«گاف»هاى سیاستمداران

مهین صمدى
اشتباه‌هاى لفظى سیاستمداران را با واژه فرانسوى «گاف» توصیف می‌کنند. عجیب است که گاف با گپ تاجیکى هم صداست و شاید همان گاف بوده است که تلفظ ترکى‌اش در شکل «گپ» باقى مانده است . در ضمن بین گپ و سخن تفاوت بسیار است. براى نمونه وقتى که دو نفر آرام نجوا می‌کنند، می‌گویند آنها گپ می‌زنند. اما وقتى کسى با چهره با وقار از تریبون یا جایگاه بلند گپ می‌زند می‌گویند «سخنرانى می‌کند».
ولى گاهى عده‌اى از مسندنشینان سخن نمی‌گویند بلکه «گاف» می‌دهند. یعنى همان اصطلاح خطاى سهوى یا لفظى یا سوءتفاهم دیپلماتیک که اغلب موجب شرمسارى یا پوزش‌طلبى گوینده‌اش می‌شود.
«گاف» اشتباه آشکار اجتماعى یا دیپلماتیک است که گه گاهى از زبان سیاستمداران و حتى سران ورهبران دولت‌ها سرمی‌زند.
البته رشته دیگرى از اشتباهات در دنیاى دیپلماسى هستند که فراتر از گاف لفظى است، مانند آنچه در دیدار پوتین واولمرت رخ داد. رئیس‌جمهورى روسیه، که حضور او در کنفرانس مونیخ، موضوع مهم این روزهاى مطبوعات است، درآن نشست مطبوعاتى با نخست وزیر اسرائیل (ایهود اولمرت) با اشاره به پرونده‌هاى جنسى ریاست جمهورى اسرائیل، موشه کاتساو، گفت: ما مردان روس به کاتساو حسد می‌بریم. پوتین فکر می‌کرد که بلند گو‌ها خاموش است، ولى آنها روشن بودند و همه خبرنگاران این اشتباه او را عیناً مخابره کردند.
میزان گاف‌هایى که در دیدارها و مذاکرات دیپلمات‌ها بروز می‌کند قابل شمارش نیست، گاف‌هاى سیاستمداران آن اندازه هست که در طول سال، دفتر خاطرات خبرنگاران کنجکاو را پر کند، تا حدى که برخى از رجال سیاسى در امر لغزش‌هاى کلامی ‌و داشتن گاف شهره هستند. برلوسکنى نخست وزیر سابق ایتالیا از این قماش است. او در آغاز نخست‌وزیرى‌اش حرف‌هایى در مورد «دین اسلام» گفته بود که نشان از بى‌اطلاعى او از بدیهى‌ترین مبانى این دین آسمانى بود.
برلوسکنى بعدها عذرخواهى کرد، البته گاف‌هاى برلوسکنى به کنایه‌هاى او بر ضد اسلام محدود نیست، چنانکه او بتازگى حرف‌هایى زد که حتى موجب تنش درمحفل خانواده خویش شد. این سیاستمدار ثروتمند و صاحب باشگاه ورزشى و شبکه‌هاى تلویزیونى، بتازگى در یک جمع رسمی‌ با اشاره به وکیل مجلس ایتالیا و هم حزبى خود «کرفنیه» که زن جوانى است، گفت: اى کاش من زن نداشتم و همین الآن با تو ازدواج می‌کردم و به یک جزیره بى‌آدم می‌رفتیم. غافل از این که روزنامه‌ها این گاف او را تیتر می‌کنند.
و این چنین هم شد. رسانه‌ها حرف‌هاى هوسبازانه او را در شمارگان بسیار چاپ کردند و این اتفاق به نزاع خانوادگى برلوسکنى منجر شد. پس از نامه خشم‌آلود همسر برلوسکنى به مطبوعات، که در آن با شدیدترین لحن از صحبت‌هاى برلوسکنى ابراز انزجار شده بود، وى گفته بود: آیا این بدان معناست که من نیمه یک جام خالى‌ام؟ و این امر موجب شد، نخست‌وزیر سابق ایتالیا در روزنامه‌ها رسما از همسرش عذرخواهى کند.
تحلیلگر فرانسوى ژان پیر در نیس می‌گوید: گاف را نباید دست کم گرفت، گاهى گاف و سخنان اشتباه می‌توانند حتى موجب شکست خط‌مشى سیاستمداران شوند. ممکن است که این نوع خطاها به عنوان رفتارى به حساب آید که به قالب‌شکنى و هنجارشکنى تعبیر شود، آن موقع می‌تواند تأثیر بسیارى داشته باشد.
احتمالاً این سخنان تحلیلگر فرانسوى با گفته‌هاى اخیر «سگولن رویال» نامزد حزب سوسیالیستى فرانسه در انتخابات ریاست جمهورى این کشور ارتباط داشته است که گاف‌هاى او نه تنها در خود فرانسه، بلکه در کانادا بازتاب گسترده‌اى داشت. وى گفته بود طرفدار استقلال کبک است، اما این خانم مدعى رهبرى الیزه، کبک را هنگام نطق یک منطقه فرانسوى زبان کانادا خوانده بود. نخست‌وزیر کانادا «استیفن هرپیر» سخنان رویال را «غیر قابل قبول» نامید. اشتباه دیگر رویال زمانى جنجال آفرید که گفت: نظام عدلیه چین بهترین است.
