مهدیار بالار
برنامهریزى براى رکود مقابله با اقتصاد جهانى به این معناست که چگونه نظام اقتصادى و تجارى شرکتهاى بزرگ را برنامهریزى کنیم تا در جریان رکود اقتصادى جهانى کمترین آسیب را متحمل شوند اما برخى با توجه به اینکه هم اکنون مشکل جهان رکود اقتصادى ایالات متحده است و نه رکود اقتصادى جهان، این سوال را مطرح مىکنند "آیا اثر سیاستهاى اقتصادى آمریکا بر دامنه اقتصاد جهانى انتقال مىیابد و آیا زمانى که ایالات متحده دچار رکود و بحران است دیگر کشورها نیز از این بحران در امان و مصون نخواهند ماند؟"
پاسخ به این سوال به عملکرد کشورهاى در حال توسعه در جهان بستگى دارد. اگر نقش اقتصادى این کشورها در جهان بیشتر شود و بر عملکرد اقتصادى آمریکا سایه بیندازد شاید بتوان از رکود اقتصاد جهان در اثر بحران اقتصادى آمریکا جلوگیرى کرد. این در شرایطى است که اقتصاد کشورهاى در حال توسعه تا حد زیادى مستقل از اقتصاد آمریکا باشد نه اینکه در جنبههاى مختلف اقتصادی، صنعتى و تجارى به بزرگترین قدرت اقتصادى جهان وابسته باشند.
حال گروهى مخالف نظریه فوق بوده و بر این باورند که تاثیرات اقتصادى کشور آمریکا ارتباطى مستقیم با اقتصاد سایر کشورهاى جهان و از جمله کشورهاى در حال توسعه دارد و این کشورها قادر به عبور از رکود جهانى و ساختار کلى موجود در اقتصاد حاکم بر جهان نیستند.
راهکار دیگرى که نظریه تکمیلى مىباشد بر این باور است که از اثرگذارى ساختار اقتصاد آمریکا بر کشورهاى در حال توسعه نمىتوان چشم پوشید و این موضوع بهطور مستقیم و غیرمستقیم تاثیراتى بر معادلات اقتصادى کشورهاى دیگر مىگذارد ولى مىتوان با نگاهى مدیریتى به کمرنگ کردن اثرات رکود جهانى اقدام کرد. یعنى استفاده از برنامهریزى اقتصادى و راهکارهاى اجرایى و عملى تا در جریان رکود اقتصادى جهانى کمترین آسیب را متحمل شویم.
دیدگاه فوق که به نظر، نظریهاى منطقى و کاربردى مىباشد به صورت آگاهانه و منطقى و دقت نظر کافى از سوى مقام معظم رهبرى حضرت آیتالله خامنهاى در دیدار اخیر ایشان در جمع مردم شیراز مطرح شد. حضرت آیتالله خامنهاى با اشاره به بحران اقتصادى بىسابقه در 60 سال اخیر که از آمریکا شروع و به اروپا و دیگر مناطق سرایت کرده است، افزودند: "این بحران باعث شده که سازمان ملل نیز در جهان بحران غذایى اعلام کند اما رادیوهاى بیگانه با تمرکز بر ایران به گونهاى تبلیغ مىکنند که گرانى در ایران، به خاطر بىتوجهى مسئولان و دیگر بخشهاست در حالى که مسئولان کاملا به این موضوع توجه دارند."
رهبر انقلاب اسلامى با اشاره به تهدیدهاى مکرر دو سال اخیر استکبار مبنى بر تحریم و محاصره اقتصادى ملت ایران خاطرنشان کردند: "ملت ایران از اوایل انقلاب در محاصره و تحریم دشمنان بوده اما با تکیه بر استعدادهاى درونى خود، این تهدید را به فرصت پیشرفت و استقلال و خودباورى تبدیل کرده است. بنابراین این ملت بزرگ را از محاصره اقتصادى نترسانید."
با توجه به اشارات فوق بحران اقتصادى بىسابقه موجود در عرصه جهانى و اثرات سیاستهاى اقتصادى آمریکا بر دامنه اقتصاد جهانى این اثرات دامنگیر جامعه ما نیز شده است ولى با نگاهى مدیریتی، تاکیدى بر آگاهى و توجه مسئولان براى هدایت و عبور از این بحران وجود دارد. رهبر انقلاب اسلامی، حساسیت دشمن به مسائل اقتصادى ایران را خاطرنشان کردند و افزودند: سال گذشته نیز دشمن درصدد ایجاد اختلال در اقتصاد کشور و بزرگنمایى مشکلات بود که راه اساسى مقابله با مشکلات اقتصادى موجود، انضباط مالی، صرفهجویى و پرهیز از اسراف است. راهکار ارائه شده فوق منطبق بر نظریه کاملى است که کشور جمهورى اسلامى را که کشورى در حال توسعه است، در جریان رکود اقتصادى جهانى متحمل کمترین آسیب مىکند و علاوه بر آن دیدگاه دینى و منطبق با الگوهاى عملى اسلام است.
از نگاه دیگر مىتوان به سخنان رئیس جمهور دکتر احمدىنژاد در جمع اساتید نمونه وزارت علوم، تحقیقات و فناورى اشاره کرد. ایشان با اشاره به رکود اقتصادى آمریکا گفتند: رکود اقتصادى آمریکا آغازى بر پایان مناسبات جهانى است، امروز نیازمند نظریه جدید بر باب مسائل اقتصادى هستیم و تدوین این نظریه بر عهده دانشگاهیان است. طبق اعلام سازمانهاى اقتصادى و نشانههاى آمارى اقتصاد کشورهاى در حال توسعه وارد دوره رکود شده است. نابسامانى وضع اقتصاد ایالات متحده، که بزرگترین شریک تجارى کانادا و کشورهاى اروپایى است سقوط صادرات تولید و خدمات کشورهاى در حال توسعه و کسرى در تراز پرداختهاى میان کشورها مى باشد، همچنین رشد قیمت مواد غذایی، قیمت بالاى نفت و کاهش ارزش دلار عوامل اصلى رکود عمومى در بازارهاى جهانى را تشکیل مىدهند.
با توجه به بالا رفتن قیمت مواد خوراکى در دنیا و نیز قیمت روبه رشد نفت در بازارهاى جهانی، قیمت خواروبار و سوخت بالا خواهد رفت. دلیل ذکر شده براى افزایش بهاى مواد خوراکى زیربنایی- نظیر غلات- استفاده گسترده از آنها براى تولید سوختهاى غیرفسیلی- نظیر اتانول- است. دلیل افزایش بهاى نفت را رشد اقتصادى چین و هندوستان و بالا رفتن شدید مصرف آن توسط این دو کشور عنوان کردهاند.
حال با عنایت به مسائل مطروحه فوق با نگاهى علمى و عملى براى رهایى از این جریان عمومى و رکود اقتصادى جهان باید با سیاستگذارىهاى کلان که مضمونى از انضباط مالى است و همچنین صرفهجویى و پرهیز از اسراف جامعه ایران که در مسیر توسعه و رشد حرکت مىکند را از امواج سهمگین بىانضباطى اقتصادى جهان و همچنین رکود عمومى حاکم بر اقتصاد جهانى مصون داریم.