ناکامی بوش

 جورج‌ دبلیو بوش در تاریخ 20 اسفند ماه 1385 با اشاره به گزارش گروه مطالعه عراق موسوم به بیکر ـ همیلتون، استراتژی نوین آمریکا در عراق را اعلام کرد. نکات اساسی راهبرد نوین آمریکا در سخنان بوش عبارت بودند از:

1- تغییر راهبرد ایالات متحده در عراق با مشورت گروه امنیت ملی، فرماندهان نظامی و دیپلمات‌های برجسته صورت گرفت.

2- شکست ما در عراق فاجعه‌ای برای آمریکاست. به منظور تأمین امنیت مردم آمریکا ما باید در عراق موفق شویم.

3- تلاش‌های قبلی آمریکا به منظور امن کردن عراق به دو دلیل عمده شکست خورده است؛ یکی فقدان نیروهای کافی برای استقرار در مناطق پاکسازی شده و دیگری محدودیت‌های زیادی که ما برای نیروهایمان ایجاد کرده بودیم.

4- من 20 هزار نیروی نظامی جدید به عراق اعزام می‌کنم. 5 لشکر در بغداد متمرکز می‌شوند و 4 هزار نیرو در استان الانبار.

5- در عملیات‌های قبلی، دخالت‌های سیاسی و فرقه‌ای، نیر‌وهای عراقی و آمریکایی‌ را از ورود به برخی مناطقی که شعله این درگیری‌ها را زیاد می‌کنند، منع می‌کردند. این بار ما و نیروهای عراقی چراغ سبز ورود به این مناطق را داریم.

6- دولت عراق باید مسئولیت امنیت عراق را تا ماه آبان 1387 برعهده گیرد. علاوه بر عملیات نظامی، باید برای بهبود بخشیدن به زندگی مردم اقدام کنیم. سهیم کردن شهروندان عراقی در نفت، اختصاص 10 میلیارد دلار بودجه عراق به بازسازی و اشتغالزایی، برگزاری انتخابات استانی، تجدید نظر در قوانین بعث‌زادیی و اصلاح قانون اساسی از آن جمله است.

7- دفاع از تمامیت ارضی و تثبیت منطقه و مهار جمهوری اسلامی ایران و سوریه و کمک به عراق و ترکیه برای حل مشکلات مرزی در راهبرد نوین آمریکا است.

 8- اعزام یک ناو جدید هواپیما‌بر به منطقه که اخیرا صورت پذیرفت.

9- استفاده از سیستم‌های ضدهوایی پاتریوت برای حفاظت از متحدین و دوستان منطقه‌ای آمریکا لحاظ شد.

10- سیاست ما صیانت از مرزهای عراق و دستگیری عناصر القاعده است.

 11- تشکیل یک گروه همکاری دو حزبی (جمهوری‌خواه ـ دموکرات) تا ورای خطوط حزبی در جنگ با تروریسم پیروز شویم و تشکیل گروه همکاری بین‌المللی در مورد عراق از برنامه‌های جدید ماست.

حقیقت این است که

یک: شکست جمهوری‌‌خواهان و بازی‌های حاکم بر کاخ سفید در انتخابات پارلمانی اخیر آمریکا چنان شوکی را بر نومحافظه‌کاران وارد ساخت که فرصت بازبینی واقع‌گرایانه عملکرد ایالات متحده در عراق را از تصمیم‌گیرندگان آمریکا سلب کرد.

دو: بوش با وجود اینکه به صراحت مسئولیت آمریکا در عراق را شخصا پذیرفت، اما در راهبرد جدید خود در عراق، بر تداوم سیاست‌های قبلی تأکید ورزید؛ هر چند وی با ادبیاتی متفاوت سخن گفت.

