدها هزار مسیحى و مسلمان انجامید و بلبشو کشور را فرا گرفت و گروههاى شبهنظامى مسلح تنها حاکمان شهرها و روستاهاى این کشور شده بودند. آیا امروز هم لبنان در خطر جنگ داخلىست؟
لبنان یکى از کوچکترین کشورهاى خاورمیانه در غرب آسیاست با جمعیتى حدود چهار میلیون نفر و خاکى بسیار حاصلخیز. این کشور در گذشته سرزمین فنیقىها بوده، که حدود سه هزار سال پیش از میلاد، وارد آن شدند. لبنان در ۵۳۸ پیش از میلاد به تصرف ایرانیان در آمد و ضمیمه خاک امپراطورى هخامنشى گردید و بعد با حمله اسکندر از دست ایرانیان نیز خارج شد. بعدها پومپیوس امپراطور رم بر این سرزمین دست یافت و در سده چهارم میلادى لبنان به کشورى مسیحى تبدیل گشت. در قرن هفتم میلادى این کشور به تصرف اعراب مسلمان در آمد. در پایان جنگ جهانى اول نیروهاى متفقین لبنان را اشغال کردند و آن را تحتالحمایه فرانسه قرار دادند. لبنان در بیست و دوم نوامبر سال ۱۹۴۳ مستقل شد.
در بیروت، پایتخت لبنان اذان موذن و زنگ کلیسا هر دو بخشى از زندگى روزمره مردم است. در این کشور ۱۸ گروه مذهبى که رسما مورد قبول دولت این کشورند، در کنار هم زندگى میکنند. این فشردگى گروههاى مذهبى مختلف در کنار هم، البته در پایتخت بیشتر از نواحى دیگر لبنان است. گروههاى مختلف مسیحى مثل مارونىها، سنیان و شیعیان، هواداران علوی، دروزیها و طرفداران دیگر مذاهب همه در کنار هم به سر مىبرند. لبنان را باید نمونه برجسته یک جامعه چند فرهنگى دانست با تمام خصوصیان مثبت و منفى آن.
بر طبق قانون باید همه ۱۸ گروه مذهبى لبنان، که رسما مورد قبول دولت این کشور قرار دارند، در ارگانهاى تصمیمگیرنده کشور سهیم باشند. پارلمان لبنان به همه این گروهها تعلق دارد.۵۰ درصد اعضاى آن به گروههایى که به گونهاى به اسلام وابسته اند و ۵۰ درصد بقیه نیز به گروههایى که به شاخههاى گوناگون مسیحى تعلق دارند. اما آنان نگران افزایش نفوذ هر چه بیشتر گروههاى مسلمان در کشورشان هستند.
هر چند یک بار اختلافات فرهنگى در لبنان به زد و خوردهاى مسلحانه میان گروههاى مختلف مىانجامد. شیعیان لبنان به رهبری حزبالله از دسامبر سال 2006 میلادی خواستار برکناری دولت فواد سینیوره، نخستوزیر این کشور شدهاند. آنها بر این نظرند که سینیوره، نخستوزیر سنى مذهب ِ لبنان طرفدار غرب است. برخوردهاى نظامى روزهاى پایانى ژانویه بخشى از همین مبارزه شیعیان لبنان است براى سرنگونى دولت کنونی.
اما مرزهاى مذهبى تنها نشانگر اختلافات مسلمانان لبنان نیستند و در میان مسیحیان نیز گروههاى متخاصم بسیارند و به عنوان نمونه دروزنها نیز در میان خود اختلافات فراوانى دارند و همگون نیستند. گفتنى است که سنیان لبنان، همنظر با عربستان سعودی، ایالات متحده آمریکا و اتحادیه اروپا از دولت فواد سینیوره، نخستوزیر لبنان، پشتیبانى مىکنند. این در حالى است که شیعیان این کشور که مدتهاى مدید جزو اقشار محروم جامعه به شمار مىرفتند، با پشتیبانى ایران و سوریه، مخالف سینیوره و دولت اویند.
عباس الحلبى، یکى از مسئولان اقلیت دروزن در لبنان است و عضو کمیته گفتگوى فرهنگى میان مسیحیان و مسلمانان. این کمیته با برپایى کنفرانسها و نشستهایى سعى بر هموار کردن و همگون ساختن خواستهاى گروههاى مختلف فرهنگى مىکند.
عباس الحلبى در مورد دیدگاههاى تفرقهافکنانه بعضى سیاستمداران لبنان مىگوید: "اگر اوضاع لبنان را بررسى کنیم متوجه مىشویم که بعضى سیاستمدارها هدفى جز تخریب روابط گروههاى مختلف فرهنگى ندارند. در گذشته، اختلافات میان مسلمانان و مسیحیان بود، ولى حالا اختلاف میان شیعیان و سنیها شده."
