المپیک ۱۹۷۶ مونترال کانادا، المپیک ۱۹۸۰ مسکو (اتحاد جماهیر شوروى سابق)، المپیک ۱۹۸۴ لس آنجلس آمریکا و حتى المپیک ۱۹۳۶ برلین (آلمان نازى) از جمله بازى هاى المپیک سیاسى به شمار مى روند که از آن بین المپیک ۷۶ ، ۸۰ ، و ۸۴ با تحریم هاى گسترده کشورهاى متعارض در دوران جنگ سرد همراه بودند.
با این حال و به رغم این که به گفته ژاک رگ، دبیر فعلى کمیته بین المللى المپیک «هیچ اجماع و توانى براى تحریم این دور از بازى هاى المپیک وجود ندارد»، المپیک ۲۰۰۸ پکن تا امروز سیاسى ترین المپیک تاریخ لقب گرفته است. در حالى که چینى ها ساعت هشت و هشت دقیقه و هشت ثانیه عصر ۸/۸/۲۰۰۸ یعنى حدود چهار ماه دیگر بازى هاى المپیک ۲۰۰۸ را آغاز مى کنند مسائل مختلفى از اواخر سال گذشته میلادى موجب بروز نگرانى هایى براى چین و ابزارى براى فشار آوردن بر پکن در دست رقباى سیاسى و اقتصادى این ابرقدرت نو ظهور جهان شده است.
در این بین مساله آلودگى هواى پکن و ابراز نگرانى کشورهاى شرکت کننده از سلامت ورزشکاران شان پیش از سایر مسائل مطرح شد و در کنار آن مساله کارنامه حقوق بشر چین مطرح بود. اما اواسط ماه مارس هنگامى که تظاهرات راهبان بودایى تبت در سالگرد سرکوب قیام ۱۹۵۹ این ناحیه به شورشى فراتر از مقیاس معمول منجر شد فرصت خوبى به دست رقباى چین افتاد که از این مساله در کنار کارنامه حقوق بشر چین به عنوان ابزارى براى طرح تحریم بازى هاى المپیک استفاده کنند؛ طرحى که البته تا امروز همانگونه که دبیر کمیته بین المللى به آن اشاره کرده فاقد وجاهت و پشتیبانى عمومى است. در این بین و درست زمانى که رسانه هاى غربى به نقل از منابع نزدیک به دولت تبتى هاى در تبعید (که به طبع خواستار تجزیه و جدایى تبت از چین است) آمار کشته هاى درگیرى هاى این ناحیه را بر خلاف منابع رسمى چین بیش از یک صد نفر ذکر مى کردند، فیلم کوتاهى از محتواى این درگیرى ها ابتدا در رسانه هاى چینى و پس از آن از طریق بى بى سى پخش شد که راهبان تبتى را در حال ضرب و شتم یک فرد عادى از چینى هاى «هان» (که بزرگ ترین اقلیت قومى را در ناحیه تبت تشکیل مى دهند) نشان مى داد.
این فیلم موجب شد دالایى لاما، رهبر مذهبى تبت که از سال ۱۹۵۹ در تبعید خود خواسته به سر مى برد خواستار قطع هر چه سریعتر آشوب هاى تبت و سایر استان هاى تبتى نشین چین (مانند استان سیچوان) شود. هر چند که دولت مرکزى چین این درخواست دالایى لاما را اقدامى عوام فریبانه خواند و همچنان وى را عامل طرح و برنامه ریزى شورش هاى اخیر تبت مى داند، اما فیلم کوتاهى که پخش شد و سخنان دالایى لاما در واقع عامل اصلى نجات پکن از برگزارى المپیکى بى فروغ بود و نه تنها احتمال تحریم تیم هاى ورزشى را از میان برد بلکه تحریم حضور سیاستمداران و رهبران برجسته جهان در مراسم افتتاحیه را که به لحاظ دیپلماتیک براى پکن اهمیت زیادى دارد تا حد قابل توجهى کمرنگ و بى اثر کرد. گوردون براون نخست وزیر بریتانیا که کشورش میزبان دور بعدى رقابت هاى المپیک در سال ۲۰۱۲ است از جمله رهبرانى است که به رغم تبلیغات گسترده غیر رسمى در یک ماه اخیر درباره لزوم تحریم بازى هاى المپیک، هفته جارى در آخرین اظهار نظر رسمى (از زبان خود نخست وزیر و نه وزرا یا سایر مسئولان دولتى و غیر دولتى) با تحریم بازى هاى پکن مخالفت کرده است.