سه: ادعای بوش مبنی بر اینکه تلاش‌های قبلی ما در امن کردن عراق، به دلیل «کمبود نیرو» و «محدودیت‌ نیروهای عمل کننده» به شکست انجامید، عوام‌فریبانه است. حقیقت این است که انجام عملیات نظامی با هدف سرکوب تروریست‌ها و پاکسازی منطقه، بدون توجه به تداوم حفظ سنگر تسخیر شده، امری سطحی، غیرقابل قبول و غیررایج در ادبیات نظامی است. از سوی دیگر، رفتار نظامیان آمریکا در ورود و بازرسی منازل مسکونی مقام‌های عراق، ورود به منطقه ریاست ‌جمهوری عراق، یورش به سرکنسولگری جمهوری ایران در اربیل و بازداشت غیرقانونی آنان، دستگیری دیپلمات‌های ایرانی در بغداد و آزادی آنان به دلیل فقدان سندی محکم دال بر ادعای دست داشتن جمهوری اسلامی ایران در ناامنی‌های عراق، ورود به منازل شهروندان عراقی، بمباران مناطق مسکونی و کشتار هزاران عراقی به بهانه تعقیب تروریست‌ها، ایجاد گوانتاناموی جدید در زندان ابوغریب بغداد و... گواهی بر «عدم محدودیت‌ نیروهای عمل کننده آمریکایی» در عراق است.

چهار: پس از 4 سال و اندی حضور نظامیان آمریکا در عراق، ایالات متحده برای نخستین بار در استراتژی نوین خود «ضرورت تأمین معیشت شهروندان عراقی» را مد نظر قرار داده است. ایالات متحده «دموکراسی» را در رفتار خود در عراق مقدم بر «امنیت» و «معیشت» مردم قرار داد و صد البته عنصر مهم ایمان و فرهنگ بومی منطقه را درک نکرد.

پنج: پرواضح است اعزام ناو هواپیمابر جدید، گامی در راستای هر چه بیشتر امنیتی کردن  فضای حاکم بر منطقه و به رخ کشیدن سیستم ضد هوایی پاتریوت، تبلیغی برای کارخانه‌های اسلحه‌سازی ایالات متحده با هدف فروش سلاح بیشتر به منطقه و کاهش مالیات‌های عمومی در ایالات متحده آمریکا و جلب افکار عمومی برای پیروزی در انتخابات آینده ریاست جمهوری (تأمین هزینه‌های تبلیغاتی از محل درآمدهای تسلیحاتی) به شمار می‌رود.

در راهبرد جدید ایالات متحده در عراق، هیچ تغییری در اهداف، اصول و حتی روش‌ها به چشم نمی‌خورد. دو مؤلفه جدید در این راهبرد مشهود است:

1- اذعان به شکست، مدنظر قرار دادن گزارش بیکر ـ همیلتون و پذیرش گروه همکاری (نظارت و ارزیابی کننده) مستمر عراق متشکل از جمهوری‌خواهان و دموکرات‌ها.

2- تغییر در ادبیات سیاسی به کار گرفته شده از سوی بوش. به عنوان مثال به جای عبارت «آمریکا تا زمانی که برای جنگ با تروریسم ضروری است، در عراق خواهد ماند» آمرانه می‌گوید: «دولت عراق باید مسئولیت امنیت همه استان‌های عراق را تا پایان ماه نوامبر آینده برعهده گیرد». در یک کلام، نومحافظه‌کاران در اوج قدرت بلامنازع خود، در سیاست‌های خاورمیانه‌ای ـ به ویژه در عراق ـ ناکام ماندند. اکنون که به تمامی عوامل قبلی ناکامی، عامل مهم و چالش برانگیز مخالفت جناح پیروز دموکرات‌ها در کنگره و سنا با اعمال سیاست‌های بوش در عراق اضافه شده است، باید «راهبرد نوین آمریکا در عراق» را نه یک «راهبرد» بلکه یک «جنجال سیاسی و تبلیغاتی جدید» برای مصرف داخلی دانست.

