ترافیک جاسوس‌های دوجانبه

اشاره‌:

این که آلمان شرقی در دوران جنگ سرد هزاران جاسوس در آلمان غربی داشت که در سراسر این کشور پراکنده شده بودند به هیچ عنوان موضوعی محرمانه تلقی نمی‌شود. گفته می‌شود نزدیک به 6 هزار تن در آلمان غربی، که البته برخی از آنها به عالیترین نهادهای دولتی نیز رسوخ کرده بودند به طور مداوم اطلاعات خود را به شرق آلمان و به فراسوی دیوار برلین مخابره می‌کرده‌اند. براساس یک تحقیق جدید که نتیجه آن جمعه گذشته منتشر شد تا آنجا که به استخدام جاسوس مربوط می‌شد آلمانی‌های ساکن غرب دیوار برلین چندان هم از همتایان شرقی خود عقب نبوده‌اند. نزدیک به 10 هزار تن از اتباع آلمان کمونیست در دوران جنگ سرد مشغول جاسوسی برای بن بوده‌اند. شاید به همین دلیل بود که دستگاه اطلاعاتی آلمان غربی (BND) ماهها قبل از آغاز عملیات ساخت دیوار برلین در سال 1961 از برنامه زمامداران کمونیست آلمان شرقی برای ساخت این دیوار مطلع بودند اگرچه رهبران آلمان غربی تمایلی به باور کردن این طرح نداشتند.

پایگاه بصیرت

افشین مظاهری

آوین واگنر و مایتاس اول، مورخان آلمانی با بررسی اسنادی که اخیرا توسط آژانس اطلاعات خارجی آلمان از زمره اسناد رده‌بندی شده و محرمانه خارج شد به اطلاعات جالبی دست یافتند. این اسناد مربوط به دوره زمانی حدفاصل به قدرت رسیدن کمونیست در آلمان شرقی به سال 1949 تا واپسین روزهای قبل از فروپاشی دیوار برلین در سال 1989 است.

این دو با انتشار کتابی که عنوان «BND در برابر ارتش سرخ» را بر خود دارد این موضوع را افشا کرده‌اند که دستگاه اطلاعاتی آلمان موفق شده بود در سالهای جنگ سرد هزاران تن از اتباع آلمان شرقی را در بخشهای مختلف این کشور برای جاسوسی به خدمت بگیرد.

به فاصله چند ماه قبل از آغاز عملیات اجرایی ساخت دیوار برلین شبکه جاسوسی‌های بن در آلمان شرقی به غربی‌ها اطلاع دادند حادثه‌ای بزرگ در شرف وقوع است. غربی‌ها می‌دانستند برلین کمونیست در حال فراهم آوردن زمینه ساخت دیوار برلین در ماههای جولای آگوست 1961 است اما هیچ‌کس حاضر به قبول اخبار واصله در این زمینه نبود.

جاسوسی نظامی در آلمان شرقی کمونیست برای غربی‌ها حیاتی بود. اهمیت این مساله در دوران اوج جنگ سرد دو چندان شده بود. 400 هزار نیروی ارتش سرخ که در آلمان شرقی مستقر شده بود بزرگترین واحد نظامی فرامرزی اتحاد جماهیر شوروی تلقی می‌شد. غربی‌ها نگران حمله‌ای غافلگیرکننده از آلمان شرقی علیه ناتو بودند و به همین دلیل به جاسوسان به خدمت گرفته شده در آلمان شرقی به دیده پیشقراول‌هایی می‌نگریستند که نقشی غیر قابل انکار در شناسایی تحرکات مشکوک روسها در بلوک شرق داشتند.

BND به همین دلیل هزاران تن از شهروندان آلمان شرقی را به خدمت گرفته بود تا در مورد توان نظامی روسها و قابلیت‌های ارتش آلمان شرقی اطلاعات جمع‌آوری کنند. جاسوسان به مدد فرستنده‌های رادیویی یا بستگان‌شان از آلمان غربی که هرازچندگاهی به دیدارشان می‌آمدند، اطلاعات خود را برای بن ارسال می‌کردند.

