در اقدامی علیه اقتصاد جهانی «دونالد ترامپ» رئیسجمهور آمریکا اعلام کرد که تعرفه جهانی ۱۰ درصدی را به «سطح کاملا مجاز و قانونی» ۱۵ درصدی افزایش خواهد داد و در عین حال مدعی شد که این تعرفهها برای کشورهایی است که «بسیاری از آنها دهههاست از ایالات متحده کلاهبرداری میکنند». این اقدام از سوی ترامپ در حالی صورت گرفته که از یک سو ریشه اصلی آن را در سرخوردگیهای ترامپ از شکست در یک جانبهگرایی غیر قانونی میتوان یافت و از سوی دیگر در شرایطی که تعرفههای گذشته آمریکا با شکست مواجه شده، سرسپردگی و عدم استقلال اروپا و تن دادنشان به خواستههای گذشته آمریکا زمینه ساز این رفتار بوده است.
ترامپی که در خانه جایگاهی ندارد
ترامپ پس از یک سال ریاست جمهوری در حالی ادعای شعار اول آمریکا و جایگاه مردمی را سر میداد که اکنون نظر سنجیها نشان می دهد که محوبیت او به منفی 17 رسیده است. همچنین سیاستهای جهانی او از جمله جنگ افروزی علیه ایران با مخالفت 71 درصد مردم آمریکا مواجه شده در حالی که بسیاری از سیاستمداران کنگره خواستار محدود سازی اختیارات ترامپ هستند. طرحهای او در باب اعزام گارد ملی به ایالتها نیز با مخالفت شدید همراه شد. اکنون در حالی ترامپ با تعرفهها به دنبال قدرت نمایی جهانی بوده است که رای دیوان عالی رسما این قدرت نمایی را به چالش کشیده است چنانکه قضات دیوان عالی ایالات متحده ۲۰ فوریه ۲۰۲۶ برابر با اول اسفند ۱۴۰۴ با رای ۶ به ۳ اعلام کردند که رویکرد تهاجمی ترامپ در اعمال تعرفه بر کالاهای وارداتی از سراسر جهان، طبق قانون سال ۱۹۷۷ موسوم به «قانون اختیارات اقتصادی در شرایط اضطراری بینالمللی» مجاز نبوده و بر این اساس، بسیاری از تعرفه های ترامپ باطل می شود. این اقدام نشانگر شدت گرفتن مخالفتها با سیاستهای ترامپ در عرصه داخل آمریکاست چنانکه اکثریت مردم نیز بارها مخالفت خود را از ادامه حمایت و همراهی کشورشان با رژیم صهیونی عنوان کردهاند. به عبارتی دیگر میتوان گفت که اقدام ترامپ در اعمال تعرفههای 15 درصدی نه برگرفته از قدرت وی، بلکه نشأت گرفته از شکست حقارت آمیز او در عرصه داخلی است که با چنین رفتارهایی به دنبال سرپوش نهادن بر آن است.
جهانی که دیگر همراه آمریکا نیست
ترامپ با تعرفهها در حالی سعی دارد تا برتری اقتصادی آمریکا را به نمایش گذارد که واکنش جانی در طول یک سال گذشته به سیاستهای اقتصادی و تعرفههای ترامپ تهی بودن این ظرف را آشکار ساخته است. او پیش از این، تعرفههای متعددی را علیه سایر کشورها اعمال کرد اما در نهایت به دلیل مقاومت و اقدام متقابل وادار به عقب نشینی شد که نمود آن را در قبال چین، کانادا و... می توان مشاهده کرد. اکنون نیز ترامپ که در اجماع سازی در پروندههایی همچون جنگ اوکراین، شورای صلح غزه، اقدام علیه ایران، فشار بر روسیه و چین، طراحی علیه بریکس و شانگهای و... ناتوان بوده اکنون در حوزه اقتصادی نیز توان اجرای تعرفهها را نخواهد داشت و در نهایت هزینههای این رفتار برای آمریکا بیش از سایر کشورهاست. گزارشها و آمارها نشان میدهد که تعرفههای ترامپ کمکی به اقتصاد آمریکا نداشته و صرفاً افزایش هزینههای زندگی مردم را در پی داشته است. بر این اساس تعرفههای 15 درصدی ترامپ بار دیگر صف بندی جهانی در برابر آمریکا را رقم خواهد زد، بویژه آنکه اعتماد جهانی به آمریکا حتی در میان متحدانش نیز تضعیف شده است و دوری از اقتصاد آمریکایی به خواستی جهانی مبدل شده است که توسعه بریکس و شانگهای نمودی از این واقعیت است.
