صلاح کاشخی
دولت جورج بوش، رئیسجمهور ایالات متحده که تا پیش از این ادعا داشت کشورهای مختلف خاورمیانه انتظار برگزاری کنفرانس صلح خاورمیانه در آناپولیس را میکشند عاقبت چهارشنبه گذشته اذعان کرد برای 40 کشور و نهاد دعوتنامه ارسال کرده و آنان را به حضور در این همایش که هفته جاری برگزار میشود، فراخوانده است.
همین خبر کافی بود تا یکی از مقامات ارشد وزارت امور خارجه آمریکا در گفتگو با روزنامه نیویورک تایمز و منوط به عدم افشای هویتاش اقرار کند برگزاری کنفرانس آناپولیس قماری تمام عیار برای واشنگتن است چرا که اساسا مشخص نیست دستاورد این نشست چه باشد. با وجود آن که کمتر از یک هفته تا زمان برگزاری کنفرانس باقی مانده دیپلماتهای آمریکایی سرگرم رایزنی با همتایان خود از کشورهای مختلف عربی هستند تا آنان را به مشارکت در این همایش ترغیب کنند.
تلاشهای دولت بوش برای جلوگیری از تبدیل کنفرانس آناپولیس به افتضاحی دیپلماتیک آنچنان بالا گرفته که بوش شخصا با ملک عبدالله، پادشاه عربستان تلفنی صحبت کرده و از او خواسته از این کنفرانس حمایت کند. او همچنین خواستار وساطت ملک عبدالله و ترغیب سایر کشورهای عربی خاورمیانه از سوی او به اعزام هیاتهایی بلندپایه به آناپولیس شده است. یکی از خواستههای بوش این بوده که ریاست هیات اعزامی سعودیها به آمریکا را سعودالفیصل، وزیر امور خارجه ریاض برعهده داشته باشد.
حضور سعودالفیصل از آنجا اهمیت دارد که به احتمال زیاد تضمینی برای اعزام هیاتهای عالیرتبه عربی به کنفرانس آناپولیس خواهد بود. این در حالی است که حاکمیت ریاض به وضوح نشان داده تمایلی به اعزام هیاتی عالیرتبه به آناپولیس در غیاب تضمین نتیجه بخش بودن این نشست و دستیابی به توافقاتی گرهگشا ندارد.
یکی از پیششرطهای کشورهای عرب برای حضوری گسترده در نشست صلح هفته جاری تضمین موافقت اسرائیل به توقف روند شهرکسازی در سرزمینهای اشغالی در جنگ 1967 میلادی به عنوان مقدمه خروج اسرائیل از این بخشها بوده است.
گوردن جاندرو، از سخنگوهای کاخ سفید پس از اعلام خبر گفتگوی تلفن بوش و ملک عبدالله به گفتن این عبارت که دو طرف به تبادلنظر پیرامون راههای برقراری صلح پایدار بین اسرائیل و فلسطینیان پرداختند، بسنده کرده بود.
گفته میشود کاندولیزا رایس، وزیر امور خارجه ایالات متحده دعوتنامههایی را برای ملک سعودالفیصل و ولیدالمعلم، وزاری امور خارجه عربستان سعودی و سوریه ارسال کرده است. به ظاهر ریاض در سایه این رایزنیها با اعزام سعودالفیصل به آناپولیس و اقدام فعالانه در جهت ترغیب سایر کشورهای عربی به مشارکت در نشست مینه آپولیس موافقت کرده است.
دیوید ولش، معاونت شرق نزدیک وزارت امور خارجه ایالات متحده با تایید تلاشهای این وزارتخانه برای برگزاری توام با موفقیت کنفرانس مینه آپولیس وعده داده در صورت شرکت ولیدالمعلم مانع از ایراد انتقادات او نسبت به عملکرد ایالات متحده و اسرائیل در خاورمیانه نشوند. این به نوعی چراغ سبزی به مقامات سوری است.
اگر چه اسرائیلیها مخالف دعوت از سوریها به کنفرانس مینه آپولیس بودند لیکن مقامات آمریکایی با تاکید بر این که حضور گسترده هیاتهای عربی در این کنفرانس برای جلوگیری از شکست آن ضروری است به توصیه اسرائیل در خودداری از ارسال دعوتنامه برای ولیدالمعلم توجه نکردند.
