عباس صدیق
در سال 1975 دیداری بین رئیسجمهوری وقت فرانسه (ژیسکاردستن) با صدراعظم آلمان (هلموت اشمیت) در کاخ رامبولیه در فرانسه پایهریزی شد که اکنون به گردهمایی گروه 8 کشور صنعتی جهان معروف شده است.
پس از موافقت آلمان و فرانسه، سران کشورهای ایتالیا، ژاپن، انگلستان و آمریکا نیز به این جمع پیوستند.
این گروه در آن دوران به گروه 6 معروف شد. هدف از پایهریزی این گردهمایی تبادلنظر در مورد مسائل جاری جهان آن روز بود که بحران انرژی را تجربه کرده بود و سرانی که در این جمع گرد میآمدند بیش از آنکه خواستار گردهمایی رسمی باشند، قصد داشتند در محیطی دوستانه دیدگاههای خود را مطرح کنند و تا حد مقدور سیاستهای هماهنگی را در مورد موضوعهای مطرح روز در پیش گیرند.
موضوع هماهنگی پولی نیز در نشست نخست آنان مطرح بود و به بحث گذارده شد. آن گونه که بنیانگذاران این گروه پس از این دیدار عنوان کردند، این نشست میتوانست دیدگاههای سران کشورها را به هم نزدیک کند و مجمعی برای اظهار نظر و تبادل افکار باشد.
به مرور زمان موضوعهای دیگری نیز که افکار عمومی با آن درگیر بودند به بحثهای سران کشیده شد.
در سال 1976 کانادا نیز به این گروه پیوست و بالاخره در سال 1998 روسیه به عنوان عضو ناظر پذیرفته شد ولی به عضویت کامل در نیامد، به طوری که هر چند این کشور در سال 2006 ریاست گروه را به عهده گرفت. ولی هنوز به عنوان عضو رسمی در همه مراحل تصمیم شرکت ندارد.
در دولت آمریکا دیدگاههای نه چندان موافقی با حضور روسیه در این جمع مطرح است که همین موضوع، مانع شرکت رسمی روسیه در همه تصمیمگیریهای این گروه که اکنون به گروه 8 معروف شده به شمار میرود.
از گروهی که در سال 1975 در کاخ رامبولیه در فرانسه شکل گرفت اکنون جمعی به وجود آمده که دیگر همانند پیش، فقط به دیدارهای غیررسمی اکتفا نمیکند و تصمیمهای آن در سیاست و اقتصاد جهانی بسیار تاثیرگذار شده است.
کشورهای حاضر در این جمع، دو سوم تولید ناخالص جهانی را در انحصار خود دارند. ولی فقط 13 درصد از جمعیت دنیا را شامل میشوند. نشست سالانه گروه 8 که امسال، در هفته دوم ماه ژوئن در آلمان برگزار میشود، در سالهای اخیر بحثهای گوناگونی را به دنبال داشت.
مخالفان این نشست اعتقاد دارند که گروه 8 بیش از آنکه گروهی برای تبادلنظر باشد، گروهی را شامل میشود که در راه هموار کردن جهانیسازی گام بر میدارد و از این رو به خواست کشورهای جهان سوم بیاعتناست و بر خلاف دیدگاههای نخستین خود، جهانیسازی را اکنون سرمشق دیگر برنامههای خود قرار داده است.
همین موضوع، مخالفان جهانیسازی را به واکنش نسبت به ایران نشست واداشته و در سالهای اخیر همزمان با برگزاری این نشست، مخالفان جهانیسازی در راهپیمایی و گردهمایی سعی در ابراز مخالفت نسبت به این نشست دارند.
برگزاری این نشست در آلمان نیز از این قاعده مستثنی نبوده و از چندی پیش گروههای مخالف به تبلیغ علیه این نشست پرداختهاند که دولت آلمان را واداشته تا همه اقدامهای امنیتی را به اجرا بگذارد که از جمله آنها ردیابی گروههایی بود که تظاهرات ضدجهانیسازی را سازمان داده بودند.
در همین ارتباط بسیاری از مکانهایی که آنان در آنجا تجمع میکردند مورد سرکشی پلیس قرار گرفت و جمعی نیز به مراکز پلیس فرا خوانده شدند.
نشست امسال در کنار دریای شمال و منطقهای که پیش از یکی شدن دو آلمان قسمتی از آلمان شرقی بود برگزار میشود.