او در این اظهار نظر ضمن محکوم کردن خشونت هایى که در چین رخ داده است (براى کاستن از بار تغییر موضع) و خواستار شدن آغاز گفتگوها بین دالایى لاما و دولت پکن به روزنامه ایندیپندنت گفت: «شخص دالایى لاما نیز به صراحت گفته است که خواستار تحریم بازى هاى المپیک نیست و من نیز به همین خاطر و به عنوان میزبان بازى هاى ۲۰۱۲ در افتتاحیه بازى هاى المپیک پکن شرکت مى کنم و مى دانم که بسیارى [از دیگر رهبران جهان] نیز چنین مى کنند.»
از سوى دیگر وزیر حقوق بشر فرانسه، راما ید، که هفته گذشته در مصاحبه اى با لوموند آزادى زندانى هاى سیاسى چین، آغاز گفتگوهاى پکن با دالایى لاما و پایان دادن به خشونت هاى تبت را به عنوان پیش شرط هاى غیر قابل اجتناب حضور سارکوزى در مراسم افتتاحیه این بازى ها ذکر کرده بود، یکشنبه هفته جارى سخنان خود را تکذیب کرد. او گفت هرگز از این مسائل به عنوان «شرط» حضور سارکوزى در پکن یاد نکرده است.
برنار کوشنر، وزیر خارجه فرانسه نیز پس از انتشار سخنان ید در شبکه دو تلویزیون فرانسه حاضر شد و ضمن رد «شروط» یاد شده گفت با این حال هنوز تمام گزینه ها پیش روى رئیس جمهور فرانسه قرار دارد. با این حال به نظر مى رسد این شیوه سخن گفتن کوشنر بیشتر به خاطر ملاحظات دیپلماتیک بوده تا از بار تغییر موضع ناگهانى هیأت حاکمه فرانسه بکاهد و گزینه هاى پیش روى سارکوزى به احتمال زیاد دیگر به معناى انصراف از حضور در مراسم افتتاحیه بازى هاى المپیک نیست. سارکوزى اواخر نوامبر سال گذشته (آبان ۱۳۸۶) در دیدارى از پکن که پربارترین سفر خارجى وى تا امروز به شمار مى رود با قراردادهاى در مجموع به ارزش ۳۰ میلیارد دلار به فرانسه بازگشت و مى توان گفت بى تردید او کارى نخواهد کرد که شریک تجارى بزرگى مانند چین را بیش از اندازه از خود برنجاند به ویژه آن که اکنون رقباى تجارى فرانسه در داخل اتحادیه اروپا (مانند بریتانیا) از انجام اقدام مشابهى سرباز زده اند.
سیاست پکن در برزخ
اکنون با این که به نظر مى رسد صف مقاومت و تحریم بازى هاى المپیک پکن در سطح مقامات بلند پایه سیاسى شکسته شده، هنوز زمزمه ها درباره احتمال تحریم این بازى ها در سطوح پایین تر و از طریق رسانه هاى نزدیک به غرب جریان دارد. دلیل تداوم این احتمالات وجود نمونه هاى متعدد فشار از پایین بر دولت ها به ویژه دولت کشورهایى است که رقیب اقتصادى چین به شمار مى روند. اما این فشارها که بیشتر از سوى سازمان هاى غیر دولتى، گروه هاى فعال، افراد عادى و حتى رسانه ها بر دولت ها وارد مى شود، به نظر مى رسد حتى اگر با هدایت و چراغ سبزهاى دولت هاى متبوع این کشورها نباشد، اتفاقى است که این دولت ها در خفا از وقوع آن خشنود هستند. در حالى که هیچ یک از دولت هاى آمریکا، بریتانیا، فرانسه و دیگر کشورها تا کنون به طور رسمى در تأیید تحریم بازى هاى المپیک پکن سخن نگفته اند سازمان عفو بین المللى که سازمان غیر دولتى بین المللى مستقر در لندن است از کشورهاى جهان و به ویژه ایالات متحده خواسته است به خاطر کارنامه حقوق بشر چین بازى هاى المپیک به میزبانى این کشور در سطح تیم هاى ورزشى تحریم شود. این سازمان به این منظور نامه اى مستقیماً براى جرج بوش رئیس جمهور ایالات متحده فرستاده که تا کنون بى پاسخ مانده است. در بریتانیا یکى از احزاب کوچک اپوزیسیون به اهرم فشار بر دولت براون براى تحریم بازى هاى پکن تبدیل شده است.