ارزیابی طرح امنیتی دولت عراق

1- متعاقب شکست سیاست‌های ایالات متحده آمریکا در عراق، ارائه گزارش گروه موسوم به مطالعه عراق «بیکر ـ همیلتون» و طرح «استراتژی نوین بوش» تحولات متعددی در عرصه سیاسی ـ امنیتی عراق رخ داد؛ از یک سو شرایط امنیتی روند نامطلوب‌تری را به خود گرفت و از سوی دیگر تلاش‌هایی در راستای تضعیف دولت مالکی صورت گرفت و حتی طرح دولت در سایه» و «کودتای سفید» توسط برخی جریانات داخلی و خارجی با جدیت پیگیری شد؛ ضمن اینکه بوش تلاش تبلیغاتی گسترده‌ای را به کار بست تا با تداوم سیاست فرافکنی، جمهوری اسلامی ایران را به عنوان عامل اصلی شکست سیاست‌های ایالات متحده در عراق معرفی کند. در این راستا اقدامات تهاجمی و مغایر کنوانسیون‌های وین (ناظر بر حقوق دیپلماتیک) از سوی آمریکا در تهاجم علیه سرکنسولگری جمهوری اسلامی ایران در اربیل، دستگیری و بازداشت دیپلمات‌های جمهوری اسلامی ایران در عراق و ربودن و شکنجه دبیر دوم سفارت جمهوری اسلامی ایران در بغداد صورت پذیرفت.

در چنین فضایی دولت مالکی با درک شرایط موجود و آگاهی از ضرورت تأمین منافع و امنیت ملی عراق، طرح امنیتی بغداد را در دستور کار دولت قرار داد. در چهارچوب این طرح بغداد به 9 منطقه امنیتی تقسیم و فرماندهی واحد عراقی برای آن در نظر گرفته شد. می‌توان ویژگی اساسی این طرح امنیتی را تفویض اختیارات مؤثرتر به دولت عراق در عرصه امنیتی ذکر کرد. در این طرح نیروهای نظامی آمریکا به عنوان واحدهای پشتیبانی‌کننده در نظر گرفته شدند.

طرح امنیتی بغداد با مدیریت آقای مالکی ـ نخست‌وزیر عراق ـ از حدود 2 ماه قبل آغاز شد. این طرح در مناطقی که توسط نیروهای عراقی مدیریت می‌شد با موفقیت چشمگیری همراه بود، اما در برخی از مناطق به دلیل حضور مستقیم نیروهای آمریکایی و عدم هماهنگی با فرماندهی واحد عراقی، با مشکل مواجه شد.

مشکل اساسی در طرح امنیتی عراق، تفاوت در نگاه دولت عراق و ایالات متحده آمریکا به اهداف امنیتی در بغداد است. آمریکایی‌ها در طرح امنیتی، در صدد حذف گروه‌های مقاومت و مخالفین اشغالگری هستند. در حالیکه دولت عراق مقابله با گروه‌های تروریستی و عامل اصلی تداوم ناامنی‌ها در بغداد را مدنظر دارد. این رویکرد متضاد دولت‌های عراق و آمریکا، چالشی اساسی در طرح امنیتی آقای مالکی به شمار می‌رود. با این حال، تداوم طرح امنیتی بغداد با وجود استمرار ناامنی‌ها با توفیقاتی نیز همراه بوده است که از جمله آنها کاهش آدم‌ربایی و قتل، ضبط مقادیر قابل توجهی سلاح، بازگشت حدود 2 هزار خانواده رانده شده به منازل خود، مقابله با گروه‌های تروریستی و... را می‌توان نام برد.

تجربه سال‌های اخیر اشغال عراق حاکی از آن است که در استان‌هایی که نیروهای نظامی خارجی مسئولیت امنیتی را به طور کامل به مسئولین عراقی واگذار کرده‌اند، امنیت به سمت پایداری در حال صعود است، اما در مناطقی که نیروهای خارجی کماکان حضور داشته و از تفویض مسئولیت امنیتی سرباز می‌زنند، شاخص ناامنی‌ها روبه صعود است. اصرار ایالات متحده آمریکا و انگلیس برتداوم حضور نظامی در عراق و پافشاری در مقابل تعیین جدول زمانبندی خروج از عراق پیچیدگی‌های عرصه سیاسی و امنیتی این کشور را به طور فزاینده‌ای افزایش داده است.