ترجمه؛ فرزانه سالمی
هرچه از دوست رسد همیشه هم نیکو نیست. آمریکا حتماً این مساله را بیش از هر کشور دیگری درک می کند؛ چون بارها متحد خودش اسرائیل را در موضع خیانت دیده است. تبعات ضربه بزرگی که آمریکا از جاسوسی های اسرائیل در دهه 1980 میلادی خورده هنوز گریبانگیر واشنگتن است و حالا افشای یک مورد جاسوسی دیگر، زخم کهنه امریکا را باز کرده است. افشای پرونده «بن امی کادیش» جاسوس اسرائیل در امریکا این روزها در حالی مورد توجه رسانه ها قرار گرفته که ارتباط این پرونده با پرونده معروف جاسوسی جاناتان پولارد، به شدت امریکایی ها را می آزارد و خاطرات بدی را برای آنها زنده می کند.
ماجرا از سال 1985 میلادی آغاز می شود؛ یعنی زمانی که یک یهودی امریکایی به نام جاناتان پولارد که کارمند پنتاگون بود به جرم جاسوسی بازداشت شد. بررسی فعالیت های پولارد نشان داد او به اطلاعات محرمانه نظامی زیادی دسترسی داشته و آنها را به صورت منظم به اسرائیل منتقل می کرده است. ابعاد فعالیت جاسوسی وی آنقدر گسترده بود که مقامات اطلاعاتی امریکا را شوک زده کرد و البته پذیرفتن این جاسوسی بزرگ از جانب کشور دوست و متحد، برای آنها بسیار سنگین بود.
به گزارش بی بی سی تا پیش از سال 1998 میلادی، اسرائیل زیر بار پذیرش مسوولیت جاسوسی های پولارد نمی رفت و منکر همکاری با این یهودی امریکایی می شد. اما در آن سال، دفتر بنیامین نتانیاهو نخست وزیر وقت اسرائیل رسماً اذعان کرد که برخی از مقامات بلندپایه اسرائیلی در یک دفتر موسوم به مراودات علمی از پولارد اطلاعات محرمانه می گرفتند.
پیشتر پولارد دادخواستی را به دادگاه عالی اسرائیل فرستاده و خواستار آن شده بود که اسرائیل جاسوسی های او را رسماً به گردن بگیرد و همزمان رسانه های اسرائیل نیز گزارش داده بودند یک کمیته دولتی از سوی نتانیاهو برای اذعان به این مساله تشکیل شده است. در طول یک سال قبل از اعتراف اسرائیل به جاسوسی پولارد، چندین مقام بلندپایه اسرائیلی در زندان با وی دیدار کرده بودند و این دیدارها نشان از توجه جدی اسرائیل به پرونده پولارد داشت. در همان سال، رسماً عنوان شهروندی اسرائیل به جاناتان پولارد اعطا شده بود و وکلای او امیدوار بودند این مساله بتواند راه را برای عفو وی اندکی هموار کند. نکته جالب ماجرا اینجا بود که اسرائیلی ها در ماه نوامبر سال 1985 میلادی- یعنی زمانی که پولارد از سوی امریکایی ها تحت تعقیب قرار داشت- به سفارت اسرائیل در واشنگتن پناه برد اما به او اجازه ورود ندادند!
به نوشته روزنامه نیویورک تایمز در سال های بعد از بازداشت پولارد، لابی های قدرتمندی در امریکا برای آزادی وی فعالیت کردند اما اسرائیل تلاش زیادی برای آزادی او نکرد. تنها در سال 1992 میلادی یعنی زمانی که حزب کارگر اسرائیل به رهبری اسحاق رابین به قدرت رسید، تقاضای آزادی پولارد به صورت علنی مطرح شد. رابین دوستی نزدیکی با بیل کلینتون رئیس جمهور وقت امریکا برقرار کرد و حتی توانست پیش از امضای معاهده اسلو در سال 1993 میلادی، قول آزادی وی را بگیرد اما مداخله دقیقه نود سیا و وزارت دادگستری امریکا نقشه هایش را به هم ریخت.
در سال 1998 میلادی نیز نتانیاهو نخست وزیر وقت اسرائیل سعی کرد در جریان گفت وگوهایش با بیل کلینتون رئیس جمهور وقت امریکا، مساله پولارد را پیش بکشد و قول بازنگری در حکم او را از کلینتون بگیرد. اما لابی های قدرتمند دیگری هم در واشنگتن بودند که به هیچ وجه زیر بار آزادی و عفو پولارد نمی رفتند. محکومیت پولارد به حبس ابد، سخت ترین حکمی بود که برای جاسوسی در امریکا صادر شده بود و هیچ کس نمی خواست چنین حکمی را تغییر دهد.