انگیزه اتباع آلمان شرقی از همکاری با BND طیف وسیعی را در بر می‌گرفت. از دیده بسیاری علت اصلی همکاری نارضایتی عمیق از حاکمیت کمونیست‌ها بود. بعضی به دلیل ماجراجویی و گروهی نیز با هدف کسب منافع مادی به جاسوسی برای آلمان غربی می‌پرداختند. به هر حال BND در ازای دریافت اطلاعات از منابع خود در آلمان شرقی پول می‌پرداخت اما این پرداخت‌ها به خودی خود نمی‌توانسته عامل اصلی جلب همکاری شهروندان آلمان شرقی باشد چرا که این همکاری در صورت افشا، هزینه خیلی سنگینی برای جاسوس‌ها در بر داشته و علاوه بر آن امکان ارسال منظم پول برای جاسوس‌ها در شرق وجود نداشته است.

دست پیش کمونیست‌ها

تا پیش از ساخت دیوار برلین به خدمت گرفتن جاسوس‌ها در دو سوی خط جدا کننده آلمان شرقی و آلمان غربی و دستیابی به اطلاعاتی که این جاسوسی‌ها جمع‌آوری می‌کردند به نسبت ساده بود.

آنچنان که اول می‌گوید هنوز سال 1955 به پایان رسیده بود که BND نزدیک به 5 هزار تبعه آلمان شرقی را به خدمت گرفته بود که اکثر آنها از افسران پیشین ارتش منحل شده آلمان نازی بودند. اگرچه شرایط با احداث دیوار برلین دشوارتر شد اما با توجه به این که شبکه اصلی برای جاسوسی قبل از ساخت دیوار شکل گرفته بود روند ارسال اطلاعات از آلمان شرقی به آلمان غربی با ایجاد دیوار برلین متوقف نشد.

با تکمیل دیوار برلین BND علاوه بر استفاده از اطلاعات ارسالی توسط جاسوسان خود در غرب روی اطلاعاتی که گردشگران خارجی که از آلمان شرقی دیدار به عمل می‌آوردند، جمع‌آوری می‌کردند نیز متمرکز شد. این در حالی بود که در بخش غربی دیوار برلین هم تعداد کسانی که نسبت به کمونیست‌های آلمان شرقی احساس نزدیکی و قرابت می‌کردند کم نبودند.

با وجود آن که به لحاظ کمی تعداد جاسوس‌های آلمان غربی در شرق کمونیست نزدیک به 4 هزار تن بیشتر از جاسوس‌های آلمان شرقی در غرب کاپیتالیست بود لیکن در بازی جاسوسی بین دو آلمان، شرقی‌ها همیشه موفق‌تر بود.

به عنوان مثال دستگاه اطلاعاتی آلمان غربی هیچ‌گاه موفق نشد که کسی را در رده‌های ارشد مدیریتی در آلمان کمونیست به خدمت بگیرد در حالی که دفاتر دولتی در بن مملو از جاسوس‌های آلمان شرقی بودند. یکی از مشهورترین این جاسوس‌ها گاستر گیلائوم بود که به مقام دستیاری ویلی براندت، از صدراعظم‌های پیشین آلمان غربی نیز رسید. همکاری او با دستگاه اطلاعات آلمان شرقی در سال 1974 رو شد که کناره‌گیری او را به دنبال داشت.

آنچه توجه ویژه واگنر و اول را در ضمن جستجویشان در اسناد از طبقه‌بندی خارج شده، برانگیخت گستره رسوخ جاسوسی در زندگی روزمره اتباع دو آلمان در دوران جنگ سرد بود. خصوصا آن که اکثر جاسوسانی که دستگاه‌های اطلاعاتی دو سوی دیوار برلین به خدمت گرفته بودند نه جاسوس‌های کارکشته و حرفه‌ای که مردم عادی کوچه و خیابان بودند.

از دانشجویان گرفته تا زنان خانه‌دار در سوی دیوار برلین از سوی نهادهای اطلاعاتی به خدمت گرفته شده بودند تا به مهره‌هایی در شطرنج رقابت بین برلین و بن تبدیل شوند. مسابقه‌ای که با فروپاشی دیوار برلین به نقطه پایانی خود رسید.

گزارش خطا