دکتر عباس حاتمی
حزب متشکل از گروهی افراد با دیدگاههای مشترک است برای رسیدن به اهداف از پیش تعیین شده با یکدیگر همکاری مینمایند، تفاوت حزب با هیات یا محفل در این است که یک حزب دیدگاههای سیاسی، اجتماعی و اقتصادی حداکثری دارند در محفل یا هیات مردم بر اساس دیدگاههای حداقلی با یکدیگر همکاری مینمایند و معمولا فردگرایی و ریشسفیدی حاکم است در صورتی که احزاب جمعگرا هستند و بر اساس مدیریت مشارکتی و گروهی فعالیت مینمایند. احزاب از ارمغان عصر مدرنیسم است نخبگان جوامع صنعتی و توسعه محور به این نتیجه رسیدند که بدون وجود حزب توسعه فراگیر کشور غیرممکن است برای این که احزاب از پیدایش نظام استبدادی جلوگیری میکنند و افکار عمومی را از وقایع داخلی و خارجی آگاه میسازند. از نظر استانداردهای حزبی مهمترین وظیفه یک حزب سیاسی عبارتست از: ۱- گردآوری افراد هم فکر در یک مجموعه مشخص و شفافسازی موضع سیاسی و اقتصادی اشخاص. ۲- آموزش اعضا و هواداران به منظور تربیت مدیران و نخبگان آینده. ۳- حلقه واسط بین مردم و حکومت و انتقال مطالبات مردمی به مسوولان دولتی. ۴- سازماندهی افکار عمومی جامعه به منظور تقویت گفتمان استدلالی و حذف فعالیتهای مخرب و خشونتزا. ۵- تحلیل وضع موجود جامعه جهت ارائه راهکارهای جدید برای پیشبرد اهداف توسعهای. ۶- دفاع از حقوق شهروندان و منع تفکرات استبدادی. ۷- تلاش جهت رسیدن به قدرت از طریق فعالیتهای صلحآمیز و با رای شهروندان جهت گردش نخبگان. در کشورهای که احزاب قدرتمند وجود دارد حکومتهای مردمی هستند و حکومتها در برابر شعارها و برنامههای خود پاسخگو میباشند در جوامع دموکراتیک فرهنگ حزبی آنقدر برای شهروندان مهم است که تقریبا تمامی شهروندان حداقل در یک حزب یا NGO عضویت دارند بنابراین حزب از ارمغان عصر جدید است و بایستی تمام نخبگان و شهروندان را برای عضویت در احزاب و تشکلهای غیر دولتی ترغیب نمود. در برخی کشورها حاکمان برای حفظ قدرت خویش احزاب دولت ساخته ایجاد میکنند و به حکومت خود ظاهری دموکراتیک میدهند ولی یک حزب استاندارد باید یا در قدرت باشد که به آن حزب حاکم گفته میشود یا این که به عنوان مخالف یا اپوزیسیون دولت فعالیت نموده و به نقد عملکرد دولت بپردازد. احزاب سیاسی مدرن دنیا از نظر سیاسی دمکرات هستند یعنی به اصول دمکراسی پایبند میباشند اصول دمکراسی عبارتند از: ۱- وجود نهادهای مستقل از دولت مثل احزاب و سازمانهای غیر دولتی. ۲- برگزاری انتخابات آزاد و رقابتهای سیاسی صلحآمیز. ۳- گفتمان استدلالی و آزادی بیان و اندیشه. ۴- وجود مطبوعات و رسانههای مستقل از دولت احزاب مدرن از نظر اقتصادی نیز تابع دو مکتب لیبرالیسم و سوسیالیسمِ هستند یا این که از نظر سیاستهای اقتصادی به یکی از مکاتب فوق نزدیک هستند. لیبرالیسم به شهروندان حق انتخاب میدهد و بر سرمایهداری خصوصی تاکید دارد در مکتب لیبرالیسم اقتصاد مبتنی بر بازار است و دولتها حق دخالت در مسائل اقتصادی ندارند در نتیجه رانتهای دولتی و فساد مالی در دستگاههای دولتی به ویژه شرکتهای دولتی کم است امروزه اقتصاد بسیاری از کشورهای دنیا مثل آمریکا، ژاپن، آلمان و کانادا و... بر مبنای لیبرالیسم است و در ایران نیز حزب کارگزاران سازندگی از نظر اقتصادی به مکتب لیبرالیسم اعتقاد دارد. سوسیالیسم عدالت محور بوده و به ارتقای سطح زندگی تودههای مردم میاندیشد در مکتب لیبرالیسم طبقه اجتماعی محروم و کارگر بایستی بتوانند از طریق انتخابات آزاد به مراکز تصمیمگیری دولتی مثل مجلس برسند. در نظامهای سوسیالیستی عدالت اقتصادی، نظام تامین اجتماعی و توزیع عادلانه ثروت مورد تاکید است و دولتها موظفاند از طبقات محروم و آسیبپذیر حمایت نمایند. کشورهای سوئیس، سوئد، دانمارک، بلژیک و... نظام سوسیالیستی دارند. طبق اصل 26 قانون اساسی ایران تشکیل حزب و انجمن سیاسی آزاد است و هیچکس را نمیتوان از شرکت در آنها منع کرد با به شرکت در یکی از آنها مجبور ساخت. احزاب سیاسی نیز در انتخابات مکتب سیاسی و اقتصادی آزاد هستند هیچ مقام یا شخصی حق ندارد فعالین و نخبگان را در انتخابات مکتب لیبرالیسم یا سوسیالیسم منع کند طبق اصل 33 قانون اساسی هیچ کس را نمیتوان به صرف داشتن عقیدهای مورد تعرض قرار داد.