پژوهشگر: ریان حسین کشمیری
کشمیر در قلب آسیا شمال شبه قاره هند قرار دارد و از شمال و شرق با چین و از شمال غربی با افغانستان و از غرب با پاکستان و از جنوب با هند دارای مرز مشترک است و یک باریکه به نام « واخان » آن را از جمهوری تاجیکستان و ازبکستان جدا می سازد. کشمیر از سه منطقه تشکیل شده است که منطقه شمال شرقی در اختیار چین شمال غربی در اختیار پاکستان و مناطق دیگر نیز در اختیار هند قرار دارد.
جغرافیای سیاسی کشمیر
1 . کشمیر در قلب آسیا و در میان کشورهای چین و هند و پاکستان قرار دارد.
2 . پنج رودخانه مهم سند جهلم چناب راوی و ساتلج که از کوههای کشمیر سرچشمه می گیرند و یا از این سرزمین می گذرند.
3 . شاهراه ارتباطی نظامی قراقروم که در کشمیر پاکستان واقع شده است اهمیت این منطقه را بیشتر نمایان می سازد.
4 . ارتفاعات شمال کشمیر به سان سنگر مستحکمی در دفاع از هند انگاشته می شود. پس از استقلال سه جنگ بین هند و پاکستان برای دست یابی به این ارتفاعات صورت گرفت.
5 . کشمیر بین دو کشور هسته ای مورد منازعه قرار گرفته است که هر آن امکان درگیری بین آنها وجود دارد.
پیروزی انقلاب اسلامی ایران در تمام دنیا به ویژه در منطقه کشمیر تحت تسلط هند بازتاب چشمگیری داشت و یک دلگرمی برای مسلمانان این دیار بوجود آورد. مردم مظلوم کشمیر که تا آن زمان با صبر و شکیبائی منتظر سرنوشت خود بودند با ظهور انقلاب اسلامی ایران روح تازه به پیکرشان دمیده شد و سبب گشت تا در میدان سیاست حضور فعال تری داشته باشند.
مردم مسلمان کشمیر (هند) وقتی دیدند که با راه مسالمت آمیز نمی توانند حقوقشان را بدست بیاورند مجبور شدند انتفاضه مسلحانه به راه بیندازند . لذا عموم مردم چه شیعه و چه سنی حتی زنان کشمیر از سال 1368 قیام خونین جدیدی را شروع کرده اند که تاکنون بیش از صد هزار شهید دهها هزار خانه و کاشانه ویران میلیاردها روپیه و حتی ناموس خود را در این راه قربانی کرده اند.
شیعیان کشمیر
شیعیان کشمیر درحالیکه همه شان شیعه امامیه هستند حداقل در چهار گروه متفرق هستند:
1 . گروه مصطفوی ـ حامیان سید مصطفی.
2 . گروه محمدی ـ حامیان سید محمد فضل الله موسوی
3 . گروه افتخاری ـ حامیان مولوی افتخار حسین انصاری.
4 . گروه عباسی ـ حامیان محمد عباس انصاری
در اصطلاح دو گروه اول را فرقه جدید و دو گروه آخر را فرقه قدیم می گویند. رئیس هر گروه یک روحانی وابسته به دو خانواده معروف موسوی ها و انصاری ها است . این فرقه بندی بین شیعیان کشمیر به قدری شدید است که بعضی اوقات طرفدران یک گروه با گروه دیگری ازدواج نمی کنند. تاکنون صدها مورد درگیری بین هواداران این فرقه ها بوجود آمده است که در بعضی از روستاها این درگیری تا حد قتل ادامه پیدا کرده است و...