به گزارش بی بی سی جاناتان پولارد در سال هایی که در زندان به سر می برد، درخواست تجدیدنظر دادگاه در حکم خود را ارائه کرد و استدلالش هم این بود که کمک قانونی کافی به او نشده است. دادگاه این ادعا را قانع کننده ندانست و او همچنان به حکم حبس ابد در زندان به سر می برد. البته دادگاه تجدیدنظر در عین حال تصریح کرده بود که اختیارات لازم برای بررسی درخواست پولارد را هم در اختیار ندارد زیرا مدارک محرمانه در خصوص جاسوسی های او در زمان دولت رونالد ریگان ارائه شده بود و امکان بررسی مجدد آنها وجود نداشت.
پرونده پولارد به صورت مشخص باعث جریحه دار شدن مناسبات دوستانه امریکا و اسرائیل شد؛ به خصوص به این خاطر که پولارد مدعی شد اطلاعات ارائه شده از طرف او، باید از سوی مقامات امریکایی به اسرائیل ارائه می شد اما برخی عناصر امنیتی امریکایی مانع ارائه این اطلاعات حیاتی به اسرائیل بودند. مدارکی که پولارد به اسرائیل ارائه داد، به خاطر ملاحظات امنیتی هیچ گاه علنی نشد. اما گفته می شد اطلاعاتی در خصوص ارسال محموله تسلیحاتی روسیه به سوریه و عراق، سلاح های شیمیایی سوریه، بمب اتمی پاکستان و نیروی دفاع هوایی لیبی از جمله مواردی بوده که در این اسناد به صورت مشخص مورد توجه قرار داشته است. برخلاف آنچه پولارد ادعا کرده، قرار نبود چنین اطلاعاتی به دست اسرائیل برسد. البته اسرائیل مستقیماً اطلاعات زیاد و مهمی مانند تصاویر ماهواره یی از کشورهای عربی و تاسیسات وقت سازمان آزادیبخش فلسطین را از امریکا دریافت می کرد و حتی کارشناسان اسرائیلی در پنتاگون مشغول به کار بودند که می توانستند اطلاعات خوبی در اختیار تل آویو بگذارند.برخی از حامیان پولارد همواره سعی کرده اند فعالیت های جاسوسی او را کم اهمیت جلوه دهند اما اکثر مقامات امریکایی پولارد را خائنی می دانند که منافع امنیتی امریکا را به شدت به خطر انداخت. به گزارش بی بی سی ران اولایو- مسوول بخش ضداطلاعات سرویس بازرسی نیروی دریایی امریکا در زمان بازداشت پولارد- می گوید پرونده وی پرحاشیه ترین حادثه در عرصه جاسوسی در امریکا به شمار آمده و عواقب زیادی نیز داشت چون پولارد به حدود یک میلیون سند محرمانه دسترسی پیدا کرده بود که حادثه یی نادر است. از سوی دیگر برخی مقامات امریکایی معتقدند چنین اطلاعاتی علاوه بر اسرائیل ممکن است به کشورهای دیگر هم منتقل شده باشد. اما حامیان پولارد همچنان خواهان آزادی و عفو وی هستند و می گویند به علت دوستی و نزدیکی امریکا و اسرائیل، جاسوسی های پولارد را نمی توان «خیانت بار» دانست و مجازاتی که برای وی در نظر گرفته شده، ناعادلانه است، همسر پولارد نیز در تمام این سال ها، ادامه حبس وی را ناشی از انگیزه های سیاسی در دولت امریکا معرفی کرده و مدعی است که روزی از پولارد به عنوان اهرمی برای مذاکره و چانه زنی استفاده خواهد شد.
به نوشته روزنامه نیویورک تایمز، گروه های لیبرال و میانه رو اسرائیل در اوایل بازداشت پولارد توجه چندانی به او نشان ندادند اما راست ها سعی داشته اند او را به عنوان یک قهرمان معرفی کنند؛ که البته فرضیه درستی نیست. درست است که در آغاز کار، پولارد با انگیزه های صهیونیستی داوطلب ارائه اطلاعات به اسرائیل شد اما وقتی عناصر جاسوسی اسرائیل به همکاری نزدیک با وی روی آوردند، پولارد هم با رضایت تمام از آنها پول می گرفت. اسرائیلی ها می خواستند او را برای همیشه وابسته به خودشان کنند و به همین جهت در ازای ارائه تصاویر ماهواره یی و اطلاعات مختلف در خصوص سیستم نظامی کشورهای عربی به وی پول خوبی می دادند.
