این پدیده، که در نگاه اول بهنظر غیرمعمول و غیرقابل تصور میرسد، در واقع ما در حال مشاهده نتیجه یک سیستم سازمانی و تشکیلاتی هستیم که رهبر معظم انقلاب(ره) سالها پیش آن را شروع فرمود و همزمان با اصرار و تأکید، در جهت نهادینهسازی آن تلاش کرده بود. این سیستم، که به «کار تشکیلاتی» معروف است، نه تنها به جامعه ایران امکان داد تا در شرایط بحرانی، بهطور کاملاً سازمانیافته و بدون وقفه، به انجام وظایف خود ادامه دهد، بلکه بهطور کامل نشان داد که یک نظام سیاسی و نظامی میتواند بدون وابستگی به یک فرد، حتی در شرایطی که تمامی فرماندهان ارشد به شهادت رسیدهاند، بهطور خودکار و با دقت عمل کند. این پدیده، که در هیچ کشور دیگری در تاریخ جهان مشاهده نشده است، نه تنها نشان دهنده عمق تفکر رهبر معظم انقلاب(ره) است، بلکه یک درس ارزشمند برای تمامی نظامهای سیاسی جهان محسوب میشود.
«کار تشکیلاتی» بهمعنای ساختاریسازی و نهادینهسازی سیستمهایی است که در آنها تصمیمگیریها، اجرای وظایف و مدیریت بحرانها بر اساس قوانین، پروتکلها و ساختارهای پیشبینیشده انجام میشود، نه اینکه به شخصیتهای فردی وابسته باشد. رهبر معظم انقلاب، با توجه به تجربیات تاریخی و تحلیلهای دقیق خود، بهطور مداوم بر این نکته تأکید فرموده بود که یک نظام سیاسی و نظامی باید بهگونهای طراحی شود که در صورت حذف یا از بین رفتن هر یک از اعضای ارشد، سیستم بهطور کامل از خود دفاع کند و به انجام وظایف خود ادامه دهد. این ایده، که در ابتدا توسط برخی از کارشناسان و سیاستمداران به عنوان «تئوریهای انتزاعی» نادیده گرفته میشد، در واقع یک برنامه عملیاتی و کاربردی بود که رهبر معظم انقلاب(ره) با استفاده از تجربیات خود در سالهای گذشته، بهطور گسترده در سطح کشور پیادهسازی کرد. این برنامه شامل ایجاد ساختارهای چندلایه در نظام سیاسی، سیستمهای ارتباطی و اطلاعاتی، سازمانهای اقتصادی و اجتماعی، نظامی و حتی سیستمهای ارتباطی با مردم بود که در آنها هر فرد، با توجه به مهارتها و تخصصهای خود، وظایف مشخصی را انجام میداد و نیازی به تأیید مستقیم از سوی رهبری ارشد نداشت.
بهطور مثال یکی از مهمترین اقدامات رهبر معظم انقلاب(ره)، ایجاد «شورای دفاع ملی» بود که در آنها نمایندگان از تمامی بخشهای نظامی، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی کشور حضور داشتند و در صورت بروز بحران، بهطور خودکار و بر اساس پروتکلهای پیشبینی شده، تصمیمگیری میکردند. این شورا و نمونههای مانند آن، بهگونهای طراحی شده بودند که در صورت عدم حضور رهبری ارشد، فرماندهان اصلی نظامی و سیاسی، بهطور خودکار بهعنوان رهبران این شوراها عمل کنند. پس از ترور رهبر معظم انقلاب(ره)، شورای دفاع ملی بهطور خودکار فعال شد و فرماندهان ارشد نظامی، بدون انتظار برای دستورات جدید، بهطور سریع و دقیق، عملیات نظامی را آغاز کردند. این پاسخ، که در عرض یک ساعت شروع شد، نشان دهنده این بود که سیستم بهگونهای طراحی شده که در شرایط بحرانی، بهطور خودکار و بدون وقفه، عمل کند.
این ساختار تشکیلاتی، در واقع، یک سیستم «پشتیبانی خودکار» دارند که در آن هر فرد، با توجه به مسئولیتهای خود، بهطور مستقل و بدون نیاز به تأیید از سوی رهبری، وظایف خود را انجام میدهد. این امر در ده روز گذشته بهوضوح مشهود بود. برخلاف انتظارها سیستم تشکیلاتی رهبر شهیدمان توانست جهان را به خود خیره کند. این روزها دیدیم که قوت در همان موضوعات مورد تاکید رهبر شهید بود که توانست مسئولان و مردم را در شوک وارد شده به کشور یاری کرده و آن را تبدیل به قدرت کند.
