علی زمانی
سخنان دبیر هیات عالی گزینش مبنی بر "احیای هستههای گزینش" در ایران نگرانیهایی را در میان فعالان سیاسی و فرهنگی برانگیخته است. این نگرانیها از آن روست که پیش از این، برخی از دانشجویان سیاسی در دانشگاهها نیز به دلایل گزینشی از ادامه تحصیل منع شدند و وزیر علوم در توضیح آن، به قوانین گزینشی مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی اشاره کرده بود. این سخنان و مواضع اما بیش از هر چیز یادآور دوران انقلاب فرهنگی در ایران و پاکسازیهای آن دوران است.
حجتالاسلام "احمد سالک" دبیر هیات عالی گزینش در سالگرد صدور فرمان امام (ره) مبنی بر تاسیس هستههای گزینش، طی سخنرانیها و گفتوگوهایی از وقفه چند ساله در طرح "گزینش مدیران" انتقاد کرده و از ضرورت "اجرای مقدمات گزینش در دوران تحصیل تا لحظه استخدام" سخن گفته است. این مقام با اشاره به تصویب آییننامه و مقررات قانون گزینش در سال 77 همچنین انتقاد کرده است که "تعدادی از نمایندگان مجلس ششم تحت عنوان اصلاح قانون گزینش میخواستند برخی از این موارد را حذف کنند".
وی همچنین با اشاره به اینکه "در دوره اصلاحات به میزان لازم به امر گزینش توجه نشد و گزینش مورد بیمهری قرار گرفت"، دوره ریاست جمهوری آقای احمدینژاد را از حیث توجه به مسئله گزینش، قابل تقدیر دانسته است. سخنان آقای سالک، دبیر هیات عالی گزینش اما با برخی انتقادات و واکنشها مواجه شده است. آقای مشیری، عضو کمیسیون آموزش و تحقیقات پارلمان ایران، در این خصوص گفته است که «سیستم گزینش در هیچ کجای دنیا امری موفق نیست.» این نماینده با اشاره به اینکه نتیجه «گزینش»، ترویج ریاکاری بوده، گفته است: «آنچه که نظام گزینشی در کشور ما بعد از انقلاب، توسعه داده و عمل کرده است، ریاپروری و منافق پروری بوده است.»
آقای حمیدرضا حاجی بابایی، عضو هیات رئیسه مجلس نیز گفته است که «ورود به حریم شخصی افراد تحت قالب گزینش در جامعه، غیرقابل پذیرش است.» اما آنچه که در سخنان اخیر دبیر هیات عالی گزینش مورد توجه قرار گرفته، اشاره او به پاکسازیها پس از پیروزی انقلاب اسلامی است که رسانهها و فعالین فرهنگی و سیاسی، آن را به مفهوم بازگشت فضای کشور به فضای دهه شصت دانستهاند. این سخنان بدین ترتیب یادآور فضا و دوران انقلاب فرهنگی در ایران و تاکید بر الویت «تعهد بر تخصص» است.
پس از انقلاب فرهنگی و آنگاهی که تعهد بر صندلی تخصص نشست، در ایران نیز مطابق رسم معمول در کشورهای سوسیالیستی عمل شد که نمایندگان حزب طراز نوین را مستحق نشستن در مصادر حکومتی میدانستند و متعهدین به ایدئولوژی انقلاب را نسبت به متخصصان در اولویت برای حکومتداری و پستهای مدیریتی قرار میدادند. البته آنچنان که لنین نیز گفته بود «در یک جامعه سوسیالیستی ایدهآل، اصلیترین و خطیرترین وظایف دولت از عهده یک آشپز هم برمیآمد» و چنین مشاغلی احتیاج به تخصص نداشتند. پاکسازیها اما بر مبنای «خودی و غیرخودی» و «تعهد و عدم تعهد» آنچنان بالا گرفت که امام (ره) با صدور فرمانی هشت مادهای در آذر ماه 61، تاکید کرد: «اشخاص مفید و موثر با اشکالات واهی کنار گذاشته نشوند.»
با این حال و به رغم فرمان هشت مادهای اما خمینی، چرخ پاکسازیها همچنان میچرخید و آییننامه هستههای گزینش نیز در پاییز63 به تصویب شورای عالی قضایی رسید. مشکلات آنقدر زیاد شد که عباس شیبانی طی نطقی در مجلس لب به اعتراض گشود و گفت: «شما میگویید افرادی را که میخواهیم کنار بگذاریم چنان رفتار میکنند که شما هیچ مدرکی از آنها ندارید بعد از پیروزی انقلاب. بعد از مدتی که گذشته است امام تمام کسانی را که جرم و جنایت نداشتند عفو کردند. شما به هیچ وجه من الوجوه حق ندارید یک نفر از اینها را بیرون کنید. اگر خلافی کردند، اگر خلاف جمهوری اسلامی عمل کردند، قانون داریم، طبق آن عمل بکنیم.»
او همچنین میگفت که اعضای شورای گزینش را مدیر کل انتخاب میکند و در حقیقت این مدیر کل است که هر آنکه را بخواهد از اداره تحت امرش بیرون میکند. او در انتقاد از تصمیم گیرندگان برای گزینش میگفت: «میدانید اینهایی که تصمیم میگیرند چه کسانی هستند؟ جوان زیر 25 سال که اصلا از زن و بچه خبر ندارد و نمیتواند تصمیمگیری بکند و قضاوت عجولانه دارد. «اکنون و با گذشت بیش از دو دهه از چنین خاطراتی نگاهها بار دیگر به سوی گذشته جلب شده است. چرا که به نظر میرسد جریانی در ایران، قصد دارد با ترویج روحیه انقلابی، فضای کشور را به فضای سابق برگرداند و چنان مختصاتی را بر کشور حاکم سازد.