چنانچه هیات عربستان سعودی به مینهآپولیس برود و در این کنفرانس شرکت کند این همایش به اولین مناسبتی تبدیل خواهد شد که در آن سعودیها و نمایندگان اسرائیل بر سر یک میز مینشینند. پیش از این امیر بندر بنسلطان، سفیر پیشین عربستان سعودی در ریاض یک بار در سال 1991 میلادی در کنفرانس صلح مادرید، پایتخت اسپانیا که با هدف کاستن از تنشهای خاورمیانه برگزار شده بود، حضور یافته بود اما او نه به عنوان شرکتکننده که به عنوان ناظر به محل برگزاری نشست رفته بود.
عربستان سعودی از معدود کشورهای عربی است که هنوز اسرائیل را به رسمیت نشناخته و به رغم اعلام حمایت از تلاشهای ایالات متحده برای پایان دادن به مناقشه اسرائیل و فلسطینیان هیچ گاه حاضر به مذاکره با اسرائیلیها نشده است. طی ماههای اخیر خبرهای تایید نشدهای از تماسهای غیررسمی مقامات عربستان سعودی و اسرائیل منتشر شده اما ریاض و تلآویو ترجیح دادند در مقابل این خبرها سکوت پیشه سازند.
کنفرانس مینه آپولیس قرار است روز 26 نوامبر (سهشنبه این هفته) با برگزاری نشستهای مقدماتی در واشنگتن آغاز شده و با عزیمت هیاتهای حاضر به مینه آپولیس این کنفرانس از روز چهارشنبه به طور رسمی در این شهر آغاز به کار کند. هدف از برگزاری این نشست تعیین چارچوبی برای برقراری صلح پایدار بین اسرائیل و فلسطینیان از جمله مشخص کردن جدول زمانی برای تشکیل کشور مستقل فلسطین و گذر از موانعی است که تاکنون دستیابی به صلح در خاورمیانه را ناممکن کرده است.
کنفرانس مینه آپولیس با نطق بوش آغاز میشود که ایالات متحده خواستار تامین نظر فلسطینیان است و اجازه نخواهد داد روند صلح خاورمیانه تحتالشعاع تحولات جاری در منطقه قرار گیرد. تشکیل کشور مستقل فلسطین، بر چیدن شهرکهای یهودینشین در کرانه باختری رود اردن و وضعیت بیتالمقدس در زمره مهمترین موارد اختلاف بین رژیم صهیونیستی و فلسطینان هستند.
آنچه بوش به آن اشاره نخواهد کرد این که دولت محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطینی نماینده همه جناحهای فلسطینی نیست و با خودداری از دعوت نمایندگان حماس به مینه آپولیس اجرایی کردن توافقهای احتمالی در این نشست در عمل ممکن نخواهد بود.
با وجود آن که دولت بوش از ماهها قبل برنامهریزی برای برگزاری کنفرانس مینه آپولیس را آغاز کرده بود اما وزارت امور خارجه تا سهشنبه هفته گذشته به دلیل نگرانی از عدم حضور هیاتهای عربی از اعلام زمان دقیق برگزاری این کنفرانس خودداری کرد. به اعتقاد کارشناسان اعلام زمان برگزاری کنفرانس موید این واقعیت است که اکثر کشورهای دعوت شده به کنفرانس با اعزام نمایندگان خود به مینهآپولیس موافقت کردهاند.
خبر برگزاری کنفرانس مینهآپولیس طی روزهای پایانی این هفته تنها ساعاتی پس از سفر ایهود اولمرت، نخستوزیر اسرائیل به شرمالشیخ مصر و دیدارش با حسنی مبارک، رئیسجمهور این کشور به اطلاع رسانهها رسید. مبارک در دیدار با اولمرت از حمایت همه جانبه خود از کنفرانس مینهآپولیس پرده برداشت.
دیدار اولمرت و مبارک تنها دو روز قبل از برگزاری نشست وزرای امور خارجه اتحادیه عرب در قاهره پایتخت مصر برگزار شد و به ظاهر اولمرت در آن از مبارک خواسته بود سایر کشورهای عرب را به جدی گرفتن کنفرانس مینه آپولیس ترغیب کند.