رهبر شهید انقلاب در تمام دوران حیات سیاسیشان به فرهنگ و بهویژه ادبیات و زبان فارسی نگاهی راهبردی و فراتر از یک علاقه شخصی داشتند. در منظومه فکری ایشان، زبان فارسی تنها وسیلهای برای بیان و تفاهم نیست؛ بلکه «شناسنامه ملی» و «ظرف تمدنی» ماست. این توجه عمیق، در سالیان دور ریشه دارد؛ حتی در روزهایی که غبار سوءتفاهمهای آغاز انقلاب، برخی را به سوی حذف نشانههای ملی سوق میداد، نگاه حکیمانه ایشان بود که میان «ملیت حقیقی» و «اسلامیت ناب» پیوندی ناگسستنی برقرار کرد. امتداد این نگاه در پیام اخیر رهبر جوان انقلاب حضرت آیتالله امام سیدمجتبی خامنهای نیز به مناسبت روز بزرگداشت فردوسی و پاسداشت زبان فارسی تجلی یافت.
سپری بر مزار فردوسی
در نخستین ماههای پس از پیروزی انقلاب اسلامی، زمانی که هیجانهای کاذب بر برخی گروههای افراطی غلبه کرده بود، گروهی روانه توس شده بودند تا آرامگاه حکیم ابوالقاسم فردوسی را تخریب کنند!
در آن فضای غبارآلود، شهید امام خامنهای که نسبت میان ایران و اسلام را نه در تقابل، بلکه در امتداد یکدیگر میدید، وارد میدان شدند. ایشان که از پیوند حکمت شیعی با وزن «فعولن فعولن» شاهنامه باخبر بودند، با درک خطری که هویت ملی را تهدید میکرد، متنی را نگاشتند. آن دستنوشته کوتاه که بر مزار فردوسی نصب شد، نه فقط منجی مقبره فردوسی، بلکه اعلامی عملی برای مراقبت از هویت ملی ما بود. ایشان سالها بعد این واقعه را چنین روایت کردند: «اول انقلاب عدهای از مردم بااخلاص بیاطلاع رفته بودند قبر فردوسی را در توس خراب کنند! وقتی من مطلع شدم، چیزی نوشتم و فوراً به مشهد فرستادم؛ که آن را بردند و بالای قبر فردوسی نصب کردند... بچههای حادی که به آنجا میرفتند، چشمشان که به شهادت بنده میافتد، لطف میکردند و میپذیرفتند و دیگر کاری به کار فردوسی نداشتند.» (۵/۱۲/۱۳۷۰)
حکمت قرآنی در کلام حکیم توس
آن اقدام صرفاً یک دستور اداری نبود، بلکه اعلام یک جهانبینی بود. رهبر شهید به صراحت معتقد بودند، فردوسی شاهنامه را با دید یک مسلمان شیعه سروده است. ایشان بارها تأکید داشتند که حکمت شاهنامه، حکمت اوستایی نیست، بلکه در مفاهیم قرآنی ریشه دارد. در نگاه ایشان، القابی، چون «حکیم» برای فردوسی، به دلیل گنجانده شدن روح توحید، توکل و مجاهدت در مسیر حق در لایههای پنهان و آشکار داستانهای اوست. شهید خامنهای پهلوانانی، چون رستم و اسفندیار را حاملان اندیشه اسلامی و سلحشوری میدانستند و در مقابل، شخصیتهای منفی همچون کیکاووس یا تورانیان را نماد جبهه باطل در تفکر اسلامی برمیشمردند.
پیوند دو نسل؛ پیام رهبر جوان و افقهای نوین
امروز و در دهه دوم از قرن پانزدهم هجری، همان نگاه بلندمدت و استراتژیک به زبان و ادب فارسی در پیام حضرت آیتالله سیدمجتبی حسینی خامنهای، رهبر معظم انقلاب، به مناسبت روز فردوسی تجلی یافته است. اگر رهبر شهید، فردوسی را از تخریب فیزیکی نجات دادند و جایگاه حکیمانه او را تبیین کردند، «رهبر جوان» در پیام اخیر خود، ادبیات و هنر را به عنوان «سلاح تمدنی» در نبرد امروز معرفی میکنند. ایشان در پیام ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۵، زبان فارسی را «قالب شناخت و رشته اتصال اندیشه و مرزهای هویّتی ایرانیان» توصیف کرده و تأکید کردند، این زبان بزرگترین ظرفیت برای ترویج فرهنگ ایران اسلامی در جهان است.
دفاع مقدس سوم و تجسم شاهنامه
یکی از فرازهای درخشان پیام رهبر فرزانه انقلاب، تطبیق مفاهیم شاهنامه با واقعیتهای معاصر است. ایشان با اشاره به «دفاع مقدس سوم»، خاطرنشان کردند که داستانهای اسطورهای فردوسی، نه افسانه، که واقعیت زندگی ملت ایران است. در این نگاه، ستیز با «ضحاکوشان» متجاوز، همان پیوند میان حماسه ملی و غیرت دینی است که اقوام ایرانی را در حفظ استقلال خویش همدل کرده است.
رهبر فرزانه انقلاب در این پیام، تکلیف سنگینی را بر دوش اهالی فرهنگ و هنر نهادند: «حماسه حضور و دفاع و پیروزی، تکلیف بزرگی را بر دوش اهالی فرهنگ و ادب و هنر میگذارد تا همچون فردوسی برخیزند و بعثت هنرمندان را در امتداد بعثت مردم رقم زنند؛ فکر و قلم و زبان را با هنر درآمیزند و روایت خیزش عظیم ملت را در تاریخ، ماندگار کنند.»
هنر به مثابه پدافند زبانی و تمدنی
در عصر جنگ شناختی و تلاش برای یکسانسازی سبک زندگی به شیوه آمریکایی، رهبر معظم انقلاب، آیتالله سیدمجتبی خامنهای از مفهومی راهبردی با عنوان «پدافند زبانی و گفتمانی» سخن میگویند. ایشان معتقدند، ایستادگی در برابر «دیوسیرتان جهان»، تنها در میدان نظامی خلاصه نمیشود، بلکه باید در ساحت تربیت کودکان و نوجوانان و با ابتکار فعالان فرهنگی، از مرزهای زبانی و سبک زندگی ایرانی ـ اسلامی صیانت کرد.
تداوم یک راه روشن
تطبیق نگاه رهبر شهید و رهبر جوان انقلاب نشاندهنده یک «خط مستمر فرهنگی» است. اگر دیروز حفظ مقبره فردوسی، حفظ یک بنای تاریخی بود، امروز بهرهگیری از حکمت فردوسی، راهبردی برای پیریزی تمدن نوین اسلامی است. زبان فارسی در این دیدگاه، نه یک میراث موزهای، بلکه موجودی زنده، پویا و قدرتآفرین است که میتواند در برابر هجمههای جهانی، هویت ایرانی را حفظ و پیام انقلاب را به اقصینقاط جهان برساند.
امروز «بعثت هنرمندان» که در پیام رهبری بر آن تأکید شده، به معنای بازگشت به ریشههای حکیمانهای است که فردوسی هزار سال پیش در جان این خاک نشاند؛ پیوندی میان هنر، حماسه و دین که ضامن ماندگاری ایران در پیچهای تاریخی است.