پاکستان و دموکراسی میلیتاریستی

* ماجرای بازگشت نواز شریف به پاکستان، بازداشت و بازگشتش به عربستان را چگونه تحلیل می‌کنید؟

** با توجه به اینکه سال گذشته ژنرال مشرف اعلام کرده بود که در سال 2007 میلادی انتخابات را برگزار و حرکت به سوی دموکراسی را تسریع خواهد کرد، نواز شریف تلقی‌اش آن بود که می‌تواند در مبارزه سیاسی وارد شود.

از طرف دیگر رقیب سیاسی‌اش خانم بی‌نظیر بوتر وارد روند کارهای سیاسی برای حضور در قدرت شده بود. طبیعتاً ایشان سهم و حق خود می‌دانست که در این مبارزات شرکت کند با توجه به وضعیت داخلی پاکستان جهت بسیج افکار عمومی نیروهای سیاسی و... نواز شریف ترجیح می‌داد در پاکستان حضور داشته باشد.

بنابراین از مدتی قبل با مشورت با همراهان و همکارانش در داخل حزب مسلم لیگ و خارج از آن تصمیم گرفت به پاکستان بازگردد و تاریخ بازگشتش را از چند روز قبل اعلام کرد. اما دولت فعلی پاکستان نمی‌خواست به مشکلات داخل پاکستان مشکل جدیدی افزوده شود.

لذا از قبل اعلام کرد اجازه نخواهد داد نواز شریف وارد پاکستان شود. این عکس‌العمل از جانب دولت پاکستان قابل پیش‌بینی بود. تحلیل من آن است که در آینده نزدیک شاهد تحولات زیادی در پاکستان خواهیم بود.

* منظور از تحولات گسترده چیست؟

** وضعیت فعلی پاکستان بعد از کودتای 1999 در حقیقت حاصل تحولات منطقه‌ای و بین‌الملل زیادی است. به نظر می‌رسد یک اجماع عمومی در میان حامیان دولت پاکستان یعنی اروپا و آمریکا حاصل شده که باید حرکت به سوی دموکراسی از طرف نظامیان شروع شود. از آن طرف نوع برخورد آقای مشرف نشان می‌دهد ایشان موضوع را پذیرفته است. بحث بر سر چگونگی اجرا است و در حقیقت نوعی مبارزه سیاسی در داخل پاکستان وجود دارد و طبیعتاً در مبارزه باید منتظر بود تحولاتی ایجاد شود. ادامه وضع جاری به نظر می‌رسد در این کشور مشکل باشد. اگرچه یکی از انتخاب‌های فعلی اعلام وضعیت فوق‌العاده در پاکستان یا ادامه حاکمیت نظامی است ولی خیلی از تحلیلگران این موضوع را نمی‌پسندند.

این موضوع خطراتی به دنبال دارد. هم حامیان خارجی را ناراضی می‌کند، هم در داخل پاکستان می‌تواند مسائل را حادتر کند.

* آینده سیاسی نواز شریف را چگونه می‌بینید؟

** آینده سیاسی نواز شریف تمام شده نیست. چون ایشان توانایی حرکات سیاسی را دارد. به نظرم آینده‌اش بهتر از گذشته‌اش خواهد بود. به این دلیل که روند قضایای داخل پاکستان نشان می‌دهد که دوره بسته بودن سیاسی به سر آمده و دولت این کشور ناچار است به سمت دموکراسی حرکت کند.

طبیعتاً احزاب در چنین فضایی نقش بیشتری خواهند داشت. آقای نواز شریف که رئیس یکی از شاخه‌های حزب مسلم لیگ است در بازی‌های سیاسی داخل پاکستان سهم دارد. مجموع آمار و ارقامی که از رسانه‌های پاکستان به دست می‌آید نشان می‌دهد طرفداران ایشان در حد قابل توجه است.

بنابراین تا زمانی که پشتیبانی مردمی باشد به هر تقدیر می‌توان گفت فردی عالم سیاست را ترک نمی‌کند و به استناد این حمایت می‌تواند حرکات خود را انجام و تنظیم کند.

اینکه حرکت بعدی نواز شریف چیست اجازه بدهید پیش‌بینی نکنیم ولی این به معنای خارج شدن از صحنه سیاسی نیست.

* به نظر می‌رسد دوران حاکمیت ژنرال مشرف به سر آمده. به نظر شما چه کسی حاکمیت را به دست خواهد گرفت. نواز شریف یا بی‌نظیر بوتو؟

** در اینجا عوامل مختلفی موثر است. شاید نتوانیم بگوییم دوران ریاست جمهوری ژنرال مشرف به سر آمده است. ببینید در حال حاضر حداقل یکی از جناح‌ها که حزب مردم خانم بی‌نظیر بوتو است مخالفتی با ادامه ریاست جمهوری ژنرال مشرف ندارند. مخالفت آنها بر سر این است که ایشان دو پست داشته باشد. بنابراین می‌توانیم بگوییم به همراه طرفداران ژنرال مشرف پنجاه درصد مردم پاکستان روی اینکه آقای مشرف یک طرف قضایای سیاسی باشد مشکلی ندارند.

به این دلیل می‌توان گفت آقای مشرف از سیاست خارج نخواهند شد و ادامه خواهد داد. منتها در حال حاضر مذاکراتی برای انتقال درصدی از قدرت به اپوزسیون در حال انجام است. طبیعی است در این مرحله طرف مقابل می‌خواهد سهم بیشتری را بگیرد و ‌آن طرف که در قدرت است قصد دارد سهم کمتری بپردازد. در حال حاضر پاکستان در این فاز است. در مجموع حزب مردم ظرف چهاردهه گذشته نقش مهمی در پاکستان داشته، همین‌طور حزب مسلم لیگ که پیش از استقلال پاکستان ایجاد شد.

قصدم این است که بگویم نیروهای حاضر در اتمسفر سیاسی پاکستان صحنه را ترک نخواهند کرد بلکه ساختارشان تغییر خواهد کرد.

* نواز شریف با سعودی‌ها روابط بسیار نزدیکی دارد. دستگیری و دیپورت ایشان به جده تاثیری سو بر روابط پاکستان و عربستان می‌گذارد؟

** روابط پاکستان و دولت سعودی عمیق‌‌تر از این است که حرکتی مثل این بتواند بر آن تاثیر بگذارد. به‌طور سنتی این دو کشور روابط نزدیکی دارند. مردم پاکستان علاقه‌شان به اسلام و عربستان بالا است.

عربستان هم متوجه توانمندی‌های جامعه 17 میلیونی پاکستان است. هر دو طرف خواستار رابطه خوب و ادامه این رابطه حسنه هستند. تصور نمی‌کنم اخراج نواز شریف تاثیری سو روی روابط دو کشور بگذارد.