فضایى که با این سخنان پیش‌بینى نشده رویال در فرانسه به وجود آمده، شاید بر رئیس‌جمهورى این کشور، ژاک شیراک هم تأثیر گذاشته است.
هفته پیش ژاک شیراک، رئیس‌جمهورى فرانسه گفت: اصلاً چندان بد هم نیست اگر ایران یک یا دو سلاح هسته‌اى هم داشته باشد. «ژان پیر درنیس» کارشناس سیاسى در این‌باره می‌گوید: علاوه بر خود رهبران، مشاوران آنها نیز در به وجود آمدن این خطاها سهم دارند. این مشاوران به سیاستمداران و رئیسان خود می‌گویند براى نمونه شما باید الف، ب و د، را بگویید... مشاوران تأکید می‌کنند که به هیج‌وجه گ را نگویید، اما در عمل و زیر فشار، سیاستمداران همان گ را که در یادشان مانده و ممنوع است به زبان می‌آورند.
به اعتقاد برخى از کارشناسان این نوع از گاف‌ها بیش از همه در تعامل رئیس‌جمهورى آمریکا و مشاورانش بروز کرده است. آنها می‌افزایند «جورج دبلیو بوش» وقتى که او فى البداهه و از خود چیزى را می‌گوید، دچار اشتباه می‌شود، از این رو شمارگان گاف‌هاى شخص نخست کاخ سفید بیش از اندازه است و اگر کسى گاف‌هاى جورج بوش را جمع‌آورى می‌کرد یک کتاب بزرگ می‌شد.
البته بازار گاف در محافل سیاسى آمریکا همیشه داغ است. سناتور ایالات متحده آمریکا «جو بایدن» بتازگى دو بار پى در پى چیز‌هایى گفت که مطبوعات آنها را یکباره به سرنیزه قلم گرفتند. در حالى که وى می‌خواست توجه انتخاب‌کنندگان هندوتبار آمریکایى را به خود جلب کند و تأکید کند که بیش‌تر آنها حرفه‌هاى کم درآمد دارند، ولى سخنش برعکس نتیجه داد.
گفتنى است بخش فراوانى از اهالى ایالت دنوور آمریکا را هندو تباران تشکیل می‌دهند، به نحوى که شما به فروشگاه‌هاى این ایالت در ساعات شلوغى آن یعنى ۷ یا ۱۱ نمی‌توانید وارد شوید، مگر به زبان هند و حرف بزنید.
به آخرین و تازه‌ترین گاف‌هاى دنیاى دیپلماسى نگاه افکنیم.
وزیر بهداشت ژاپن، هکیو ینگسو در یک مصاحبه، سر از کاغذ برداشت و زن‌ها را ماشین‌هاى تولید کننده نامید گرچه او بارها عذر خواست، اما کارشناسان و تحلیلگران به توجیه او توجه نکردند و سخن او رادر فهرست «گاف»هاى شنیدنى نوشتند و گفتند: که او خود ندانسته عقیده عمیق خویش را به زبان آورده است.
رئیس‌جمهورى تاجیکستان، امام على رحمانف وقتى بهترین سخنان را می‌گوید که سر از کاغذ بر می‌دارد و آزاد حرف می‌زند. مطبوعات روسیه بارها به او ایراد گرفته بودند که پس از رهایى ۵ مرزبان روس، طورى صحبت کرده که گویا ریاست جمهورى روسیه است.
به نوشته مطبوعات روس، گاف‌هاى رئیس‌جمهورى بلاروس «الکساندر لوکاشنکو» هم زیاد است آنقدر که اگر کسى مانند گاف‌هاى بوش آن را گردآورى می‌کرد، شاید چند جلد می‌شد. وى درباره یکى از نویسندگان مشهور بلاروس «فرنتشیک اسکرینه» گفت: اسکرینه فقط بلاروسى نبود، وى در سن پترزبورگ هم زیسته بود و این اسکرینه ماست. روس‌ها هم از او با افتخار صحبت می‌کنند.
گاف او در این بود که اسکرینه نویسنده، در قرن پانزده می‌زیسته است و شهر سن پترزبورگ در قرن ۱۸ ساخته شد.
ندانستن زبان نیز موجب اشتباه‌هاى زیاد می‌شود. بسیارى در تاجیکستان سخنان رئیس‌جمهورى سابق «قهار محکم اف» را در یاد دارند که در ملاقاتى ناآشنایى اوبه زبان، چه دردسرى آفریده بود.
بعضى گاف‌ها و خطاهاى دیپلماتیک و اجتماعى بى‌صدا هستند. بد نیست گاف رئیس بانک جهانى را بشنوید. «پل ولفوویتس» در سفر ترکیه هنگام ورود به مسجد وقتى که کفش خود را درآورد، توجه همگان را به خود جلب کرد و صدها عکاس را متوجه جوراب‌هاى پاره خود کرد و آنها شروع به گرفتن عکس از جوراب‌هاى او کردند. انگشت شصت دو پاى او از دو جوراب بیرون آمده بود. عکس‌العمل یک کارخانه جوراب‌بافى ترکیه به این تصویر روزنامه‌ها و جوراب‌هاى پاره، فرستادن یک بسته جوراب نو براى آقاى ولفوویتس، رئیس بانگ جهانى بود.