رئیس‌جمهور محبوب

وزارت امور خارجه روسیه با انتشار بیانیه‌ای، گزارش سالانه حقوق بشر وزارت امور خارجه آمریکا که بخشی از آن به روسیه اختصاص یافته است را دارای ماهیت سیاسی و به دور از واقعیت خواند.

در این بیانیه آمده است: «در گزارش وزارت امور خارجه آمریکا، وضع حقوق بشر در کشورهای دنباله‌رو آمریکا مثبت ارزیابی شده و از وضع حقوق بشر در کشورهایی که با واشنگتن همراهی نمی‌کنند، انتقاد شده است».

روسیه معتقد است، در این گزارش، تلاش برخی کشورها برای حاکمیت قانون، ‌آزادی عقیده و بیان و برگزاری انتخابات،‌ موفقیت‌آمیز خوانده شده که هدف از آن، استفاده ابزاری در سیاست خارجی آمریکاست.

بیانیه می‌افزاید: گزارش وزارت امور خارجه آمریکا در خصوص مسائل داخلی این کشور سکوت اختیار کرده است.

در بیانیه وزارت امور خارجه روسیه، ‌آمده است: ‌موارد فراوانی از گزارش حقوق بشر آمریکا، ‌وقایع روسیه را به صورت نادرست تفسیر کرده که هدف آن متقاعد کردن ملت آمریکا برای نیاز فوری روسیه به دموکراسی است.

وزارت خارجه روسیه تأکید کرده از گزارش مذکور استنباط می‌شود که اقدامات آمریکا با پیشبرد واقعی دموکراسی در جهان فاصله زیادی دارد و منظور این کشور از ادعای حمایت از دموکراسی، ‌دفاع از منافع ملی آمریکاست.

وزارت امور خارجه آمریکا روز پنجم آوریل در گزارش سالانه خود در مورد وضع حقوق بشر و دموکراسی در جهان، ‌ضمن اشاره به مسائل مربوط به آزادی‌های سیاسی در روسیه از اضمحلال تدریجی جامعه مدنی این کشور ابراز نگرانی کرده و وعده داد به سازمان‌های غیردولتی روسیه کمک کند.

در این گزارش، همچنین به مداخله آمریکا در مبارزات انتخاباتی دوما و ریاست جمهور روسیه اشاره شده است.

مقامات روسیه در روزهای اخیر واکنش‌هایی به این اقدام مداخله‌جویانه آمریکا نشان داده‌اند. گروه‌های مخالف دولت روسیه به دنبال انتشار گزارش وزارت امور خارجه آمریکا که در آن مسکو به نقض دموکراسی و آزادی‌های مدنی متهم شده، فعالیت‌های اعتراض‌آمیز خود علیه کرملین را افزایش داده‌اند.

 مخالفان سیاست‌های اجتماعی و اقتصادی ولادیمیر پوتین با انجام راهپیمایی در مسکو و سن پترزبورگ طی دو روز از نبود دموکراسی و آزادی در روسیه انتقاد کرده و خواستار ایجاد فضای باز سیاسی برای گروه‌های مخالف شده‌اند. این تظاهرات از سوی «گارد جوانان روسیه واحد»، «روسیه‌ای دیگر»، «اتحاد نیروهای راست‌گرا» و جنبش مخالفان مهاجرت غیرقانونی سازماندهی شده است.

مخالفان که با دعوت جنبش «روسیه دیگر» وارد عرصه شدند، با برخورد شدید پلیس روبه‌رو شده و تعداد زیادی از آنها بازداشت شدند.

«راهپیمایی موافقت» پرجمعیت‌ترین تظاهرات است که از سوی جناح جوانان «روسیه واحد» ‌ترتیب داده شده است. بنا به گزارش خبرگزاری نووستی، کمیته تشکیلات این راهپیمایی که تظاهرات آنان تحت عنوان «زمان، زمان انتخاب است»، 15 هزار نفر را گرد آورده بودند.

حزب اتحاد نیروهای راست‌گرا و همچنین طرفداران جنبش مخالف مهاجرت غیرقانونی تظاهرات خود را تحت عنوان «اتحاد نیروهای راست‌گرا»‌ انجام دادند و خواستار انتخاباتی صادقانه در 50 منطقه روسیه شده‌اند.

مخالفان به کسانی که مرتد، روباه و گرگ‌صفت باشند، اهانت می‌کنند. آنها به کسانی که دارای روحیه راحت‌طلبی هستند و حساب‌های بانکی‌شان دارای صفرهای زیادی است شک و سوءظن دارند.