حزبالله لبنان به رهبرى حسن نصرالله، بخشهاى وسیعى از جنوب لبنان را در کنترل خود دارد. جنوب بیروت نیز در دست این سازمان شیعه مذهب است. این حزب در مناطق تحت نفوذ خود، اقدام به احداث مدرسههاى فراوان و تاسیس بسیارى نهادهاى اجتماعى دیگر کرده است و حتی در بخش امور نقلیه نیز فعال است. این حزب بعد از پایان جنگ با اسرائیل در تابستان ۲۰۰۶، مسئولیت امور بىخانمانان را به عهده گرفت و پیوندهاى خود را با شیعیان لبنان محکمتر ساخت. دیگر حزبالله در لبنان، دولتى است خودمختار در درون دولت قانونى این کشور. حزبالله بعد از پایان جنگ با اسرائیل، از دولت مرکزى لبنان خواستار پستهاى دولتى بیشتر و نفوذ وسیعتر در اداره امور کشور شده است.
خانم یودیت پالمرهاریک (Judith Palmer - Harik) کارشناس سیاسى لبنانى آمریکایی، که بیست سال است در لبنان زندگى مىکند و کتابى نیز در مورد شبهنظامیان شیعه در این کشور نوشته، در این مورد مىگوید: "حزبالله به خاطر مبارزات سالیان دراز خود علیه اسرائیل و به خاطر موسسات خیریه فراوانى که براى شیعیان ستمدیده کشور تاسیس کرده، پیوندی محکم با آنها دارد. دیگر تصور جدایى حزبالله از شیعیان لبنان غیرممکن به نظر مىرسد. حزبالله تبلور خواستهاى شیعیان لبنان گشته است."
از نوامبر سال گذشته میلادى حزبالله همه وزراى خود در کابینه لبنان را فراخواند تا از پستهاى خود کنارهگیرى کنند. در همین راستا سازمان شیعى امل نیز به نیروهاى مخالف دولت پیوست. اما تنها گروههاى شیعه نیستند که با دولت قانونى لبنان مخالفت مىورزند، جنبش پرنفوذ مسیحى میهن پرستان آزاد لبنان نیز به جمع مخالفان دولت پیوسته است. در مقابل احزاب دیگر مسیحى با دولت لبنان، به رهبرى سنیان این کشور، همکارى مىکنند.
حزبالله دولت لبنان را متهم مىکند که بازیچهى دست آمریکا گشته و سنیان نیز حزبالله را متهم میکنند که با تحقیقات دادگاههاى جهانى براى یافتن قاتل رفیق حریری، نخستوزیر سابق لبنان مخالفت مىورزد و همچنین در لبنان تنها علایق ایران و سوریه را دنبال مىکند، سوریهاى که سالها خاک کشور را در اشغال خود داشته است.
حزبالله لبنان تنها گروه در این کشور است که سلاحهاى سنگین در اختیار دارد و سلاحهایش را به دولت مرکزى تحویل نداده. حزبالله دلیل مىآورد که این سلاحها براى مبارزه با دشمن مشترک لبنان، یعنى اسرائیل است. ابراهیم موسوى، سخنگوى حزبالله هم مثل حسن نصرالله، رهبر این گروه شیعه، در مورد سلاحهاى سنگین چنین مىگوید: "همه مىدانند که هیچ دلیلى براى ترس از سلاحهاى حزبالله وجود ندارد. این سلاحها همیشه علیه دشمن مشترک ما اسرائیل استفاده شده، دشمنى که هنوز هم بخشى از خاک کشورمان را در اشغال خود دارد. ما از این سلاحها براى آزادى زندانیان فلسطینى از زندانهاى اسرائیل استفاده کردهایم. این سلاحها هیچ گاه به سوى مخالفان داخلى نشانه نرفتهاند و نشانه نخواهند رفت."
این زمینههاى اختلاف در شرایطى است که بسیارند شهروندان جوان لبنانىاى که از اختلاف دورى مىجویند و خواهان زندگى مسالمتآمیز گروههاى قومى و مذهبى در کنار هماند. نایلا خوری، روزنامهنگارى ۳۲ ساله است که پدرى ارتدکس و مادرى دروزى دارد. او در میان سنیان، شیعیان و دروزىها و علوىها دوستان فراوانى دارد. ابوجا دوست نایلا در مورد این اختلافات قومى مىگوید: "در لبنان سنىها، شیعیان، مسیحیان و دروزىها در کنار هم زندگى مىکنند. هیچ گروهى نباید کنترل بقیه را به دست بگیره. همه گروهها باید آزادانه در کنار هم زندگى کنند و هیچ مهم نیست که آیا گروهى بزرگتره یا کوچکتر. همه با هم برابرند."
httw.//www2.dw-world.de.persian.feature.der
woche.print. 1.214469 .htm 1 ـ