دهکده هیلیگن دام که فقط 291 نفر جمعیت دارد از مدتی پیش به دژی مستحکم تبدیل شده است و دیواری به طول 12 کیلومتر گرداگرد آن کشیده شده تا جلوی ورود تظاهر کنندگان را به مقر سران بگیرد.
بیش از 12 هزار نیروی پلیس، پاسداری از امنیت سران را هنگام برگزاری این نشست به عهده خواهند گرفت که در نوع خود در آلمان بینظیر است.
در نشست امسال به موضوع قرارداد «کیوتو» که در آن از کشورهای جهان خواسته شده است به میزان آلودگی زیستمحیطی توجه کرده و از آن بکاهند نیز پرداخته خواهد شد و سرباز زدن آمریکا از امضای پروتکل کیوتو، از هم اکنون بر این نشست سایه انداخته است.
آلمان که در این راه پیش قدم بوده، از آمریکا خواسته به این پروتکل بپیوندد ولی دولت بوش تاکنون تمایلی به آن ابراز نداشته است.
به همین دلیل در پیش زمینه برگزاری این نشست، اختلاف بین اروپا و آمریکا این نشست را تحت تاثیر قرار داده و به نظر میرسد که نتوان در این مورد خاص به تفاهمی با آمریکا دست یافت.
در کنار این موضوع چند موضوع اصلی دیگر نیز در این نشست مطرح میشود که از جمله آنها بحث بر سر موضوع اتمی ایران است.
در نشست وزیران خارجه کشورهای اروپایی و آسیایی که چند روز پیش از برگزاری این نشست در شهر هامبورگ آلمان برگزار شد، این موضوع یکی از اصلیترین مباحث بود و توافقهایی نیز در این زمینه به عمل آمد که گفته میشود به نشست سران ارائه خواهد شد.
مخالفان جهانیسازی نیز که خود را برای رویارویی مسالمتآمیز با این نشست آماده کردهاند، به اقدامهای پلیس دولت آلمان با دیدی تردیدآمیز مینگرند و ادعا میکنند که دولت آلمان با جلوگیری از نزدیک شدن تظاهر کنندگان به محل نشست، حق آزادی تظاهرات را که در قانون اساسی آلمان وجود دارد زیر پا نهاده است.
چالشهایی که در پیش روی این نشست قرار دارد، برگزاری نشست امسال را به یکی از پر بحث و جدلتری گردهماییهای سران تبدیل کرده است.
آلمان که هم اکنون ریاست دورهای اتحادیه اروپا را نیز در اختیار دارد، امیدوار است که بتواند در پایان این نشست، دیدگاههای اروپا و آمریکا را در مسائل جهانی خصوصا در مورد پروتکل کیوتو و موضوع اتمی ایران به هم نزدیک کند و از این راه، هم به اهمیت موقعیت خود در اروپا بیفزاید و هم موقعیت دولت آنگلا مرکل را در داخل استحکام بخشد.
رسیدن به توافق بر سر پروتکل کیوتو با توجه به سرسختی آمریکا بسیار سخت خواهد بود و به نظر نمیرسد که در این مورد خاص، دیدگاههای دو طرف به هم نزدیک شود.
آنچه در نشست رامبولیه آغاز شد و در سالهای اخیر مسیری دیگر را در پیش گرفت و از نشست دوستانهای بین ژیسکار دستن و هلموت اشمیت به نشستی رسمی ارتقا یافته که بر سرنوشت جهان تاثیرگذار است.
همین موضوع مخالفان را نیز به خیابانها کشانده و حتی به درگیریهایی نیز منجر شده است که نمونه بارز آن 2 سال پیش در ایتالیا بود که حتی به کشته شدن یک تظاهر کننده نیز منجر شد.
تفاوت دیدگاههای سران با نیروهای پیشرو کشورهای صنعتی جهان نیز هر سال هنگام برگزاری این نشست بیشتر هویدا میشود و نشان میدهد که با وجود همه تلاشهای دولتهای غربی، تفاوت افکار عمومی با دید رسمی حکومتها روبه افزایش است.
نشست گروه 8 تفاوت این دیدگاهها را به جهان نشان خواهد داد و شاید بیش از آنکه نتایج آن برای جهان ملموس باشد، این پیام را به دنیا خواهد داد که چالش بین افکار عمومی و دیدگاههای رهبران جهان صنعتی در کشورهای آنان نیز زیادتر از آن است که غرب به آن معترف است.