در جریان این تظاهرات، رهبران مخالفان از جمله: میخائیل کاسیانف، نخست‌وزیر سابق و رهبر اتحاد دموکراتیک روسیه، ادوارد لیمونف رهبر حزب ناسیونال بلشویک شرکت داشتند و گری کاسپاروف رئیس جبهه متحد مدنی نیز بازداشت شده که پس از چند ساعت آزاد شد.

تحلیل‌گران سیاسی معتقدند تظاهرات مخالفان حکومت روسیه با هدف تأثیرگذاری بر فضای سیاسی کشور به ویژه با توجه به گزارش اخیر وزارت امور خارجه آمریکا که از 260 صفحه، حدود یکصد صفحه آن به وضع دموکراسی در روسیه اختصاص یافته، انجام گرفته است.

مصاحبه کاسپاروف با روزنامه‌نگاران غربی به زبان انگلیسی که به دنبال آزادی وی انجام گرفت، تأییدکننده این دیدگاه تحلیل‌گران است. کاسپاروف در مصاحبه خود،‌ حکومت پوتین را به نقض دموکراسی و آزادی ابراز عقیده متهم کرد.

کارشناسان سیاسی روس معتقدند، ‌دولت آمریکا تلاش می‌کند با کمک عوامل غرب‌گرا در روسیه در امور سیاسی داخلی این کشور تأثیر بگذارد.

به نظر آنها، ‌واشنگتن با وجود دولت مقتدر در روسیه که سیاست مستقلی را در عرصه بین‌المللی دنبال کند، مخالف است و با نزدیکی زمان انتخابات دوما (در ماه دسامبر آینده) و ریاست جمهوری روسیه (در ماه مارس سال آینده) تلاش‌های خود را برای کمک به مخالفان افزایش داده تا از این راه، افراد طرفدار خود را در روسیه بر سر قدرت آورد.

تظاهرات مسکو و سن‌پترزبورگ و نیز مصاحبه اخیر بوریس برزوفسکی سرمایه‌دار فراری روس با روزنامه انگلیسی «گاردین» که در آن، وی بر لزوم کمک به سرنگونی حکومت روسیه تأکید کرد، ‌حاکی از آن است که آمریکا درصدد برپایی انقلاب‌های رنگی در روسیه مانند انقلاب نارنجی در اوکراین و انقلاب گل سرخ در گرجستان است.

در انقلاب‌های مذکور، عوامل داخلی طرفدار آمریکا در این کشورها نقش تعیین‌کننده‌ای در سرنگونی حکومت‌های لئونید کوچما و ادوارد شواردنادزه در اوکراین و گرجستان ایفا کردند.

به گزارش شبکه دوم تلویزیون دولتی روسیه، سازمان‌های به اصطلاح طرفدار حقوق بشر آمریکایی از جمله فریدام هاوس، نقش هماهنگ‌کننده و پشتیبانی مالی مخالفان دولت را در این نوع انقلاب‌ها ایفا می‌کنند.

روزنامه نزاویسیمایا گازتا در صفحه اول خود در گزارشی با عنوان کنایه‌آمیز «دموکراسی در آغوش پلیس» نوشت: دولت، بار دیگر مراقبت نامحدود از تظاهرکنندگان را نشان داد. روزنامه ماسکوفسکی کامسامولتس در گزارشی با عنوان تمام قدرت در اختیار پلیس ویژه نوشت: چرا حکومت اجازه برگزاری تظاهرات را نداد، در آن صورت، تظاهرات مخالفان انعکاس جهانی نمی‌یافت.

در این روزنامه آمده است: مسکو می‌توانست امتیاز سیاسی نیز کسب کند و همه متقاعد می‌شدند که روسیه،‌ کشوری دموکراتیک است که در آن نه تنها مخالفت با دیدگاه رئیس‌جمهوری آمریکا، بلکه با رهبران روسیه نیز خطری ندارد.

گرایش به دموکراسی و آزادی در اواخر دوره شوروی و اوایل دوره پس از فروپاشی بسیار جدی و عمیق بود؛ اما با مشکلاتی که در داخل روسیه ایجاد شد و نیز بحران‌های اقتصادی،‌ مشکلات اجتماعی و شورش‌های قومی از یک سو و تنزل موقعیت بین‌المللی روسیه به خاطر سیاست‌های ناتو، سازمان امنیت و همکاری اروپا و اتحادیه اروپا از سوی دیگر،‌ افکار عمومی به تدریج به سمت جریانات کمونیستی و گروه‌های افراطی سوق پیدا کردند. البته در این رهگذر،‌ باید تحقیر روسیه در مسائل بوسنی و کوزوو را نیز بر آن افزود. اما به تدریج از تعامل جریانات افراطی ملی‌گرا و غرب‌گرا نوعی عمل‌گرایی به ظهور رسید که عمدتا در شخص پوتین متجلی بوده است.

