حسین شاملو
اگر چه اپک سازمان همکاریهای اقتصادی کشورهای آسیا و اقیانوس آرام نام دارد، اما در سالهای اخیر عمده مباحث این اجلاس حول محورهای سیاسی – امنیتی بوده که این امر ناشی از نوع تفکرات غیرمتجانس و آرای متفرق سران کشورهای عضو است. روز گذشته و در جریان آغاز به کار اجلاس سران کشورهای عضو اپک هوجینتائو رئیسجمهوری چین خواستار ایفای نقش موثر تراپک در فعل و انفعالات جهانی شد و تصریح کرد: کشورهای عضو اپک با ایجاد سیستم تجارت چندوجهی میتوانند جهان را در اختیار خود بگیرند. رئیسجمهوری چین که در چهاردهمین اجلاس رسمی سران کشورهای عضو سازمان همکاریهای اقتصادی آسیا و اقیانوس آرام در هانوی ویتنام سخن میگفت، متذکر شد: حفاظت از اصول مورد توافق اعضا از سوی 21 عضو این سازمان مهمترین اصلی است که به هدایت مبادلات سودمند و تشدیدکننده رشد اقتصادی کشورهای عضو منجر میشود.
عبدالله احمد البداوی نیز از اعضای اپک خواست تمام تمرکز خود را بر روی فعالیتهای اقتصادی متمرکز کنند. نخستوزیر مالزی با اشاره به این که مسایل امنیتی نباید فضای اپک را تیره کند خواستار بازگشت اعضا و توجه صرف آنها به موضوع رشد و ارتقای اقتصادی شد. اما این تنها پوسته نازک و زیبایی از همکاریهای اقتصادی است که تنها بخشی از اجلاس را در برگرفته و عمق نشست اپک چیزی نیست جز پراکندهگویی و تکروی اعضایی که هر یک فرصت را مغتنم شمرده تا از حضور سران کشورهای دیگر جهت باجدهی و باجگیریهای سیاسی استفاده نماید.
روز شنبه نوزدهم نوامبر مصادف بود با گشایش اجلاس سران اپک در هانوی ویتنام، اجلاسی که امسال از رونق دو چندانی برخوردار است و افرادی چون جورج بوش رئیسجمهوری ایالات متحده، ولادیمیر پوتین رئیسجمهوری روسیه و شینزوآبه نخستوزیر ژاپن در آن حضور یافتهاند. این در حالی است که دیگر اعضای کشورهای عضو نزبا عالیترین مقامات کشوری خود در این نشست شرکت کردهاند. نخستوزیر نیوزیلند که کشورش یکی از اعضای اپک است. در اولین روز نشست به بیان اهدافش از شرکت در این اجلاس پرداخت و ضمن رد سخنان هوجینتائو و بداوی گفت: تغییرات آب و هوا باید اولویت اول کشورهای عضو اپک در اتخاذ تصمیمات باشد:
وی خاطرنشان کرد: اثرات مهلک اقتصادی باعث شده تا کشورها وضعیت آب و هوا را به حال خود رها کنند و تنها به فکر رشد و توسعه خود باشند.
هلن کلارک افزود: بدون توجه به توسعه پایدار نه رشد و نه توسعه اقتصادی به وقوع نخواهد پیوست. در مقابل استرالیا که همچنان به دلیل دارا بودن منابع اقتصادی سوختهای فسیلی، حاضر به امضای معاهده توکیو نشده است. در این اجلاس تلاش میکند تا معاهدهای را تحت عنوان طرحهای- معاهده جدید توکیو- به تایید اعضا برساند. جان هاوارد نخست وزیر استرالیا دراین باره میگوید که اعتقادی به سخنان کلارک نخست وزیر نیوزیلند ندارد و در این میان از مذاکراتش با چین برای تشکیل کارگروهی جهت رفع موانع تکنیکی پاکیزهسازی سوختهای فسیلی خبر میدهد. رئیس جمهوری کره جنوبی روموهیون نیز گفت: او قصد دارد از رهبران کشورهای آسیا و حوزه اقیانوس آرام بخواهد در جریان اجلاس اقتصادی آینده خود درباره نابرابریهای اجتماعی در منطقه که رو به افزایش است. بحث کنند.
این در حالی است که عمده مذاکرات انجام شده تا روز قبل از آغاز اجلاس و در جریان تهیه پیشنویس بیانیه پیرامون موضوع هستهای کره شمالی بود اگر چه این موضوع در قطعنامه منتشره در روز بعد با دوراندیشی و زیرکی اعضا کاملا ًتعدیل شده است و بیانیه صادره به طور کل منطبق با موضوع اجلاس و کاملاً حول محور تجارت آزاد جهانی منتشر شده است.
این درحالی بود که برخی از خبرگزاریهای که پیشنویس قطعنامه دست یافته بودند از وجود بندهای پیرامون تروریسم و تحریم کره شمالی سخن گفتند.
صدای امریکا که گویا از پیشنویس به دست آورده بسیار مطمئن بوده است، اعلام کرد: در قطعنامه صادره نمایندگان تروریسم را محکوم کردند و موافقت کردند که اقدامات ضد تروریستی در چارچوب قوانین بینالمللی انجام شوند.