اروپا بار دیگر نقره داغ شد
واکنش اروپاییها به عنوان کشورهایی که بیشترین روابط و وابستگی به آمریکا را دارند به تعرفههای جدید ترامپ جای تأمل دارد. اروپاییها که پس از 80 سال وابستگی امنیتی، سیاسی و اقتصادی به آمریکا در نهایت دریافت که حمایت آمریکا سرابی بیش نیست، اکنون به دنبال استقلال دفاعی هستند که مواضع مطرح شده در نشست داووس و امنیتی مونیخ گواهی بر این امر است، هر چند که وابستگی گسترده، باتلاق جنگ اوکراین و ماجرای گرینلند این امر را به شدت کند ساخته است.
تعرفههای 15 درصدی ترامپ بار دیگر صف بندی جهانی در برابر آمریکا را رقم خواهد زد بویژه آنکه اعتماد جهانی به آمریکا حتی در میان متحدانش نیز تضعیف شده است و دوری از اقتصاد آمریکایی به خواستی جهانی مبدل شده است که توسعه بریکس و شانگهای نمودی از این واقعیت است.
اروپاییها با حضور تحقیر آمیز در نشست کاخ سفید در حالی به دنبال جلب رضایت ترامپ در حوزه اقتصادی در قبال تعرفههای سنگین بودند و در نهایت به توافق تجارت بر اساس شروط آمریکا تن دادند، اکنون بار دیگر چوب وابستگی به آمریکا را می خورند. فریدریش مرتس صدراعظم آلمان در واکنشی که در صدر بازتابهای اروپایی قرار گرفت، نوسانهای تعرفهای و فضای بیثباتی را «بزرگترین سم» برای اقتصادهای اروپا و آمریکا توصیف کرد و گفت همین عدم قطعیت، تصمیمگیری شرکتها و سرمایهگذاری را زمینگیر میکند.«امانوئل ماکرون» رئیسجمهور فرانسه نیز ضمن اشاره به پیامدهای تعرفههای جدید جهانی، گفت: «فرانسه دقیقا عواقب آنچه میتوان انجام داد را بررسی خواهد کرد و ما خود را با آن وفق خواهیم داد.»وزیر تجارت فرانسه با لحنی تند اعلام کرد اتحادیه اروپا «ابزارهای لازم» برای مقابله را در اختیار دارد و از گزینههایی مانند فعالسازی بسته تلافیجویانه تعلیقشده و توسل به ابزار مقابله با فشار اقتصادی اتحادیه اروپا سخن گفت؛ اهرمی که به بروکسل اجازه میدهد در برابر اقدامات یکجانبه طرفهای خارجی، پاسخ تلافیجویانه تجاری در نظر بگیرد. از سویی اد دیوی رهبر حزب لیبرالدموکرات خواستار آن شده است که لندن علیه ترامپ بهخاطر خسارتهای تعرفهای اقدام حقوقی کند و حتی رقم «۱۰۰ میلیارد دلار» را به عنوان مطالبه مطرح کرده است. رسانههای اروپایی هم تصمیم تازه کاخ سفید را نه یک اقدام مقطعی، بلکه بخشی از روندی توصیف کردهاند که «غیرقابل پیشبینی بودن» را به ویژگی ثابت روابط تجاری تبدیل کرده و فضای چانهزنی را از «گفتوگو» به سمت «تهدید و تلافی» سوق داده است.
مجموعه واکنشهای اروپایی نشان میدهد تصمیم تعرفهای ترامپ صرفاً یک عدد تازه نیست، بلکه نشانهای از بازگشت بحران به قلب روابط اقتصادی فراآتلانتیک است که هم دولتها و هم شرکتهای تجاری را تحت تأثیر قرار میدهد. تعرفههای ترامپ بار دیگر اهمیت دلار زدایی، دوری از اقتصاد آمریکا محور و ضرورت تقویت ساختارهایی همچون بریکس، شانگهای، اوراسیا، آسهآن و سایر پیوندهای منطقهای را آشکار میسازد. کشورهایی که زمانی با تحریمهای آمریکا علیه سایر کشورها مشارکت داشتند امروز خود گرفتار تحریمی به نام تعرفههای تجاری شدهاند. چالشی که تنها راه رهایی از آن دوری از آمریکا، تقویت نهادهای اقتصادی مستقل و پایان دادن به مشارکت در تحریمهایی است که علیه سایر کشورها وضع شده است. اروپا امروز قربانی خوشخدمتیها و سرسپردگیهایش به آمریکا شده بگونهای که در حوزه امنیتی، اقتصادی و سیاسی هیچ اختیاری از خود نداشته و زوالی سریع را در پیش رو دارد.