به دلایل خاصی، پولارد مستقیماً از سوی موساد به کار گرفته نشد و شاید این مساله نشان از هوشیاری مقامات جاسوسی اسرائیل داشت. به جای موساد، پولارد برای یک بخش کوچک و ناشناخته اسرائیلی به نام دفتر مراودات علمی کار می کرد؛ یعنی همان دفتری که بن امی کادیش هم به ارائه اطلاعات محرمانه به آن متهم شده است. مقامات ارشد موساد و نیز اسحاق شامیر نخست وزیر وقت اسرائیل از فعالیت های جاسوسی جاناتان پولارد مطلع بودند اما همواره منکر این قضیه شده اند.
پس از بازداشت پولارد، مقامات اسرائیلی به هراس افتادند. آنها از این می ترسیدند که دولت رونالد ریگان شرایط بدی را به خاطر این پرونده جاسوسی برای اسرائیل ایجاد کند. همین هراس باعث همکاری مقامات اطلاعاتی اسرائیل با همتایان امریکایی شان شد و آنها اطلاعات ارزشمندی به امریکایی ها دادند تا پولارد محاکمه شود. بعد از آنکه آب ها از آسیاب افتاد، مقامات اسرائیل از دیپلماسی پشت پرده برای مذاکره در مورد پولارد استفاده کردند.
یکی از نکات جالب در مورد پرونده پولارد این است که مقامات امریکایی که همواره مناسبات خوبی با اسرائیلی ها برقرار می کنند، در مورد پولارد اصلاً حاضر به سازش و عفو وی نبوده اند. به نوشته نیویورک تایمز مهم ترین عاملی که در زمان کلینتون مانع عفو و آزادی پولارد شد، تهدید جرج تنت رئیس وقت سیا به استعفا بود. تهدید به استعفای تنت، بازتاب مستقیمی بود از عمق خشم و نارضایتی که نسبت به پولارد در میان مقامات بلندپایه امریکایی دیده می شد. البته سخنگوی کاخ سفید هم بعدها هرگونه موافقت کلینتون با آزادی پولارد را منکر شد. کاخ سفید البته اذعان کرد که مشاوره کلینتون با تنت و نیز ساموئل برگر- مشاور امنیت ملی اش- باعث شده درخواست نتانیاهو برای آزادی پولارد را رد کند.
بسیاری از مقامات امریکایی می گفتند پولارد را نباید تحت هیچ شرایطی آزاد کرد. استدلالی نیز که نتانیاهو برای آزادی وی به کلینتون ارائه داده بود برای آنها قابل قبول نبود. نتانیاهو به کلینتون گفته بود به آزادی پولارد نیاز دارد تا قدرتش بر راست های اسرائیلی بچربد و از این طریق، راه برای امضای معاهده صلح با فلسطین هموار شود.
جدا از این مساله، مقامات اطلاعاتی و امنیتی امریکا می دانستند که با آزادی پولارد، اعتبار آنها کاملاً خدشه دار خواهد شد و به همین جهت شدیداً با این مساله مخالفت می کردند. اگر جرج تنت رئیس سیا نیز تهدید خود را عملی می کرد و در صورت آزادی پولارد استعفا می داد، ثبات نسبی که با حضور وی در سیا برقرار شده بود بار دیگر از بین می رفت و کلینتون شاهد تعویض چهارباره رئیس سیا ظرف کمتر از شش سال می شد.در فاصله هجده ماهه یی که پولارد در سال های 1984 و 1985 میلادی به جاسوسی مشغول بود، بیش از هر جاسوس دیگری در تاریخ امریکا مدرک محرمانه دزدید. بخشی از این مدارک به شکل رمز بودند. او در عین حال هزاران صفحه از حساس ترین اطلاعات در خصوص سیستم های تسلیحاتی روسیه را دزدید که توسط ماموران روسی اجیر شده توسط سیا به دست آمده بودند. این مساله با توجه به آنکه کشورهای عربی مخالف اسرائیل از سلاح های روسی بهره می بردند اهمیت زیادی برای اسرائیل داشت و ضربه یی بزرگ به سیستم جاسوسی امریکا به شمار می آمد. او تکنولوژی های پیشرفته جاسوسی امریکا را لو داد و آنقدر مدرک به اسرائیل ارائه می کرد که طرف اسرائیلی او مجبور شد آپارتمانی در واشنگتن بگیرد و دستگاه های کپی مدرک و عکس را در آن کار بگذارد.