اما واقعیت این است که برخی کشورها فقط به هانوی آمدهاند که به مسایل امنیتی و سیاسی بپردازند و تا پیش از صدور قطعنامه نیز کلیه مباحث حول همین موضوع در گردش بود. روموهیون رئیس جمهور کره جنوبی در این خصوص گفت:رهبران اپک دستاوردهای گفتگوهای شش جانبه درباره برنامه هستهای کره شمالی را ستودند. ولی در عین حال خواستار پیشرفتهای عمیقتر شدهاند.
این در شرایطی است که برخی کشورها درصددند تا موضوع کره شمالی و مباحث امنیتی را در قطعنامه پایانی اجلاس جای دهند و یا حتی قطعنامهای جداگانه برای آن صادر نمایند. استفن هادلی مشاور ارشد کاخ سفید دراین باره میگوید: موافقت بزرگی میان اعضا صورت گرفته تا اقدامات اساسی برای تحت فشار قرار دادن کره شمالی آغاز شود. اما بسیاری از حضار معتقدند که بعید است چنین اتفاقی بیافتد و تنها ممکن است به صورت شفاهی مسایلی مطرح شود.
با این حال اجلاس هانوی در حالی بر روی مسایل سیاسی- امنیتی متمرکز شده که پیش از آن موضوع مورد بحث آزاد سازی تجارت جهانی اعلام شده بود. با این حال آمریکاییها از همین عنوان نیز برای پیشبرد اهداف خود نهایت استفاده را بردند و به بهانه این که مشکلات صدور ویزا به آمریکا و موانع موجود در جابجایی تجار و محمولههای تجاری در نتیجه وجود ناامنی و تروریسم میباشد، سعی نمودند تا از این طریق اپک را مجاب به اتخاذ تصمیمات امنیتی و سیاسی نمایند.
جورج بوش که چندی است سفر پرماجرایی را به همراه کلیه اعضای کلیدی کابینهاش به شرق آسیا آغاز کرده است، بیاعتنا به موضوعات مورد بحث در سازمان همکاریهای اقتصادی آسیا و اقیانوس آرام به لابیهای متعدد با کشورهای کوچک و بزرگ پرداخته و در این مذاکرات به موضوعات عراق و کره شمالی میپردازد.
رویترز که گویا از این موضوع شوکه شده باشد، نوشت: بوش در ویتنام برای اعضای اپک راجع به عراق سخن میگوید این در حالی است که آمریکاییها همچنان خود را در زیر نگاه غضبآلود مردم ویتنام شرمنده حس می کنند و در شرایطی راجع به عراق صحبت میکنند که چهل سال پیش در همین کشور مردود این آزمون شدند. سخنگوی کاخ سفید تونی استو با اشاره به شکست آمریکا در جنگ ویتنام میگوید: شکست30سال پیش آمریکا و حضور دوباره آمریکاییها در ویتنام نشان میدهد که زمان بهتری شفابخش و الیتام دهنده شکافهای عمیق میباشد.
به نظر میرسد ایالات متحده به صورت روز افزون نگران سازمانهایی همچو آسه آن و سازمان همکاریهای شانگهای است و میپندارد که نفوذ این سازمانها به بهای کاهش نفوذ آمریکا وهم پیمانان اصلیش ژاپن و استرالیا در آسیا در حال رشد است.
صدای آمریکا با اشاره به این مطلب میافزاید: یک مسئول ارشد وزارت امور خارجه به ما گفت: ما نیازمند ساختاری که همه منطقه را در برگیرد هستیم تا بتوانیم با بکارگیری توان نظامی و اقتصادی خود به گونه مستقیم در تشکیل مفاد صورت جلسه اعمال نفوذ کنیم. این مقام وزارت امور خارجه آمریکا ادامه داده است: امروز چین به گونه فزایندهای به عنوان نقطه نقل آسیا دیده است.
اینان معتقدند:نقش توسعه یافته امنیتی برای اپک موازنهای در تقابل با این دیدگاه خواهد بود و بر تصمیم ایالات متحده درماندگاری به عنوان قدرت آسیایی صحه خواهد گذاشت و از این رو بی توجه به ماهیت این سازمانها درصدد وارد نمودن مسایل امنیتی به مباحث جاری میباشند. علیرغم همه این تلاشها دیپلماسی آمریکاییها در اولین روز چهاردهمین اجلاس سران کشورهای عضو اپک نتیجه نداد و کلامی درباره تروریسم و تحریم کره در بیانیه آغاز به کار گنجانده نشد. قطعنامه آغازین اپک در حالی در پنج بند به تایید اعضا رسید که در آن عضویت روسیه به عنوان نقطه عطفی در تاریخ اپک به ثبت رسیده و این گروه متذکر شده که در صدد است با استفاده از این واقعه تاریخی، بن بست موجود در اجلاس تجارت جهانی در دوحه قطر را از میان بردارد.
همچنین این قطعنامه تلویحا از اروپا خواسته تا در جهت کاهش تعرفههای صنعتی زمینه دسترسی به بازار جدید کشاورزی و ایجاد بازارهایی برای خدمات تجاری با اعضا اقدام نماید.