نیک کلگ، دبیرکل حزب لیبرال دموکرات بریتانیا و نماینده مجلس عوام حضور شخص براون در افتتاحیه بازى هاى المپیک و برگزارى برنامه عبور مشعل المپیک از شهر لندن را که در یک روز ۴۰ هزار پوند براى دولت هزینه داشته اقدامات «کاملاً نا بجا»ى دولت براون توصیف کرده است.
مت ویتى کیس سخنگوى گروه فعال و جدایى طلب «تبت آزاد» در بریتانیا (که یک بریتانیایى است) نیز خطاب به براون گفت او باید به جاى پذیرفتن مشعل المپیک به آن ها (چینى ها) مى گفت بروید و مشکلات تان را در تبت حل کنید و وضعیت حقوق بشر را در کشورتان بهبود ببخشید. فشارها از سوى مردم عادى در این بین به ویژه در روزهاى عبور مشعل المپیک از شهرهاى بزرگ مشهود بوده است که البته در کشورهایى که دولت مشکل چندانى با پکن به عنوان یک قدرت اقتصادى برتر و در حال ظهور ندارد، مقیاس این اعتراضات بسیار کم تر بوده است (و همین مساله موجب افزایش ظن نسبت به رضایت دولت هاى رقیب پکن به اعتراضات گسترده عمومى شده است).
براى مثال در حالى که مراسم عبور مشعل المپیک از شهر سن پیترزبورگ روسیه تنها شاهد تظاهرات یک نفر مخالف دربرابر کنسول گرى چین در این شهر (و به طبع بازداشت وى) بود، عبور مشعل از لندن را در یک روز پس از سن پیترزبورگ، مى توان یکى از پر حادثه ترین رویدادهاى حاشیه المپیک در سال هاى اخیر دانست.
در جریان عبور مشعل المپیک از لندن حدود ۵۰۰ تن از فعالان گروه هاى حامى تجزیه و جدایى تبت و همچنین فعالان گروه شبه مذهبى «فالون گونگ» (که در چین غیر قانونى است و اعضایش تحت تعقیب قرار دارند) به شیوه هاى مختلف سعى کردند مخالفت خود را نشان داده و در برنامه عبور مشعل از مسیر ۳۱ مایلى (حدوداً ۵۰ کیلومترى) آن در لندن خلل ایجاد کنند که البته با حضور ۲۰۰۰ نیروى پلیس و دستگیرى ۱۵ تن از آن ها موفق به اجراى کامل برنامه هاى خود نشدند.
طى این روز در برنامه هاى جداگانه مخالفان برگزارى بازى هاى المپیک در پکن کوشیدند در هیأت کارمندان بخش فنى اتوبوس رسمى حامل مشعل وارد آن شده و اتوبوس را از مسیر اصلى اش منحرف کنند، شمارى دیگر از آن ها سعى کردند مشعل را از دست یکى از حاملان آن که یک مجرى برنامه هاى تلویزیونى بود بربایند، دو نفر دیگر با استفاده از کپسول اتفاء حریق کوشیدند آن را خاموش کنند و در نهایت یک نفر از فعالان ضد چینى خود را زیر چرخ هاى اتوبوس انداخت تا آن را از حرکت بازدارد.
تمام این مسائل تنها از این جهت مطلوب دولت هاى رقیب پکن محسوب مى شود که گزینه احتمال تحریم بازى ها را (ولو بسیار ضعیف) باز مى گذارد و به این ترتیب پکن را تا روز برگزارى بازى ها در نوعى برزخ و نگرانى نگه مى دارد.این برزخ چهار ماهه به این دولت ها اجازه مى دهد بى آنکه روابط دو جانبه بین دولت ها را خدشه دار کنند از دولت پکن تا جاى ممکن امتیازات مختلف اقتصادى و سیاسى بگیرند.