اما چرا در شرایط فعلی، دوباره بحث در خصوص جاسوسی های اسرائیل در امریکا اینقدر داغ شده است؟ واقعیت این است که اسرائیل از زمان پذیرش جاسوسی پولارد تاکید کرده دیگر در خاک امریکا جاسوسی نخواهد کرد. اما هر بار اطلاعات جدیدی رو می شود که نشان می دهد فعالیت جاسوسی اسرائیل در امریکا متوقف نشده است. مثلاً در سال 2004 میلادی، فاش شد یکی از کارشناسان پنتاگون مشغول ارائه اطلاعاتی به اسرائیل در خصوص سیاست های امریکا در قبال ایران بوده است. به نوشته روزنامه گاردین ادعاهایی که در این خصوص مطرح شد حاکی از آن بود که لری فرانکلین- تحلیلگر پنتاگون که تحت نظر داگلاس فیث معاون دونالد رامسفلد کار می کرد- اطلاعاتی در خصوص سیاست امریکا در مورد ایران به اسرائیل داده و پیشتر هم این کار را در مورد عراق انجام داده بوده است.
روزنامه نیویورک تایمز در آن زمان فاش کرد که این اطلاعات مستقیماً به آیپاک- کمیته امور عمومی اسرائیل در امریکا- ارائه شده و این مساله با ادعای اسرائیلی ها مبنی بر توقف فعالیت جاسوسی اسرائیل در امریکا در تناقض بود.
مقامات اسرائیلی در آن زمان ادعا کرده بودند «اطلاعات شان را در امریکا به صورت آشکار جمع آوری می کنند؛ یعنی از منابع مختلفی مانند کاخ سفید، کنگره و آیپاک کمک می گیرند. اما اگر اطلاعات از جاهای دیگری درز کند، نمی توان اسم آن را جاسوسی گذاشت،» اسرائیل حتی تاکید داشت که نمایندگان خود از موساد و سازمان های اطلاعاتی و نظامی اش را در واشنگتن مستقر کرده و این افراد با مقامات امریکایی مراوده دارند و خلاصه فعالیت شان آشکار است.
با این وجود، اکنون که حدود نیم قرن از افشای جاسوسی های پولارد و دیگر عوامل اسرائیل در امریکا می گذرد، طرح موضوع جاسوسی بن امی کادیش برای اسرائیل، این فرضیه را تقویت کرده که ادعای توقف جاسوسی اسرائیل در امریکا صحت ندارد و ممکن است افراد زیادی در امریکا مشغول جاسوسی باشند. نقطه ارتباطی میان پرونده پولارد و کادیش نیز همان دفتر مراودات علمی اسرائیل بوده که ریاست آن را رفیع ایتان برعهده داشته است. او که سابقاً افسر موساد بوده اکنون در کابینه اسرائیل مسوولیت وزارت بازنشستگان را به عهده دارد. یوسف یاگور نیز همان رابط اسرائیلی است که هم از پولارد و هم از کادیش اطلاعات می گرفته و در کسوت فعالیت دیپلماتیک، در واقع جاسوسی می کرده است. در چنین شرایطی، امریکا بار دیگر شاهد گشوده شدن این دام جاسوسی است و ظاهراً مقامات امریکایی شدیداً از این لحاظ احساس خطر می کنند. براساس اطلاعات فعلی کادیش از سال 1979 میلادی به مدت شش سال، اطلاعاتی را در خصوص سلاح های هسته یی و جت های جنگنده اف 15 و سیستم دفاع موشکی پاتریوت به اسرائیل ارائه کرده. اسرائیلی ها می گویند این کار جاسوسی نیست، بلکه نامش جمع آوری اطلاعات تکنولوژیک و صنعتی است. اما به هر ترتیب، زنگ خطر دوباره برای امریکا به صدا درآمده است. امریکا که خودش در بسیاری از کشورهای جهان مشغول جاسوسی است، بیش از همه از دوست و متحدش خنجر می خورد.