شیعیان کشمیر همزیستی مسالمت آمیزی با دیگر ادیان و مذاهب بویژه با اهل سنت دارند و هیچ نوع اختلاف و درگیری با ادیان و مذاهب دیگر ندارند و مثل دو برادر در کنار هم زندگی می کنند . بعد از آخرین درگیری که در سال 1251 (1872 میلادی ) بین شیعیان و اهل سنت اتفاق افتاده است دیگر گزارشی از درگیری بین شیعیان و اهل سنت اعلام نشده است اگر هم آن درگیری محلی و سطحی بوده به مناطق دیگر سرایت نکرده است . در کشمیر شیعیان و اهل سنت به راحتی در اجتماعات یکدیگر شرکت می کنند حتی پشت سر یکدیگر نماز می گذارند بویژه بعد از پیروزی انقلاب اسلامی فضا بطور کلی در کشمیر (هند) عوض شده است و در نتیجه آن شیعیان و اهل سنت بیش از پیش به یکدیگر نزدیک شده اند.
در کشمیر (هند) این شعار در زمان انقلاب خیلی معروف بود : « ایران سی خبر آئی شیعه سنی بهائی بهائی » یعنی از ایران خبر رسید شیعیه و سنی برادر یکدیگرند و عملا نیز آن مشاهده شده است زمانی که بعد از پیروزی انقلاب اسلامی مسئولان جمهوری اسلامی ایران به کشمیر سفر کردند بیشتر برنامه ها در مراکز اهل سنت برگزار گردید. در اجتماعات و در برنامه ها اهل سنت بیش از شیعیان شرکت می کردند. اما در چند سال اخیر وهابیت گسترش چشمگیری در کشمیر پیدا کرده است که آنان هر از گاهی با پخش نرم افزارها و وسائل دیگر از جمله مجلات و کتابهای ضد تشیع مخصوصا در آستانه محرم و صفر دلهای شیعیان را جریحه دار می کنند و خواهان برهم زدن همزیستی مسالمت آمیز میان شیعه و سنی هستند.
از میان تمام فرقه ها و مذاهب شیعیان کشمیر بیشتر از همه در مشقت و آسیب های اجتماعی قرار دارند و وضعیت مالی و اقتصادی آنها بدتر است . هم اکنون 25 درصد شیعیان زیر خط فقر زندگی می کنند و کمترین امکانات و وسائل را برای بهبود و بالا بردن این وضعیت دارند. بیشتر پیروان اهل بیت در کشمیر به صنایع دستی و کشاورزی وابسته بودند ولی نسل کنونی به این صنایع علاقه ای ندارند و لذا از این کارهای هنری و سنتی بی بهره ماندند و در نتیجه این منبع قوی اقتصادی به دست دیگران رسیده و لطمه سنگینی به اقتصاد شیعیان کشمیر وارد نموده است . عوامل عقب ماندگی اقتصادی شیعیان عبارتند:
1 . بیسوادی
2 . دیدگاه تبعیضی دولت
3 . نبود کار
4 . نبود برنامه ریزی برای شیعیان
علت اصلی عقب ماندگی شیعیان تفرقه و گروه بندی آنان می باشد. به یقین می توان گفت شیعیان کشمیر هند رئیس خود را بیش از یک مرجع تقلید دوست دارند. تا مدتی قبل اگر یک روحانی و فارغ التحصیل از حوزه های علمیه به یکی از این روسای گروه ها مرتبط نمی بود نمی توانست در جامعه خدمات دینی بکند. گرچه بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ایران از این گروه بندی تا حدی کم شده است اما هنوز در سطح بالایی وجود دارد.
ترس از بین رفتن امتیازات شخصی توطئه حکومت تحت الحمایه هند کمک مالی بدون تحقیق و بررسی جمهوری اسلامی ایران و موسسه نجفی هاوس بمبئی به اغلب این گروه ها از عوامل اختلاف بین رهبران شیعه به حساب می آیند. اما عوامل اختلاف بین شیعیان علاوه بر عوامل گذشته علتهای زیر نیز هستند : منافع شخصی بعضی از بزرگان دین و سیاست عدم آگاهی از اهمیت اتحاد تقلید کورکورانه از روسای گروه عدم اتحاد بین علما غیروابسته به گروههای مذکور جهالت و بی سوادی بیش از حد حزب بازی و گروه بندی کوچک توسط علما غیر وابسته می باشد.