دولت محافظه‌کار با توجیهات تاکتیکی و ضدآمریکایی، ارزش دادن به مباحث سیاسی و دوری از پرحرفی را مورد تأیید قرار می‌دهد. ولی از نظر استراتژیک آسیب می‌بیند. ایدئولوژی نیروی مخالف بایستی به طور وضوح به بحث گذاشته شود. وگرنه آن می‌شود که اکنون رخ داده است.

موارد مورد توافق اتباع با دولت تنها در سطح معیشتی است. آنها نیز موافق با ازدحام، ‌راه‌بندان، ‌رشوه‌خواری و محدودیت آزادی نیستند. مردمی که مشکلات دهه 1990 را چشیده‌اند، از وضعیت موجود که به خاطر درآمدهای نفتی و فروش تکنولوژی نظامی رفاه بیشتری را به همراه آورده، ‌راضی هستند. این امر در کنار افزایش حضور روسیه در مناطق پیرامونی و تلاش برای ارتباط با کشورهای آسیا، خاورمیانه و آمریکای لاتین و پررنگ شدن پرستیژ ضدآمریکایی روسیه آنگونه که در نشست اخیر کنفرانس امنیتی مونیخ خود را نشان داد، بیش از پیش به تقویت موقعیت پوتین در میان توده‌ها انجامیده است.

دغدغه جریانات مخالف پوتین صرفا در بخشی از مجامع و محافل روشنفکری، نهادهای مدنی و مقامات پیشین سیاسی جذابیت دارد. با این توصیفات، ‌مردم خود را از دخالت سیاسی جدا نمی‌دانند. به عنوان نمونه، در چهارچوب موضوع آمریکا همین مردم ازدحام کردند و مخالفت خود را نشان دادند.

از ماه‌های گذشته، تلاش‌هایی برای ابقای پوتین در دوره سوم ریاست جمهوری شروع شده بود؛‌ اما مخالفت‌های فعلی می‌تواند این وضعیت را مشکل کند. اینک روسیه به شدت نیاز به بهبود چهره سیاسی خود در جامعه جهانی – خصوصا غرب و رسانه‌های آن – برای حضور در سازمان تجارت جهانی و داشتن روابط تجاری با اروپا، افزایش موقعیت در نهادهای بین‌الملل به ویژه در شورای امنیت و گروه 8 کشور صنعتی جهان دارد. از سوی دیگر، تداوم این مخالفت‌ها می‌تواند در بخشی از افکار عمومی روسیه مؤثر باشد و موقعیت جانشینان پوتین را در انتخابات ریاست جمهوری 2008 با مشکل مواجه کند. البته با عنایت به رضایت جامعه روسیه از پوتین، بعید به نظر می رسد که مخالفان بتوانند موفقیت عمده‌ای به دست آورند.

در این رابطه، بد نیست دو تحلیل و نظرسنجی در ماه آوریل که به ترتیب توسط «مرکز سنجش آرای عمومی روسیه» و «گازتا.رو» انجام شده است و بی‌ارتباط با موضوع اخیر  مردم روسیه نیست را مدنظر قرار دهیم.

در رابطه با نظرسنجی در خصوص افزایش دوره ریاست جمهوری روسیه، دو سوم (65 درصد) از شهروندان روسیه نسبت به پیشنهاد «سرگی میرونوف» رئیس شورای فدراسیون روسیه در مورد افزایش مهلت دوره ریاست جمهوری روسیه نظر مثبتی دارند.

در اواخر ماه مارس میرونوف پیشنهاد کرد که مدت اختیارات رئیس‌جمهور روسیه را تا 5 یا 7 سال افزایش دهند و اصلاحی در قانون انجام شود که یک نفر بتواند 3 بار برای ریاست جمهوری، ‌خود را نامزد کند.

میرونوف گفت: «من پیشنهاد می‌کنم که امکان تغییر در قانون اساسی بررسی شود».

در نتیجه نظرسنجی مذکور، فقط 24 درصد از شرکت‌کنندگان مخالفت خود را با چنین پیشنهادی اعلام کردند.

این نظرسنجی نشان داد که 69 درصد موافق تغییر در قانون اساسی هستند که اجازه می‌دهد رئیس‌جمهور فعلی برای دوره سوم هم، خود را نامزد کند. این در حالی است که طی سال اخیر، تعداد مخالفان از 28 درصد به 23 درصد کاهش یافته است.

این نظرسنجی در آوریل سال جاری بنا به سفارش بنیاد «سیاست سنت پترزبورگ» ‌انجام شد و در آن 1600 نفر از 153 منطقه مسکونی و 46 استان، ناحیه و جمهوری روسیه شرکت کردند.

