گروه سیاست خارجی: یک روزنامه ژاپنی در تحلیلی نوشت: گزارش اخیر 16 آژانس اطلاعاتی آمریکا مبنی بر اینکه ایران در سال 2003 برنامه تسلیحات هستهای خود را متوقف کرده است، احتمالاً فرصتهای جدید را در برابر ژاپن در قبال روابط با ایران مطرح خواهد کرد. به گزارش روزنامه ژاپن تایمز، ارزیابی اطلاعاتی آمریکا در خصوص ایران که ماه گذشته میلادی منتشر شد، چنین نتیجهگیری کرد که ایران نه تنها طرحهای خود برای برنامه تسلیحات هستهای در سال 2003 را تعلیق کرد، بلکه در عین حال جامعه اطلاعاتی آمریکا مطمئن است که تهران این برنامه را از اواسط سال 2007 از سر نگرفته است. این ارزیابی با اطمینان اعلام داشت که ایران در حال حاضر هیچ سلاح هستهای ندارد. این روزنامه مینویسد: مقامات ایرانی از این گزارش استقبال کردند و اعلام داشتند که این گزارش تاکیدی بر موضع طولانی مدت آنها در خصوص صلحآمیز بودن برنامه هستهای کشورشان است اما در واشنگتن این گزارش طوفان سیاسی را به دنبال داشت به طوری که اعضای فعلی و سابق دولت بوش و حتی خود رئیسجمهور آمریکا در اینباره اظهارنظر کردند و بوش به رغم این گزارش اظهار داشت که ایران همچنان یک تهدید است. اما در ژاپن، دولت این کشور هیچ واکنش رسمی به این گزارش نداشت.
مایکل پن مدیر اجرایی موسسه مطالعات روابط ژاپن با کشورهای اسلامی میگوید: این گزارش باعث شده است که ایران تلاش دیپلماسی را برای برقراری روابط بهتر با ژاپن از سر گیرد اما در حال حاضر توکیو واکنشی نشان نداده است. وی افزود: از زمان انتشار این گزارش، ایران در تلاش برای از سرگیری روابط مثبت با ژاپن بوده است، اما رهبران ژاپنی به دو دلیل نسبت به این امر محتاطانه عمل میکنند. اولین دلیل این است که توکیو نمیخواهد از آمریکا فاصله بگیرد و دوم اینکه، بسیاری از محافظهکاران ژاپنی اکنون «جنگ علیه تروریسم» را باور کردهاند و مانند بسیاری از سیاستگذاران آمریکایی به ایران اعتمادی ندارد! مایکل پن میافزاید: اما در عین حال برای ژاپن بسیار سخت است تا در حاشیه قرار گیرد و ببیند که سایر کشورها به دنبال سرمایهگذاری در ایران هستند. وی میگوید: چین قرارداد خود در خصوص میدان نفتی یادآوران در ایران را نهایی کرده است و روسیه نیز سوخت هستهای را برای نیروگاه هستهای بوشهر ارسال کرده است. این حقیقت که رقبای انرژی ژاپن اکنون در حال حمله به بازارهای ایرانی هستند، فشارها بر شرکتهای انرژی ژاپنی برای بازگشت به ایران را افزایش میدهد.
این گزارش میافزاید: 5 سال پیش هر دو کشور نسبت به روابط آینده خود کاملاً خوشبین بودند. در سال 1999 ایران میدان آزادگان در جنوب غرب این کشور را کشف کرد. در اواخر سال 2000 محمد خاتمی رئیسجمهور سابق ایران از توکیو دیدن کرد و سپس اعلام شد که شرکتهای نفتی ژاپنی در مذاکرات مربوط به توسعه آزادگان در اولویت هستند. در جریان سالهای آینده این مذاکرات تدریجاً به جلو پیش رفت اما در سال 2003 وقتی که آژانس بینالمللی انرژی اتمی اعلام کرد ایران نتوانسته است الزامات هستهای خود را بر آورده سازد، مذاکرات با خطر سقوط روبرو شد. اما در فوریه سال 2004 ژاپن و ایران توافقنامه توسعه آزادگان را امضا کردند. آمریکا که مخالف تلاشهای ژاپن برای توسعه آزادگان بود، فشارها بر جونیچیر و کویزومی نخستوزیر پیشین ژاپن مبنی بر لغو این قرارداد را تشدید کرد. تا اکتبر سال 2006 فشارهای آمریکا علیه توکیو و نگرانی آژانس بینالمللی انرژی اتمی از برنامه هستهای ایران باعث شد تا ژاپن از توافقنامه آزادگان عقبنشینی کند؛ اگر چه شرکت ژاپنی اینپکس به حفظ 10 درصد از سهام خود در این پروژه ادامه داد. به رغم تمام مشکلات ایران و ژاپن طی 5 سال گذشته نسبت به روابط دو کشور در آینده ابراز خوشبینی کردهاند.
محسن طلایی سفیر ایران در ژاپن گزارش اخیر اطلاعاتی آمریکا درباره ایران را یک فرصت برای آغاز مجدد روابط با ژاپن میداند. یک محقق در خصوص روابط ایران - ژاپن میگوید: اگر چه حمایت ژاپن از دولت بوش در خصوص مساله هستهای ایران به روابط با تهران آسیبزده است اما ایران برای سیاستگذاران ژاپنی بسیار با اهمیت است. وی میافزاید: ژاپن ترجیح میدهد تا نفت بیشتری از کشورهای عرب خریداری کند، اما اهمیت بالای استراتژیک ایران برای ژاپن همچنان وجود دارد. انگیزههای تجاری ژاپن با ایران ممکن است در کوتاه مدت کاهش پیدا کند اما در دایره سیاسی و استراتژیک ژاپن، اهمیت عامل ایران تغییر نخواهد کرد. بر اساس آمارهای دولت ایران، تجارت ایران و ژاپن در سال گذشته 3/12 میلیارد دلار بوده است و ژاپن را به شریک اصلی تجاری با ایران تبدیل کرده بود. ایران حدود 485 هزار بشکه نفت روزانه به ژاپن صادر میکرد که 14 درصد نفت وارداتی این کشور محسوب میشد.