شیعیان از لحاظ اقتصادی نیز از تمام فرقه ها عقب مانده تر هستند. لذا بهره کشی از کودکان اعم از پسر و دختر در مشاغلی همچون قالی بافی معمول و معروف است . در اداره های دولتی (مرکزی و ایالتی ) اشتغال شیعیان بیشتر از دو درصد نیست . درحالیکه 15 درصد جمعیت را تشکیل می دهند . بین شیعیان سوادآموزی 10 الی 15 درصد است و این رقم بین دختران و زنان پنج الی شش درصد می باشد.
وضعیت فرهنگی کشمیر یکی از سوژه های اصلی است که از سوی دولت مردان هندی مورد بهره برداری سیاسی قرار گرفته است . آنان دو نوع تهاجم فرهنگی را در کشمیر دنبال می کنند:
(الف) نظری ـ از قبیل ساخت سریال ها و فیلمهای زیاد درباره ارزش و عقائد دین هندو.
(ب) عملی ـ از قبیل پخش 24 ساعته فیلمهای ضد اخلاقی پخش خمر و مواد مخدر بین جوانان.
اما شیعیان برای مقابله با این تهاجم فرهنگی هیچ نوع امکانات ووسائل در اختیار ندارند با وجود جمعیت بیش از یک میلیون و دویست هزار نفر هیچ روزنامه هفته نامه مراکز چاپ و حتی یک چاپخانه و یک سایت معمولی از خود ندارند. کانال تلویزیونی هنوز برای آنان یک خواب است !!!
بخاطر پائین بودن سطح سواد در میان شیعیان کشمیر و عدم وجود امکانات فرهنگی و اقتصادی سطح معلومات عمومی و بالندگی سیاسی نیز در میان شیعیان درحد پائین است . شیعیان بدنبال از دستن رفتن حکومت در سال 994 هجری از سیاست کنار گذاشته شدند اما با تلاش مصلحانی همچون سید حسین جلالی منشی محمد اسحاق و نیز مولوی محمد عباس انصاری و با مشارکت مولوی افتخار حسین انصاری در انتخابات پارلمانی در سال 1356 تا حدودی بین شیعیان شعور سیاسی کرده است . اما هنوز اکثریت شیعیان از حوادث و مسائل روز جهانی بی خبرند. این عدم آگاهی سیاسی سبب شده که با وجود جمعیت بیش از یک میلیون دویست هزار نفر حتی یک کرسی مستقل در پارلمان نداشته باشند.
وضعیت دینی شیعیان نیز اسف بار است . در حدود نیمی از جمعیت شیعیان کشمیر از مسائل ابتدائی و روزمره از جمله مسائل تقلید بی خبرند. بسیاری از شیعیان اعتقادشان بر این است که اطاعت از روحانی رئیس فرقه همچون امام معصوم (ع ) بدون چون و چرا واجب است و در غیر این صورت از شفاعت آنان محروم خواهند ماند. لذا پیروزی بعضی از آنان در انتخابات کشمیر حتی فرزندان شان را بدون آگاهی نذر می کنند . این بی سوادی میان شیعیان حد و مرزی نداشت تا اینکه در سال 1360 موسسه ای بنام «تنظیم المکاتب» تحت سرپرستی غلام علی گلزار بوجود آمد.
وی تحت شعار «شمع روشن کردن بهتر از بر ماندن در تاریکی است» با دیگر اعضا این موسسه که بدون حقوق و داوطلبانه کار می کردند تمام توان خود را بر آموزش دینی کودکان و نوجوانان کشمیری (از دوازده تا بیست ساله) گذاشت . وی در این راه موفق شد در اکثر روستاها و شهرهای کشمیر مدارس آموزش دینی تاسیس کند. هم اکنون دهها هزار کودک از مدارس این موسسه فارغ التحصیل شدند.
این موسسه اکنون در سراسر کشمیر بیش از سیصد مدرسه ابتدائی دینی در شهرها و روستاها دارد.