درصد خطای آماری کمتر از 34 درصد است

در نظرسنجی دوم که توسط «گازتا. رو» در روزهای اخیر انجام شده، چنین آمده است: اگر انتخابات به دور دوم کشیده شود و در آن «سرگی ایوانف» و «دمیتری مدویدیف» معاونان اول نخست‌وزیر روسیه رقیب هم باشند، ‌ایوانف رئیس‌جمهور خواهد شد. برای اولین بار از زمان پدیدار شدن این گزینه که دو سیاستمدار می‌توانند جانشین «ولادیمیر پوتین» باشند، مردم روسیه «مقتدر» را به «لیبرال» ‌ترجیح دادند.

پس از گذشت دو ماه از زمان برکناری ایوانف از وزارت دفاع و ارتقای وی به مقام معاون اول نخست‌وزیر، برای اولین‌بار است که در نظارت‌های جامعه‌شناسی، او از همکار و رقیب خود پیشی گرفته است. در عین حال، جایگاه مدویدیف نیز به طور مداوم نزول می‌کند. جامعه‌شناسان مرکز تحلیلی «یوری لوادا» ‌می‌گویند که هر ماه طرفداران وی 2-1 درصد کمتر می‌شوند.

ایوانف در جدول رتبه‌بندی میزان اعتماد مردم به سیاستمداران روس نیز از مدویدیف پیشی گرفته است. به طور معمول، بیشتر مردم روسیه کار رئیس‌جمهور را تایید می‌کنند، در ماه آوریل طی نظرسنجی‌ها 79 درصد این را اعلام نمودند (19 درصد اعتماد ندارند). ایوانف در ماه مارس نیز از این نظر از مدویدیف پیشتر بود و رتبه آنان به ترتیب به 59 درصد و 57 درصد رسید. در ماه آوریل این شاخص به ترتیب برابر با 59 درصد و 55 درصد بوده است.

افزایش محبوبیت ایوانف، بی‌دلیل نیست. در تلویزیون که محبوب‌ترین رسانه در روسیه است، معاون اول جدید را بیشتر از معاون اول قدیمی نشان می‌دهند. اصولا در مطبوعات بیشتر به وزیر سابق دفاع توجه می‌شود. بسیاری از نشریات روسی نیز از مصاحبه وی با روزنامه The Financial Times نقل قول می‌کنند.

  تاکنون پوتین اعلام نکرده است که چه کسی را در مقام ریاست جمهوری شایسته‌تر می‌داند و همان‌طور که وی در کنفرانس مطبوعاتی خود در اوایل فوریه اعلام نمود، ‌درباره ترجیحات خود تا پیش از تبلیغات ریاست جمهوری چیزی نخواهد گفت. در عین حال،‌ باید گفت که بسیاری از تحلیل‌گران معتقدند در نهایت نه ایوانف و نه مدویدیف جانشین نخواهند بود و پیشبرد آنها تنها رویکردی عادی برای نیروهای امنیتی، یعنی فقط «عملیاتی پوششی» است.

روز شنبه 12 آوریل در خبروفسک همایش خاور دور حزب طرفدار ریاست جمهوری «روسیه واحد» آغاز شد.

«بوریس گریزلف» رئیس مجلس دوما و رهبر این حزب،‌ در پیام ویدئویی خود برای شرکت‌کنندگان در همایش خاطرنشان داشت که با گشایش همایش خاور دور، فعالیت‌های پیش از انتخاباتی «روسیه واحد» آغاز شد.

گریزلف اظهار داشت: «بزرگ‌ترین نیروی سیاسی کشور باید استراتژی و تاکتیک کار سیاسی خود و برنامه‌ها و دورنماها را تعیین کند. انتخابات 11 مارس (منطقه‌ای)، آزمونی برای حزب بودند که ما آن را پشت‌سر گذاشتیم».

وی اعلام نمود که «روسیه واحد» ‌در فعالیت‌های خود پیش از انتخابات دور پنجم مجلس دوما باید تأکید کند که حزبی مؤثر و مسئول بوده و برای رفاه و سعادت کشور و تک‌تک شهروندان کار می‌کند.

گریزلف گفت که استراتژی درازمدتی برای توسعه اقتصادی، ‌اجتماعی و معنوی کشور وجود دارد و افزود: «ما باید پروژه‌های منطقه‌ای را با احتساب ویژگی مناطق مختلف اجرا کنیم. ما خواستار ایجاد جامعه‌ای با امکانات برابر برای همه، تحکیم هویت کشور و ارتقای نقش روسیه در جهان هستیم».

در همایش خبروفسک 127 نفر از جمله نمایندگان مجلس دوما و نمایندگان این حزب از مناطق خاور دور روسیه شرکت داشتند.