در مقایسه با سایر کشورها، این پدیده به وضوح نشان میدهد که چرا جمهوری اسلامی ایران در شرایط بحرانی، بهطور کامل از خود دفاع کرد، در حالیکه در سایر کشورها، در شرایط مشابه، سیستمها امکان فروپاشیشان زیاد است. در کشورهایی که سیستمهای سیاسی و نظامی آنها بهگونهای طراحی شده که به وابستگی فردی خاص بستگی دارد، در صورت حذف یا از بین رفتن رهبری ارشد، سیستم دچار تزلزل و فروپاشی میشود، اما در جمهوری اسلامی ایران، بهدلیل «کار تشکیلاتی»، سیستم بهگونهای طراحی شده بود که در شرایط بحرانی، بهطور خودکار و بدون وقفه، عمل کند. ضمناً این توان روحی و روانی بالای مسئولان و مردم هم نشاندهنده عمق تفکر و برنامهریزی رهبر معظم انقلاب(ره) در کار تشکیلاتی است.
اینکه رهبر شهیدمان اینطور توانست خودباوری را به دل مردم جای دهد هم نیازمند یک تشکیلاتی بود که توان داشته باشد که روی این موضوع کار کند. برای این کار باید رسانهها در یک مسیر مشخص هدایت میشدند و بدون شلختگی و پراکندگی ماموریتهای خود را انجام میدادند. این نوع از کار تشکیلاتی یک درس ارزشمند است برای تمامی نظامهای سیاسی جهان؛ اینکه یک نظام سیاسی و نظامی بتواند بهگونهای طراحی شود که در شرایط بحرانی، بهطور خودکار و بدون وابستگی به فردی خاص، عمل کند الگوی موفقی است که تکیه به تفکرات ناب دینی و اخلاقی رهبر شهید دارد. این امر، در جمهوری اسلامی ایران بهطور کامل اثبات شده است و نشان دهنده این است که «کار تشکیلاتی» نه تنها یک ایده تئوریک است، بلکه یک برنامه عملیاتی و کاربردی است که میتواند بهطور کامل در سطح کشور پیاده سازی شود.
کار تشکیلاتی یعنی هماهنگ کردن ارادهها و اقدامات فردی در مسیری واحد برای رسیدن به هدفی مشترک. مهمترین عنصر در این مسیر، ایجاد نظم است و کلید اصلی برقراری این نظم پایدار، چیزی نیست جز کار تشکیلاتی. وقتی همه چیز در یک تشکیلات ثبت و ضبط شود، نخستین و مهمترین دستاورد، صیانت از سرمایه فکری و تجربی مجموعه است. تجربههای موفق و ناموفق با ذخیره شدن، از حافظههای فردی به گنجینهای جمعی تبدیل میشوند و با رفتن هر فرد، دانش او از مجموعه خارج نمیشود. دومین مزیت، ایجاد شفافیت در وظایف است. با ثبت مصوبات جلسات و مسئولیتها، ابهام از بین میرود و هر کس دقیقاً میداند چه کاری بر عهده دارد. سوم اینکه در کار تشکیلاتی، امکان بازبینی و اصلاح مستمر وجود دارد و جلوی تکرار اشتباهات را میگیرد.
اما مهمترین ثمره کار تشکیلاتی، تداوم کار در غیاب افراد کلیدی است. مدیری که فرهنگ کار در تشکیلات را نهادینه کرده، با ثبت چشماندازها، خطمشیها و فرآیندها، خود را در قالب یک نظام فکری در مجموعه جاری میسازد. وقتی او حضور ندارد، اعضا با مراجعه به وظایف تقسیم شده و اسناد ثبت شده، مسیر را گم نمیکنند و کار با همان نظم و قدرت پیش میرود. کار در تشکیلات با کاستن از خطاهای ناشی از فراموشی، دقت کار را افزایش میدهد، هماهنگی میان بخشها را تسهیل میکند و با تبدیل شدن به سندی برای ارزیابی، فرهنگ مسئولیتپذیری را تقویت مینماید.
سربازان رهبر شهید باید با پیروی از تفکرات ایشان در کار تشکیلاتی جدیت از خود نشان دهند و با اتکا به آموزههای دینی و اخلاقی مسیری را پیش بگیرند که خطری نظام اسلامی را تهدید نکند و در هر شرایطی اصول حاکم بر نظام به قوت خود باقی بماند و به بهترین وجه انجام شوند. اینکه رهبر شهیدمان موضوع آتش به اختیار را مطرح فرمودند هم در غالب کار تشکیلاتی تعریف بهتر و دقیقتری میتواند پیدا کند. وقتی وظایف و تکالیف مشخص باشند، اختیارات تفویض شده باشند، نیروهای هماهنگ و تابع باشند، امکانات و تجهیزات در دسترس باشند، مسئول مربوطه میداند چه وظیفهای دارد و باید در چه مسیری حرکت کند تا به هدف برسد. اینجا آتش به اختیار عمل میکند و با موفقیت ماموریتها را انجام میدهد.